ข้ามไปยังเนื้อหา
Clear Skin Dermatology

Margin Assessment

การประเมินขอบการผ่าตัด หรือ Margin Assessment เป็นหนึ่งในขั้นตอนสำคัญที่สุดหลังการผ่าตัดมะเร็งผิวหนัง

Margin Assessment

เมื่อแพทย์ผ่าตัดมะเร็งผิวหนังออก สิ่งที่ต้องพิจารณาไม่ได้มีเพียงว่าก้อนที่มองเห็นถูกเอาออกหมดหรือไม่ เพราะเซลล์มะเร็งบางชนิดอาจลุกลามออกไปในระดับจุลทรรศน์มากกว่าขอบที่เห็นด้วยตาเปล่า

ด้วยเหตุนี้ แพทย์จึงมักตัดก้อนมะเร็งพร้อมเนื้อเยื่อที่ดูปกติรอบข้างในระยะที่วางแผนไว้ จากนั้นส่งชิ้นเนื้อให้แพทย์พยาธิวิทยาตรวจว่าเซลล์มะเร็งลุกลามไปถึงขอบของชิ้นเนื้อหรือไม่

ขอบดังกล่าวเรียกว่า Surgical Margin

ในรายงานพยาธิวิทยา ผู้ป่วยอาจพบคำว่า

  • Clear Margin
  • Negative Margin
  • Uninvolved Margin
  • Positive Margin
  • Involved Margin
  • Close Margin
  • Peripheral Margin
  • Deep Margin

การเข้าใจคำเหล่านี้มีความสำคัญ เพราะอาจมีผลโดยตรงต่อการตัดสินใจว่าเพียงพอต่อการรักษาแล้วหรือควรพิจารณาผ่าตัดเพิ่มเติม

สำหรับผู้ป่วยที่เข้ารับการผ่าตัดมะเร็งผิวหนังในกรุงเทพ โดยเฉพาะนักท่องเที่ยวและผู้ป่วยต่างชาติ ผลพยาธิวิทยาและ Margin Assessment ควรได้รับการทบทวนก่อนถือว่าแผนการรักษาเสร็จสมบูรณ์

Margin Assessment ในการผ่าตัดมะเร็งผิวหนังคืออะไร?

Margin Assessment คือการตรวจขอบของชิ้นเนื้อที่ถูกตัดออกด้วยกล้องจุลทรรศน์ เพื่อดูว่าเซลล์มะเร็งลุกลามไปถึงขอบชิ้นเนื้อหรือไม่

คำถามสำคัญที่ต้องการคำตอบคือ

“ยังพบเซลล์มะเร็งที่ขอบของชิ้นเนื้อหรือไม่?”

หากพบเซลล์มะเร็งถึงขอบ อาจหมายความว่ายังมีเซลล์มะเร็งบางส่วนเหลืออยู่ในผู้ป่วย

หากไม่พบเซลล์มะเร็งที่ขอบที่ตรวจ รายงานอาจระบุว่าเป็น Clear Margin หรือ Negative Margin

การผ่าตัดพร้อมประเมิน Surgical Margin เป็นแนวทางสำคัญในการรักษา Basal Cell Carcinoma และ Squamous Cell Carcinoma หลายกรณี รวมถึงมีบทบาทสำคัญในการผ่าตัด Melanoma ด้วย แม้หลักการกำหนดขอบการผ่าตัดของ Melanoma จะแตกต่างออกไป

ทำไม Surgical Margin จึงสำคัญ?

  • มะเร็งผิวหนังไม่ได้สิ้นสุดตรงขอบที่มองเห็นได้เสมอไป
  • เซลล์มะเร็งระดับจุลทรรศน์อาจยื่นออกไปมากกว่าขอบของก้อนที่แพทย์เห็นจากภายนอก
  • เรื่องนี้มีความสำคัญมากขึ้นในก้อนที่
  • ขอบเขตไม่ชัด
  • มีชนิดทางพยาธิวิทยาที่ก้าวร้าว
  • เคยได้รับการรักษามาก่อน
  • เป็นมะเร็งกลับเป็นซ้ำ
  • มีการลุกลามตามเส้นประสาท
  • อยู่ในตำแหน่งความเสี่ยงสูง
  • ลุกลามลึกกว่าที่คาด

ดังนั้นแพทย์จึงต้องตัดเนื้อเยื่อที่ดูปกติรอบก้อนออกด้วย

ขอบที่แพทย์วางแผนบนตัวผู้ป่วยเรียกว่า Clinical Surgical Margin

ส่วนระยะที่วัดจริงภายใต้กล้องจุลทรรศน์เรียกว่า Histological Margin

สองอย่างนี้เกี่ยวข้องกัน แต่ไม่ใช่ค่าเดียวกัน

Clinical Surgical Margin ต่างจาก Histological Margin อย่างไร?

ผู้ป่วยบางรายสงสัยว่าทำไมแพทย์ระบุว่าตัดขอบออกจำนวนหนึ่ง แต่ในรายงานพยาธิวิทยากลับรายงานระยะที่แตกต่างออกไป

เรื่องนี้สามารถเกิดขึ้นได้ตามปกติ

Clinical Surgical Margin

คือระยะของผิวหนังที่ดูปกติรอบก้อน ซึ่งแพทย์กำหนดไว้ก่อนตัดชิ้นเนื้อออก

วัดบนผิวหนังของผู้ป่วยก่อนการผ่าตัด

Histological Margin

คือระยะระหว่างเซลล์มะเร็งกับขอบของชิ้นเนื้อ เมื่อวัดภายใต้กล้องจุลทรรศน์หลังชิ้นเนื้อถูกตัดออกแล้ว

ตัวเลขทั้งสองจึงไม่จำเป็นต้องเท่ากัน

หลังตัดออก เนื้อเยื่อสามารถหดตัวหรือเปลี่ยนรูปร่างจากกระบวนการเก็บรักษาและเตรียมชิ้นเนื้อทางพยาธิวิทยาได้

Peripheral Margin และ Deep Margin คืออะไร?

