Mohs Surgery / Mohs Referral
Mohs Surgery หรือ Mohs Micrographic Surgery เป็นการผ่าตัดมะเร็งผิวหนังแบบเฉพาะทาง โดยตัดเนื้องอกออกเป็นชั้นและตรวจขอบการผ่าตัดด้วยกล้องจุลทรรศน์

ระหว่างการผ่าตัด หากยังพบเซลล์มะเร็งที่ขอบด้านใด แพทย์จะตัดเนื้อเยื่อเพิ่มเติมเฉพาะบริเวณนั้น และทำซ้ำจนไม่พบมะเร็งที่ขอบที่ตรวจ
Mohs Surgery ใช้บ่อยที่สุดกับ basal cell carcinoma หรือ BCC และ Squamous Cell Carcinoma หรือ SCC บางกรณี โดยเฉพาะมะเร็งที่มีความเสี่ยงสูง กลับเป็นซ้ำขอบเขตไม่ชัด หรืออยู่ในบริเวณที่การเก็บเนื้อเยื่อปกติไว้มีความสำคัญมาก
อย่างไรก็ตาม มะเร็งผิวหนังไม่ได้จำเป็นต้องทำ Mohs Surgery ทุกก้อน basal cell carcinoma และ SCC ความเสี่ยงต่ำจำนวนมากสามารถรักษาอย่างเหมาะสมด้วยการผ่าตัดแบบมาตรฐานหรือวิธีอื่นได้
การตัดสินใจขึ้นอยู่กับชนิดของมะเร็ง ตำแหน่ง ขนาด ลักษณะทาง Histopathology ว่าเป็นก้อนแรกหรือก้อนกลับเป็นซ้ำ ภาวะสุขภาพของผู้ป่วย และความสำคัญของการรักษาเนื้อเยื่อปกติรอบข้าง
สำหรับผู้ป่วยในกรุงเทพ ไม่ว่าจะเป็นคนไทย ชาวต่างชาติที่อาศัยอยู่ในไทย นักท่องเที่ยว หรือผู้ที่ได้รับการตรวจชิ้นเนื้อมาจากต่างประเทศ ขั้นตอนแรกอาจเป็น การประเมินเพื่อพิจารณา Mohs Surgery หรือ Mohs Referral มากกว่าการตัดสินใจทำ Mohs ทันที
Mohs Surgery คืออะไร
Mohs Micrographic Surgery เป็นการผ่าตัดมะเร็งผิวหนังที่รวมการตัดเนื้องอกและการตรวจขอบชิ้นเนื้อด้วยกล้องจุลทรรศน์ไว้ในกระบวนการรักษาครั้งเดียว
หลักการสำคัญคือ
- ตัดเนื้องอกที่มองเห็นออก
- ตัดเนื้อเยื่อบาง ๆ รอบขอบและใต้ฐานของเนื้องอก
- ระบุตำแหน่งและสร้างแผนที่ของชิ้นเนื้ออย่างละเอียด
- เตรียมชิ้นเนื้อเพื่อตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์
- ตรวจขอบด้านข้างและขอบด้านลึกว่ามีเซลล์มะเร็งเหลือหรือไม่
- หากพบมะเร็ง แพทย์จะทราบตำแหน่งที่ยังมีเซลล์มะเร็งอยู่
- ตัดเพิ่มเฉพาะตำแหน่งนั้น
- ทำซ้ำจนไม่พบมะเร็งที่ขอบที่ตรวจ
Mohs ถือเป็นการประเมินขอบชิ้นเนื้อรอบด้านและด้านลึกอย่างละเอียด หรือที่เรียกว่า Complete Circumferential Peripheral and Deep Margin Assessment — CCPDMA
แตกต่างจากการผ่าตัดแบบมาตรฐาน ซึ่งมักตัดก้อนพร้อมขอบการผ่าตัดตามที่กำหนด แล้วส่งชิ้นเนื้อไปตรวจ Histopathology ภายหลัง
Mohs จึงช่วยให้แพทย์ติดตามขอบเขตของมะเร็งในระดับจุลทรรศน์ พร้อมรักษาเนื้อเยื่อปกติที่ไม่ได้เป็นมะเร็งไว้ให้มากที่สุดเท่าที่เหมาะสม
Mohs Surgery ต่างจากการผ่าตัดมะเร็งผิวหนังแบบมาตรฐานอย่างไร
ทั้งสองวิธีมีเป้าหมายเดียวกัน คือการกำจัดมะเร็งผิวหนัง แต่แตกต่างกันที่วิธีตรวจขอบการผ่าตัด
การผ่าตัดแบบมาตรฐาน
แพทย์จะตัดเนื้องอกพร้อมขอบผิวหนังปกติรอบก้อนตามระยะที่กำหนดไว้ล่วงหน้า