ชิ้นเนื้อจากการผ่าตัดมะเร็งผิวหนังมีขอบหลายด้าน

Peripheral Margin

Peripheral Margin หรือบางครั้งเรียกว่า Lateral Margin หมายถึงขอบรอบด้านข้างของก้อน

หากมองผิวหนังจากด้านบน Peripheral Margin คือขอบที่ล้อมรอบก้อน

Deep Margin

Deep Margin คือขอบด้านล่างหรือด้านลึกใต้ก้อน

มะเร็งที่มีการลุกลามไม่ได้ต้องเอาออกเฉพาะในแนวกว้าง แต่ต้องผ่าตัดลงลึกในระดับที่เหมาะสมด้วย

ดังนั้นรายงานอาจระบุว่า

  • Peripheral Margin clear
  • Deep Margin clear
  • Tumor present at peripheral margin
  • Tumor present at deep margin

การทราบว่าขอบด้านใดมีเซลล์มะเร็งสามารถช่วยวางแผนการผ่าตัดเพิ่มเติมได้

Clear Margin หมายความว่าอะไร?

Clear Margin หรือ Negative Margin หมายถึงแพทย์พยาธิวิทยาไม่พบเซลล์มะเร็งที่ขอบชิ้นเนื้อที่ตรวจ

โดยทั่วไปถือเป็นผลที่สนับสนุนว่าก้อนถูกเอาออกจนถึงขอบที่ตรวจแล้ว

อย่างไรก็ตาม Clear Margin ไม่ได้หมายความว่าความเสี่ยงของการกลับเป็นซ้ำเป็นศูนย์

การแปลผลยังต้องพิจารณา

  • ชนิดของมะเร็ง
  • ระดับความเสี่ยงของก้อน
  • ชนิดทางพยาธิวิทยา
  • วิธีตรวจ Surgical Margin
  • เป็นก้อนกลับเป็นซ้ำหรือไม่
  • มีลักษณะความเสี่ยงสูงอื่นหรือไม่

ในการตรวจพยาธิวิทยาหลัง Surgical Excision แบบทั่วไป มักตรวจตัวอย่างจากบางส่วนของขอบชิ้นเนื้อ ไม่ได้ตรวจทุกจุดของขอบทั้งหมดแบบต่อเนื่อง

Clear Margin หมายความว่ามะเร็งหายขาดหรือไม่?

Clear Margin เป็นข้อมูลที่ดีและมีความสำคัญ แต่ไม่ควรใช้คำว่าเป็นการรับประกันว่ามะเร็งจะไม่มีวันกลับมา

ความหมายที่ถูกต้องคือ

ไม่พบเซลล์มะเร็งที่ขอบของชิ้นเนื้อที่ได้รับการตรวจ

ความเสี่ยงของการกลับเป็นซ้ำยังขึ้นอยู่กับชนิดของก้อน ลักษณะทางพยาธิวิทยา ตำแหน่ง และปัจจัยอื่น

นอกจากนี้ ผู้ที่เคยเป็นมะเร็งผิวหนังยังสามารถเกิดมะเร็งผิวหนังก้อนใหม่ในตำแหน่งอื่นได้

จึงยังควรได้รับการติดตามต่อเนื่อง

Positive Margin หมายความว่าอะไร?

Positive Margin หมายถึงพบเซลล์มะเร็งไปถึงขอบของชิ้นเนื้อที่ตัดออก

ในรายงานอาจใช้คำอื่นที่มีความหมายใกล้เคียงกัน เช่น

  • Involved Margin
  • Tumor present at margin
  • Carcinoma extends to margin
  • Margin involved by tumor

ผลลักษณะนี้ทำให้มีความเป็นไปได้ว่ายังมีเซลล์มะเร็งเหลืออยู่ในบริเวณที่ผ่าตัด

แนวทางต่อไปอาจรวมถึง

  • Re-excision
  • Mohs Surgery
  • การผ่าตัดแบบควบคุมขอบชิ้นเนื้อ
  • Radiation Therapy ในบางกรณี
  • การรักษาอื่นตามชนิดของมะเร็ง

Positive Margin หมายความว่ามะเร็งแพร่กระจายแล้วหรือไม่?

ไม่

เป็นเรื่องสำคัญที่ต้องแยกสองเรื่องนี้ออกจากกัน

Positive Margin หมายถึง

เซลล์มะเร็งไปถึงขอบของชิ้นเนื้อที่ตัดออก

ไม่ได้หมายความโดยอัตโนมัติว่ามะเร็งแพร่ไปต่อมน้ำเหลืองหรืออวัยวะอื่น

Margin Status ใช้ประเมินการกำจัดมะเร็งเฉพาะบริเวณ

ส่วน Metastasis เป็นอีกเรื่องหนึ่ง

Close Margin คืออะไร?

Close Margin หมายถึงมะเร็งยังไม่ถึงขอบของชิ้นเนื้อ แต่ระยะระหว่างมะเร็งกับขอบค่อนข้างน้อย

จึงแตกต่างจาก Positive Margin

ตัวอย่างเช่น

Positive Margin: เซลล์มะเร็งแตะถึงขอบชิ้นเนื้อ

Close but Negative Margin: ยังมีเนื้อเยื่อที่ไม่พบมะเร็งคั่นอยู่ระหว่างก้อนกับขอบ แม้ว่าระยะจะค่อนข้างน้อย

Close Margin จำเป็นต้องผ่าตัดเพิ่มหรือไม่ ไม่สามารถใช้ระยะตัวเลขเดียวตัดสินได้ทุกกรณี

ต้องพิจารณาจาก

  • ชนิดของมะเร็ง
  • ชนิดทางพยาธิวิทยา
  • ระดับความเสี่ยง
  • ตำแหน่ง
  • เป็นก้อนกลับเป็นซ้ำหรือไม่
  • ขอบด้านใดที่อยู่ใกล้
  • ผลกระทบหากต้องผ่าตัดเพิ่ม

Clear Margin 1 มิลลิเมตรเพียงพอหรือไม่?

ไม่มีคำตอบเดียวสำหรับมะเร็งทุกชนิด

Histological Margin 1 มิลลิเมตรอาจมีความหมายแตกต่างกันอย่างมากระหว่าง

Basal Cell Carcinoma ความเสี่ยงต่ำบนลำตัว

Basal Cell Carcinoma ชนิด infiltrative บริเวณจมูก

Squamous Cell Carcinoma ที่ poorly differentiated

Melanoma in situ

Invasive Melanoma

ดังนั้นไม่ควรใช้กฎง่าย ๆ ว่า

“มากกว่า 1 มิลลิเมตรถือว่าปลอดภัยเสมอ”

Margin ต้องแปลผลตามชนิดของมะเร็งแต่ละประเภท

แพทย์พยาธิวิทยาตรวจ Surgical Margin อย่างไร?

หลังผ่าตัด ชิ้นเนื้อจะถูกส่งไปยังห้องพยาธิวิทยา

ขั้นตอนอาจประกอบด้วย

  • ตรวจชิ้นเนื้อด้วยตาเปล่า
  • วัดขนาดชิ้นเนื้อ
  • ลงหมึกที่ Surgical Margin
  • ตัดชิ้นเนื้อออกเป็นส่วนต่าง ๆ
  • ผ่านกระบวนการเตรียมเนื้อเยื่อ
  • ตรวจตัวอย่างด้วยกล้องจุลทรรศน์
  • รายงานว่าพบมะเร็งที่ขอบหรือไม่

ในบางกรณีอาจใช้หมึกหลายสีหรือเครื่องหมายบอกทิศทาง เพื่อให้สามารถระบุได้ว่าขอบด้านใดของชิ้นเนื้อมีปัญหา

ทำไมการกำหนดทิศทางของชิ้นเนื้อจึงสำคัญ?

สมมติว่ารายงานระบุว่า

“พบมะเร็งที่ Peripheral Margin”

หากไม่มีการระบุทิศทางของชิ้นเนื้อ แพทย์อาจไม่สามารถทราบได้ชัดเจนว่าขอบที่มีปัญหาอยู่ด้านบน ล่าง ซ้าย หรือขวาของแผลเดิม

หากมีการกำหนดทิศทางของชิ้นเนื้ออย่างเหมาะสม พยาธิวิทยาอาจสามารถบอกได้ว่าขอบใดมีมะเร็ง

ข้อมูลนี้ช่วยให้ Re-excision สามารถมุ่งไปยังบริเวณที่มีความเสี่ยงได้แม่นยำขึ้น

มีประโยชน์เป็นพิเศษใน

  • ก้อนขนาดใหญ่
  • ตำแหน่งสำคัญ
  • ก้อนที่มีขอบซับซ้อน
  • กรณีที่อาจต้องผ่าตัดเพิ่มแบบเจาะจงตำแหน่ง

Histopathology แบบทั่วไปตรวจ Surgical Margin ทั้งหมดหรือไม่?

โดยทั่วไปไม่ทั้งหมด

นี่เป็นจุดสำคัญที่ผู้ป่วยควรเข้าใจ

ในการผ่าตัดแบบ Surgical Excision ทั่วไป พยาธิวิทยามักตรวจตัวอย่างจากบางส่วนของขอบชิ้นเนื้อ

เป็นวิธีมาตรฐานที่ให้ข้อมูลสำคัญมาก แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกจุดของ Peripheral Margin และ Deep Margin ถูกตรวจต่อเนื่องทั้งหมด

นี่คือหนึ่งในความแตกต่างสำคัญระหว่าง Conventional Excision กับ Mohs Surgery

Bread-Loaf Sectioning คืออะไร?

ชิ้นเนื้อจาก Surgical Excision ทั่วไปมักถูกตัดออกเป็นส่วน ๆ เพื่อใช้ตรวจทางกล้องจุลทรรศน์

แนวคิดนี้บางครั้งเรียกว่า Bread-Loaf Sectioning เพราะคล้ายการหั่นขนมปังเป็นแผ่น

แพทย์พยาธิวิทยาจะเลือกตัวอย่างจากชิ้นส่วนเหล่านั้นมาตรวจ

สามารถให้ข้อมูลสำคัญเกี่ยวกับ

  • การวินิจฉัย
  • รูปแบบการเติบโตของก้อน
  • ความลึก
  • ชนิดทางพยาธิวิทยา
  • Peripheral Margin บางส่วน
  • Deep Margin
  • ปัจจัยเสี่ยงทางพยาธิวิทยาอื่น
  • ข้อจำกัดคือไม่ได้ตรวจพื้นผิวขอบทั้งหมดแบบต่อเนื่อง

Margin Assessment ของ Mohs Surgery แตกต่างอย่างไร?

Mohs Surgery ใช้หลักการแตกต่างจาก Surgical Excision แบบทั่วไป

แพทย์จะตัดเนื้อเยื่อเป็นชั้นและตรวจ Surgical Margin ระหว่างการผ่าตัด

หากยังพบเซลล์มะเร็งในตำแหน่งใด จะตัดเนื้อเยื่อเพิ่มเฉพาะบริเวณนั้น

ดำเนินต่อจนไม่พบมะเร็งที่ขอบที่ตรวจ

ข้อดีสำคัญ ได้แก่

  • ตรวจ Surgical Margin ได้ครอบคลุมมากขึ้น
  • สามารถระบุตำแหน่งของมะเร็งที่เหลือได้
  • สงวนเนื้อเยื่อปกติได้มาก
  • หากพบมะเร็ง สามารถตัดเพิ่มได้ทันที
  • จึงมีประโยชน์ในมะเร็งความเสี่ยงสูงหรือบริเวณที่ต้องสงวนเนื้อเยื่อปกติเป็นพิเศษ

Mohs Surgery ตรวจ Margin ทั้งหมดหรือไม่?

Mohs Surgery ถูกออกแบบมาเพื่อประเมิน Peripheral Margin และ Deep Margin อย่างเป็นระบบและครอบคลุมมากกว่าการตรวจแบบ Vertical Section ทั่วไป

แทนที่จะตรวจเพียงตัวอย่างจากบางจุดของขอบ วิธี Mohs จะจัดเตรียมเนื้อเยื่อเพื่อประเมินขอบของชิ้นเนื้ออย่างต่อเนื่องมากขึ้น

หากพบมะเร็ง แพทย์สามารถกลับไปตัดเฉพาะตำแหน่งนั้นเพิ่มได้

Mohs Surgery ดีกว่า Standard Margin Assessment เสมอหรือไม่?

ไม่

Mohs Surgery มีประโยชน์มากในกรณี เช่น

  • ก้อนความเสี่ยงสูง
  • เป็นก้อนกลับเป็นซ้ำ
  • ขอบเขตก้อนไม่ชัด
  • ต้องสงวนเนื้อเยื่อปกติ

อยู่ในตำแหน่งที่มีความสำคัญด้านการทำงานหรือรูปลักษณ์

มีชนิดทางพยาธิวิทยาที่ลุกลามแทรกซึม

สงสัยว่าก้อนลุกลามออกไปมากกว่าที่เห็น

ตำแหน่งที่อาจได้ประโยชน์จาก Mohs Surgery ในบางกรณี ได้แก่

  • เปลือกตา
  • จมูก
  • หู
  • หนังศีรษะ
  • มือ
  • เท้า
  • อวัยวะเพศ

อย่างไรก็ตาม มะเร็งผิวหนังความเสี่ยงต่ำจำนวนมากยังสามารถรักษาได้อย่างเหมาะสมด้วย Surgical Excision

Permanent Section กับ Frozen Section ต่างกันอย่างไร?

Permanent Section

เป็นวิธีมาตรฐานที่ใช้ตรวจชิ้นเนื้อจาก Surgical Excision ส่วนใหญ่

ชิ้นเนื้อจะผ่านกระบวนการเตรียมเนื้อเยื่อก่อนฝัง ตัดเป็นแผ่นบาง และย้อมสีเพื่อดูภายใต้กล้องจุลทรรศน์

ให้รายละเอียดของเนื้อเยื่อได้ดี

Frozen Section

ชิ้นเนื้อจะถูกแช่แข็งอย่างรวดเร็วและตรวจระหว่างหรือหลังการผ่าตัดไม่นาน

สามารถให้ผลเร็วกว่าบางวิธี แต่ใช้ในสถานการณ์ที่เหมาะสม

Mohs Surgery หลายระบบใช้ Frozen Section เช่นกัน แต่มีวิธีทำแผนที่และจัดเตรียมขอบชิ้นเนื้อเฉพาะ ไม่เหมือนกับ Frozen Section ทั่วไป

Margin Assessment ผิดพลาดได้หรือไม่?

ไม่มีการตรวจทางการแพทย์ใดสมบูรณ์แบบทุกกรณี

ข้อจำกัดอาจเกิดจาก

  • Sampling limitation
  • เนื้อเยื่อผิดรูปจากกระบวนการเตรียม
  • Processing artifact
  • ขอบก้อนแยกได้ยาก
  • มีการอักเสบรอบก้อน
  • มีแผลเป็นจาก biopsy หรือการรักษาก่อนหน้า
  • ชนิดทางพยาธิวิทยาที่ซับซ้อน
  • เซลล์มะเร็งแยกจากโครงสร้างปกติได้ยาก
  • ปัญหาเรื่องการกำหนดทิศทางของชิ้นเนื้อ

ดังนั้นควรแปลผลพยาธิวิทยาร่วมกับประวัติและลักษณะทางคลินิก

หากผลพยาธิวิทยาไม่สอดคล้องกับภาพทางคลินิก อาจต้องพิจารณาทบทวนเพิ่มเติมในบางกรณี

ทำไมแพทย์คิดว่าตัดหมดแล้ว แต่ผลกลับเป็น Positive Margin?

แพทย์สามารถมองเห็นและสัมผัสขอบของก้อนที่ปรากฏทางคลินิกได้ แต่ไม่สามารถเห็นเซลล์มะเร็งขนาดเล็กระดับจุลทรรศน์ระหว่างผ่าตัดได้ทุกกรณี

มะเร็งบางชนิดสามารถยื่นออกไปเกินขอบที่มองเห็น

พบได้มากขึ้นในก้อนที่มี

  • Infiltrative growth
  • ขอบเขตไม่ชัด
  • ลักษณะคล้ายแผลเป็น
  • เคยรักษามาก่อน
  • Perineural growth
  • เป็นก้อนกลับเป็นซ้ำ

ดังนั้น Positive Margin ไม่ได้หมายความโดยอัตโนมัติว่าการผ่าตัดทำผิดพลาด แต่อาจสะท้อนการลุกลามระดับจุลทรรศน์ที่มองไม่เห็นจากภายนอก

ถ้า Positive Margin ต้องทำอย่างไร?

  • แนวทางต่อไปควรพิจารณาเป็นรายกรณี
  • แพทย์ควรทบทวน
  • ชนิดของมะเร็ง
  • ขอบด้านใดเป็น Positive Margin
  • Histological subtype
  • ขนาดก้อน
  • ตำแหน่ง
  • เป็นก้อนแรกหรือกลับเป็นซ้ำ
  • สุขภาพผู้ป่วย
  • การรักษาก่อนหน้า
  • วิธี Reconstruction ที่ทำไปแล้ว

ทางเลือกอาจประกอบด้วย

Re-excision

ตัดเนื้อเยื่อเพิ่มเติมจากบริเวณแผลเดิม

เหมาะในกรณีที่คาดว่ายังมีมะเร็งเฉพาะบริเวณและสามารถผ่าตัดเพิ่มได้อย่างเหมาะสม

Mohs Surgery

อาจพิจารณาเมื่อจำเป็นต้องควบคุมขอบอย่างละเอียด เช่น

  • มะเร็งกลับเป็นซ้ำ
  • ตำแหน่งความเสี่ยงสูง
  • ขอบไม่ชัด
  • ชนิดทางพยาธิวิทยาก้าวร้าว
  • ต้องสงวนเนื้อเยื่อปกติ

Radiation Therapy

อาจพิจารณาในบางกรณีที่การผ่าตัดเพิ่มเติมทำได้ยาก ไม่เหมาะสม หรือเป็นส่วนหนึ่งของแผนรักษามะเร็งความเสี่ยงสูง

Positive Margin ทุกกรณีต้อง Re-excision หรือไม่?

ไม่จำเป็นต้องใช้วิธีเดียวกันทุกกรณี

Positive Margin เป็นข้อมูลสำคัญ เพราะอาจมี Residual Tumor เหลืออยู่

แต่แนวทางรักษาจะแตกต่างกันตามว่าเป็น

  • Basal Cell Carcinoma
  • Squamous Cell Carcinoma
  • Melanoma
  • มะเร็งผิวหนังชนิดอื่น
  • อายุ สุขภาพ ตำแหน่ง และการรักษาก่อนหน้าก็มีผลต่อการตัดสินใจ

จึงไม่ควรดูเฉพาะคำว่า “Positive” เพียงคำเดียว แต่ควรทบทวนรายงานพยาธิวิทยาทั้งฉบับ

Margin Assessment ใน Basal Cell Carcinoma

Basal Cell Carcinoma มักโตเฉพาะบริเวณ แต่สามารถยื่นออกไปเกินขอบที่เห็นได้

Surgical Excision พร้อม Margin Assessment เป็นหนึ่งในแนวทางมาตรฐานสำหรับ Basal Cell Carcinoma หลายกรณี

โอกาสที่ก้อนจะลุกลามเกินขอบที่มองเห็นขึ้นอยู่กับ

  • ขนาด
  • ตำแหน่ง
  • Histological subtype
  • เป็นก้อนกลับเป็นซ้ำหรือไม่
  • ความชัดเจนของขอบก้อน

Basal Cell Carcinoma ที่มีลักษณะก้าวร้าวหรือขอบเขตไม่ชัด อาจเหมาะกับ Mohs Surgery หรือวิธีที่ควบคุมขอบได้ละเอียดกว่า

Basal Cell Carcinoma ชนิดใดอาจประเมิน Margin ได้ยากขึ้น?

รูปแบบการเติบโตบางชนิดสามารถแทรกออกไปในเนื้อเยื่อมากกว่าที่เห็นภายนอก

ตัวอย่างเช่นชนิด infiltrative หรือชนิดที่มีลักษณะทางพยาธิวิทยาก้าวร้าวอื่น

นี่เป็นเหตุผลว่าทำไม Histological Subtype จึงมีความสำคัญเมื่อแปลผล Close Margin หรือ Positive Margin

ไม่ควรพิจารณา Margin จากรูปลักษณ์ของก้อนเดิมเพียงอย่างเดียว

Margin Assessment ใน Squamous Cell Carcinoma

Margin Status เป็นข้อมูลสำคัญในการดูแล Squamous Cell Carcinoma ของผิวหนัง

Surgical Excision พร้อม Margin Assessment ใช้ได้ใน Squamous Cell Carcinoma ที่ยังอยู่เฉพาะบริเวณหลายกรณี

ก้อนความเสี่ยงสูงมีโอกาสกลับเป็นซ้ำหรือลุกลามมากกว่า

ปัจจัยสำคัญอาจรวมถึง

  • ความลึกของก้อน
  • Poor Differentiation
  • Perineural Invasion
  • เป็นมะเร็งกลับเป็นซ้ำ
  • อยู่ในตำแหน่งความเสี่ยงสูง
  • ก้อนขนาดใหญ่
  • ภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง
  • Margin Status จึงควรแปลผลร่วมกับปัจจัยเหล่านี้

Perineural Invasion คืออะไร?

Perineural Invasion หมายถึงพบเซลล์มะเร็งเติบโตอยู่รอบหรือภายในเส้นประสาท

เป็นลักษณะความเสี่ยงสูงที่สำคัญใน Squamous Cell Carcinoma บางกรณี

ผู้ป่วยมะเร็งผิวหนังความเสี่ยงสูงที่มีอาการ

  • ปวด
  • ชา
  • เสียวซ่า
  • กล้ามเนื้ออ่อนแรง
  • อาการทางระบบประสาทอื่น

ควรได้รับการประเมินอย่างละเอียด

การวางแผน Margin อาจซับซ้อนขึ้นเมื่อพบ Perineural Invasion

Margin Assessment ใน Melanoma

Melanoma มีหลักการผ่าตัดเฉพาะของตนเอง

Biopsy ครั้งแรกมีเป้าหมายเพื่อให้ได้ข้อมูลสำคัญ เช่น

  • Melanoma in situ หรือ Invasive Melanoma
  • Breslow Thickness
  • Ulceration
  • Margin Status
  • ลักษณะทางพยาธิวิทยาอื่น

หลังจากนั้นมักทำ Wide Local Excision

Clinical Surgical Margin ของ Melanoma ถูกกำหนดตามความหนาของก้อนและระยะของโรค ไม่ได้ใช้หลักเดียวกับ Basal Cell Carcinoma หรือ Squamous Cell Carcinoma

หลังผ่าตัด พยาธิวิทยาจะตรวจว่า Melanoma อยู่ถึงขอบของชิ้นเนื้อหรือไม่

รายงาน Melanoma Margin ระบุอะไรได้บ้าง?

รายงานอาจแยกเป็น

  • Invasive Melanoma at margin
  • Melanoma in situ at margin
  • Peripheral Margin
  • Deep Margin
  • Distance to margin

ข้อมูลเหล่านี้ช่วยกำหนดว่าการผ่าตัดครั้งนั้นมี Margin เพียงพอหรือไม่ และต้องรักษาเพิ่มเติมหรือไม่

ทำไม Melanoma In Situ ยังต้องประเมิน Margin?

แม้ Melanoma in situ จะอยู่เฉพาะในชั้น epidermis แต่สามารถลุกลามออกด้านข้างได้มากกว่าขอบสีที่เห็น

มีความสำคัญเป็นพิเศษใน Lentigo Maligna ซึ่งขอบการลุกลามระดับจุลทรรศน์อาจคาดเดาได้ยาก

บางกรณีจึงอาจใช้ Staged Excision หรือ Mohs Surgery เพื่อช่วยประเมิน Peripheral Margin ได้ละเอียดขึ้น โดยเฉพาะตำแหน่งที่ต้องสงวนเนื้อเยื่อ

รายงานพยาธิวิทยาบอกระยะห่างของ Margin ได้หรือไม่?

บางกรณีสามารถระบุได้

ตัวอย่างเช่น

  • Tumor 4 mm from peripheral margin
  • Tumor 2 mm from deep margin
  • Margins negative
  • Tumor extends to deep margin

การรายงานระยะเป็นตัวเลขขึ้นอยู่กับชนิดของก้อนและมาตรฐานของรายงานพยาธิวิทยา

สำหรับ Melanoma การรายงานระยะระหว่างก้อนกับ Peripheral Margin หรือ Deep Margin สามารถมีประโยชน์ในการวางแผนรักษา

ถ้ารายงานระบุว่า “Margins Cannot Be Assessed” หมายความว่าอะไร?

บางครั้งไม่สามารถประเมิน Margin ได้อย่างน่าเชื่อถือ

สาเหตุอาจเกิดจาก

  • ชิ้นเนื้อแตกเป็นหลายชิ้น
  • ถูกตัดออกมาเป็นส่วน ๆ
  • มี Cautery Artifact มาก
  • ระบุทิศทางไม่ได้
  • รอยโรคถูกเก็บเพียงบางส่วน
  • การจัดการชิ้นเนื้อทำให้ขอบประเมินไม่ได้

แนวทางต่อไปขึ้นอยู่กับชนิดของโรคและสาเหตุที่ประเมิน Margin ไม่ได้

หากเป็นมะเร็งชนิด invasive การที่ Margin ประเมินไม่ได้อาจมีความสำคัญมากกว่ารอยโรคที่ไม่ร้ายแรง

ทำไมรอยโรคที่สงสัยมะเร็งไม่ควรถูกทำลายก่อนวินิจฉัย?

วิธีเช่น

  • เลเซอร์
  • Electrocautery
  • Cryotherapy

การทำลายรอยโรควิธีอื่น

อาจทำให้เนื้อเยื่อเสียหายและไม่มีชิ้นเนื้อที่สมบูรณ์สำหรับ Histopathology

หากรอยโรคนั้นเป็นมะเร็งจริง อาจสูญเสียข้อมูลที่จำเป็นสำหรับ

ยืนยันการวินิจฉัย

  • ระบุ Histological Subtype
  • ประเมินความลึก
  • ประเมิน Surgical Margin
  • ตรวจปัจจัยเสี่ยงอื่น

ดังนั้นหากมีความเป็นไปได้ว่าเป็นมะเร็ง ควรให้ความสำคัญกับการวินิจฉัยก่อนการทำลายรอยโรคเพื่อความงาม

ควรรอผล Margin ก่อนทำ Reconstruction หรือไม่?

ไม่จำเป็นทุกกรณี

Surgical Excision จำนวนมากสามารถทำ Reconstruction ทันที เช่น

  • Direct Closure
  • Skin Flap
  • Skin Graft

อย่างไรก็ตาม หากมีความเสี่ยงสูงว่าขอบอาจไม่สะอาด แพทย์อาจต้องวางแผนการปิดแผลต่างออกไป

ขึ้นอยู่กับ

  • ชนิดก้อน
  • วิธีตรวจ Margin
  • ตำแหน่ง
  • ขนาดของ Reconstruction
  • ความเสี่ยงที่จะต้องตัดเพิ่ม

ข้อดีของ Mohs Surgery คือสามารถตรวจ Margin ให้ชัดเจนก่อนทำ Reconstruction ขั้นสุดท้ายภายในช่วงการรักษาเดียวกัน

ถ้า Positive Margin หลังทำ Skin Flap หรือ Skin Graft แล้วจะทำอย่างไร?

การผ่าตัดเพิ่มเติมอาจซับซ้อนขึ้น แต่ยังสามารถรักษาต่อได้

แพทย์ต้องประเมิน

  • Margin ด้านใดเป็น Positive
  • มีการกำหนดทิศทางชิ้นเนื้อหรือไม่
  • บริเวณใดน่าจะยังมี Residual Tumor
  • ต้องแก้ Skin Flap หรือ Skin Graft หรือไม่
  • Mohs Surgery เหมาะสมหรือไม่
  • มีวิธีรักษาอื่นที่เหมาะสมกว่าหรือไม่

นี่เป็นเหตุผลว่าทำไมการประเมินความเสี่ยงของก้อนและวางแผน Margin ตั้งแต่ก่อน Reconstruction จึงมีความสำคัญ

Scar Tissue ทำให้ Margin Assessment ยากขึ้นหรือไม่?

ได้

การผ่าตัดเดิม Biopsy, Cryotherapy, เลเซอร์ หรือการรักษาอื่นสามารถทำให้เกิดแผลเป็นและการอักเสบ

มะเร็งที่กลับเป็นซ้ำอาจเติบโตแบบไม่สม่ำเสมออยู่ใน Scar Tissue

ทำให้

  • ขอบก้อนทางคลินิกมองเห็นยาก
  • การผ่าตัดซับซ้อนขึ้น
  • การแปลผลทาง Histopathology ยากขึ้น

จึงเป็นเหตุผลว่าทำไม Recurrent Skin Cancer มักต้องวางแผนแตกต่างจากก้อนที่ยังไม่เคยรักษา

ทำไม Recurrent Skin Cancer ต้องให้ความสำคัญกับ Margin มากขึ้น?

มะเร็งกลับเป็นซ้ำหมายถึงก้อนเคยได้รับการรักษามาแล้วแต่ยังเหลืออยู่หรือกลับมาใหม่

ขอบการลุกลามในระดับจุลทรรศน์อาจคาดเดาได้ยาก โดยเฉพาะเมื่อเติบโตผ่าน Scar Tissue

ในกรณีดังกล่าว Mohs Surgery อาจมีบทบาทมากขึ้น โดยเฉพาะใน Basal Cell Carcinoma และ Squamous Cell Carcinoma บางกรณี

หากพบก้อนใหม่ขึ้นในแผลเป็นเดิมของมะเร็งผิวหนัง ควรได้รับการตรวจ ไม่ควรสรุปว่าเป็นเพียงการเปลี่ยนแปลงของแผลเป็น

มะเร็งผิวหนังกลับเป็นซ้ำอาจมีอาการอย่างไร?

สัญญาณที่ควรตรวจ ได้แก่

  • มีก้อนใหม่ภายในแผลเป็น
  • มีสะเก็ดเรื้อรัง
  • เป็นแผลเปิดซ้ำ ๆ
  • เลือดออก
  • เกิด Ulceration ใหม่
  • ผิวหนังหนาขึ้น
  • มีสีใหม่เกิดในแผลเป็นของ Melanoma
  • ปวดเรื้อรัง
  • ชา
  • เสียวซ่า
  • มีก้อนโตขึ้นข้างแผลเดิม

อาการเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่าเป็น Recurrent Cancer แน่นอน แต่ควรได้รับการประเมิน

Clear Margin แล้วยังต้องติดตามหรือไม่?

ต้องติดตาม

มีเหตุผลหลักสองประการ

ประการแรก มะเร็งบางชนิดสามารถกลับเป็นซ้ำได้แม้ได้รับการรักษาอย่างเหมาะสม

ประการที่สอง ผู้ที่เคยเป็นมะเร็งผิวหนังสามารถเกิดมะเร็งก้อนใหม่ในตำแหน่งอื่นได้

การติดตามอาจประกอบด้วย

  • ตรวจแผลเป็นเดิม
  • ตรวจผิวหนังใกล้เคียง
  • ตรวจผิวหนังทั่วร่างกายในรายที่เหมาะสม
  • ตรวจต่อมน้ำเหลืองในมะเร็งความเสี่ยงสูงบางกลุ่ม
  • สอนการตรวจผิวหนังด้วยตนเอง
  • ความถี่ควรปรับตามชนิดและความเสี่ยงของมะเร็งเดิม

Margin Assessment สำหรับผู้ป่วยต่างชาติในกรุงเทพ

สำหรับนักท่องเที่ยว ผู้พำนักชาวต่างชาติ และผู้ป่วยต่างชาติ สิ่งสำคัญคือ

แผลผ่าตัดอาจเสร็จแล้ว แต่กระบวนการรักษายังไม่เสร็จจนกว่าจะทราบผลพยาธิวิทยา

ก่อนเดินทาง ผู้ป่วยควรทราบว่า

  • ผลพยาธิวิทยาคาดว่าจะออกเมื่อไร
  • ใครเป็นผู้ทบทวนผล
  • จะได้รับผลผ่านช่องทางใด
  • ควรรออยู่ในกรุงเทพจนผลออกหรือไม่
  • ถ้า Positive Margin จะทำอย่างไร
  • มีโอกาสต้องผ่าตัดเพิ่มหรือไม่
  • หากเดินทางกลับแล้ว ใครจะเป็นผู้ติดตามต่อ

ไม่ควรสรุปว่าการรักษาสิ้นสุดเพียงเพราะเย็บแผลเรียบร้อยแล้ว

ผู้ป่วยต่างชาติควรเก็บเอกสารอะไรไว้?

เอกสารที่มีประโยชน์ ได้แก่

  • ผล Biopsy ครั้งแรก
  • รายงานพยาธิวิทยาหลัง Surgical Excision
  • รายงานการผ่าตัด
  • ชนิดและ Histological Subtype ของมะเร็ง
  • Margin Status
  • ระยะของ Margin หากมีรายงาน
  • ข้อมูลว่าขอบด้านใดเป็น Positive หากมี
  • รายละเอียด Reconstruction
  • แผนติดตาม
  • ภาพถ่ายทางคลินิกที่จำเป็น

หากต้องรักษาต่อในต่างประเทศ เอกสารครบถ้วนจะช่วยให้แพทย์คนถัดไปวางแผนได้ง่ายขึ้น

คำถามที่ควรถามเกี่ยวกับผลพยาธิวิทยา

  • มะเร็งชนิดใดถูกตัดออก?
  • Margin clear หรือไม่?
  • ตรวจ Margin ด้านใดบ้าง?
  • Peripheral Margin clear หรือไม่?
  • Deep Margin clear หรือไม่?
  • ก้อนอยู่ห่างจาก Margin เท่าไร?
  • เป็น Positive Margin จริงหรือเพียง Close Margin?
  • มี Histological Feature ที่มีความเสี่ยงสูงหรือไม่?
  • ชิ้นเนื้อมีการกำหนดทิศทางหรือไม่?
  • ต้องผ่าตัดเพิ่มหรือไม่?
  • ควรพิจารณา Mohs Surgery หรือไม่?
  • ต้องตรวจภาพเพิ่มเติมหรือตรวจต่อมน้ำเหลืองหรือไม่?
  • ควรตรวจผิวหนังครั้งต่อไปเมื่อไร?

สิ่งที่ควรคาดหวังระหว่างการปรึกษาเรื่อง Margin Assessment

การปรึกษาหลังผ่าตัดไม่ควรดูเฉพาะคำว่า Margin เพียงคำเดียว แต่ควรทบทวนรายงานทั้งฉบับ

การวินิจฉัย

เป็นมะเร็งผิวหนังชนิดใด?

Histological Subtype

มีรูปแบบการเติบโตที่ก้าวร้าวหรือไม่?

Margin Status

Peripheral Margin และ Deep Margin clear หรือไม่?

Margin Distance

หากมีรายงาน ก้อนอยู่ห่างจากขอบเท่าไร?

High-Risk Feature

มี Perineural Invasion, Poor Differentiation หรือการลุกลามลึกหรือไม่?

ตำแหน่งผ่าตัด

หากต้องผ่าตัดเพิ่ม สามารถทำได้ง่ายหรือซับซ้อนเพียงใด?

การรักษาก่อนหน้า

เป็นก้อนแรกหรือเป็น Recurrent Tumor?

ขั้นตอนต่อไป

ควรติดตามอย่างเดียว ผ่าตัดเพิ่ม หรือพิจารณาวิธีรักษาอื่น?

คำถามที่พบบ่อย

Margin Assessment ในการผ่าตัดมะเร็งผิวหนังคืออะไร?

คือการตรวจขอบของชิ้นเนื้อภายใต้กล้องจุลทรรศน์เพื่อดูว่าเซลล์มะเร็งลุกลามไปถึงขอบหรือไม่

Surgical Margin คืออะไร?

คือเนื้อเยื่อที่ดูปกติซึ่งถูกตัดออกพร้อมมะเร็งรอบด้านและด้านลึก

ทำไมต้องตัดผิวหนังปกติรอบมะเร็งออก?

เพราะเซลล์มะเร็งอาจลุกลามออกไปมากกว่าขอบที่มองเห็น

Clear Margin คืออะไร?

หมายถึงไม่พบเซลล์มะเร็งที่ขอบชิ้นเนื้อที่ได้รับการตรวจ

Negative Margin คืออะไร?

โดยทั่วไปมีความหมายเช่นเดียวกับ Clear Margin

Positive Margin คืออะไร?

หมายถึงพบเซลล์มะเร็งถึงขอบของชิ้นเนื้อ

Positive Margin หมายถึงมะเร็งแพร่กระจายหรือไม่?

ไม่ เป็นข้อมูลเกี่ยวกับการกำจัดมะเร็งเฉพาะบริเวณ ไม่ได้หมายความว่ามี Metastasis

Close Margin คืออะไร?

หมายถึงก้อนอยู่ใกล้ขอบชิ้นเนื้อ แต่ยังไม่แตะถึงขอบ

Close Margin ต้องผ่าตัดซ้ำทุกคนหรือไม่?

ไม่ ต้องพิจารณาชนิดมะเร็ง ความเสี่ยง ตำแหน่ง และรายละเอียดทางพยาธิวิทยา

Clear Margin 1 มิลลิเมตรเพียงพอหรือไม่?

ไม่มีระยะเดียวที่ใช้ได้กับมะเร็งผิวหนังทุกชนิด

Peripheral Margin คืออะไร?

คือขอบรอบด้านข้างของก้อน

Deep Margin คืออะไร?

คือขอบด้านลึกใต้ก้อน

ทำไม Clinical Margin กับ Histological Margin จึงต่างกัน?

Clinical Margin วัดบนผิวผู้ป่วยก่อนผ่าตัด ส่วน Histological Margin วัดภายใต้กล้องจุลทรรศน์หลังชิ้นเนื้อถูกตัดและผ่านกระบวนการเตรียมแล้ว

Histopathology แบบทั่วไปตรวจ Margin ทั้งหมดหรือไม่?

โดยทั่วไปจะตรวจตัวอย่างจากบางส่วนของขอบ ไม่ได้ตรวจทุกจุดแบบต่อเนื่องเหมือนหลักการของ Mohs Surgery

Mohs Surgery ตรวจ Margin อย่างไร?

ตัดเนื้อเยื่อเป็นชั้น ๆ และตรวจ Surgical Margin ระหว่างการผ่าตัด หากพบมะเร็งจะตัดเพิ่มเฉพาะตำแหน่งนั้น

Mohs Surgery ดีกว่าเสมอหรือไม่?

ไม่ เหมาะเป็นพิเศษกับก้อนความเสี่ยงสูง ก้อนกลับเป็นซ้ำ หรือบริเวณที่ต้องสงวนเนื้อเยื่อ

Basal Cell Carcinoma มี Positive Margin ได้หรือไม่?

ได้

ถ้า Basal Cell Carcinoma เป็น Positive Margin ต้องทำอย่างไร?

อาจพิจารณา Re-excision หรือ Mohs Surgery ขึ้นอยู่กับชนิด ตำแหน่ง และความเสี่ยง

Squamous Cell Carcinoma มี Positive Margin ได้หรือไม่?

ได้ และ Margin Status เป็นข้อมูลสำคัญในการวางแผนการรักษา

Margin ของ Melanoma แตกต่างจากมะเร็งชนิดอื่นหรือไม่?

แตกต่าง Clinical Surgical Margin ของ Melanoma ถูกกำหนดตาม Breslow Thickness และระยะของโรคเป็นสำคัญ

Melanoma In Situ มี Positive Margin ได้หรือไม่?

ได้ และโดยทั่วไปควรพิจารณาการผ่าตัดเพิ่มเติมเพื่อให้ได้ Margin ที่เหมาะสม

Pathology สามารถบอกได้หรือไม่ว่าขอบด้านไหนเป็น Positive?

สามารถทำได้ในบางกรณี โดยเฉพาะเมื่อชิ้นเนื้อได้รับการกำหนดทิศทางไว้อย่างเหมาะสม

ถ้าไม่ได้กำหนดทิศทางชิ้นเนื้อจะเกิดอะไรขึ้น?

อาจทราบว่ามี Positive Margin แต่ไม่สามารถระบุได้ชัดว่าตรงกับด้านใดของแผลในผู้ป่วย

Positive Margin สามารถผ่าตัดเพิ่มได้หรือไม่?

หลายกรณีสามารถทำได้ แต่ขึ้นอยู่กับชนิดมะเร็งและตำแหน่ง

Mohs Surgery ใช้หลัง Incomplete Excision ได้หรือไม่?

อาจเหมาะใน Basal Cell Carcinoma หรือ Squamous Cell Carcinoma บางกรณี โดยเฉพาะก้อนความเสี่ยงสูงหรือกลับเป็นซ้ำ

Clear Margin รับประกันว่าจะไม่กลับเป็นซ้ำหรือไม่?

ไม่

Clear Margin แล้วยังต้องตรวจผิวหนังต่อหรือไม่?

ควรตรวจต่อ เพื่อเฝ้าระวังทั้ง Recurrent Cancer และมะเร็งผิวหนังก้อนใหม่

ผู้ป่วยต่างชาติควรรอผลพยาธิวิทยาก่อนบินกลับหรือไม่?

หากทำได้ การรอทบทวนผลพยาธิวิทยาก่อนเดินทางช่วยให้วางแผนการรักษาต่อได้ง่ายขึ้น หากต้องเดินทางก่อน ควรมีระบบรับผลและแผนดำเนินการต่อที่ชัดเจน

โรคอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง

การดูแลผิวที่ดี เริ่มต้นจากการพูดคุย

กรอกข้อมูลสำหรับติดต่อกลับ ทีมงานจะติดต่อเพื่อให้ข้อมูลเบื้องต้น ตอบข้อสงสัย และช่วยนัดหมายเวลาที่สะดวกสำหรับคุณ

Clear Skin Dermatology

Booking (TH)