จากนั้นส่งชิ้นเนื้อไปตรวจ Histopathology
พยาธิแพทย์จะตรวจตัวอย่างจากขอบชิ้นเนื้อเพื่อประเมินว่ามีเซลล์มะเร็งถึงขอบที่ตรวจหรือไม่
โดยทั่วไปแผลมักถูกปิดก่อนที่จะทราบผล Histopathology ฉบับสุดท้าย
Mohs Surgery
ในการผ่าตัด Mohs การเตรียมชิ้นเนื้อและการตรวจขอบด้วยกล้องจุลทรรศน์จะเกิดขึ้นระหว่างการผ่าตัด
ชิ้นเนื้อจะถูกทำแผนที่อย่างละเอียด หากพบเซลล์มะเร็งที่ด้านใด แพทย์จะสามารถทราบได้ว่าต้องกลับไปตัดเพิ่มจากตำแหน่งใดบนตัวผู้ป่วย
โดยทั่วไปจะเริ่มวางแผนปิดแผลหลังจากตรวจแล้วว่าไม่พบเนื้องอกที่ขอบด้านข้างและขอบด้านลึกที่ตรวจ
วิธีนี้จึงมีประโยชน์เป็นพิเศษในมะเร็งที่มีการกระจายตัวใต้ผิวหนังแบบคาดเดาได้ยาก หรือบริเวณที่การตัดเนื้อเยื่อปกติมากเกินไปอาจมีผลต่อการทำงานหรือการปิดแผล
จุดเด่นของ Mohs Surgery คืออะไร
จุดเด่นของ Mohs ไม่ได้อยู่ที่เป็นการผ่าตัดที่ซับซ้อนกว่า แต่คือการผสมผสานระหว่าง การตรวจขอบชิ้นเนื้ออย่างละเอียดและการรักษาเนื้อเยื่อปกติ
Mohs อาจมีประโยชน์เป็นพิเศษเมื่อ
- ขอบเขตของมะเร็งมองเห็นไม่ชัด
- มะเร็งมีส่วนยื่นในระดับจุลทรรศน์เกินกว่าขอบที่มองเห็น
- เคยรักษามาแล้วและกลับเป็นซ้ำ
- เคยผ่าตัดแล้วแต่ยังพบมะเร็งที่ขอบชิ้นเนื้อ
- Histopathology พบชนิดย่อยที่มีลักษณะก้าวร้าว
- อยู่ในบริเวณที่มีเนื้อเยื่อปกติจำกัด
- การตัดเนื้อเยื่อเพิ่มเพียงเล็กน้อยอาจทำให้การปิดแผลซับซ้อนขึ้นอย่างมาก
ตำแหน่งที่อาจต้องให้ความสำคัญเป็นพิเศษ ได้แก่
- จมูก
- เปลือกตา
- รอบดวงตา
- หู
- ริมฝีปาก
- มือ
- นิ้วมือ
- เท้า
- อวัยวะเพศ
- บริเวณอื่นที่มีข้อจำกัดด้านเนื้อเยื่อ
อย่างไรก็ตาม การรักษาเนื้อเยื่อไม่ได้หมายความว่าแผลหลัง Mohs จะเล็กทุกกรณี
หากมะเร็งลุกลามใต้ผิวหนังไกลกว่าที่มองเห็น แผลสุดท้ายอาจใหญ่กว่ารอยโรคเดิมมากได้
มะเร็งผิวหนังชนิดใดมักพิจารณา Mohs Surgery
basal cell carcinoma
basal cell carcinoma เป็นมะเร็งผิวหนังชนิดหนึ่งที่มีการพิจารณา Mohs Surgery บ่อยที่สุด
Mohs อาจเหมาะสมเป็นพิเศษเมื่อ basal cell carcinoma
- อยู่บริเวณจมูก เปลือกตา หู มือ เท้า หรือบริเวณสำคัญ
- กลับเป็นซ้ำหลังการรักษา
- มีขอบเขตไม่ชัด
- อยู่บริเวณแผลเป็นหรือใกล้แผลเป็น
- เกิดในผิวหนังที่เคยได้รับรังสี
- มีขนาดใหญ่
- มีลักษณะที่บ่งชี้ว่าลุกลามลึก
- มี Histopathology ชนิดก้าวร้าว
- เคยผ่าตัดแล้วแต่ขอบชิ้นเนื้อยังพบมะเร็ง
ชนิดย่อยทาง Histopathology ที่อาจเพิ่มความเสี่ยง ได้แก่
- infiltrative BCC
- micronodular BCC
- morpheaform หรือ sclerosing BCC
- basosquamous carcinoma
รวมถึงภาวะอย่าง
- Perineural Invasion
- ขอบเขตไม่ชัด
- การกลับเป็นซ้ำ
- ภูมิคุ้มกันต่ำ
- ตำแหน่งที่มีความเสี่ยงสูง
ด้วยเหตุนี้ การทราบเพียงว่าเป็น “BCC” อาจยังไม่เพียงพอในการตัดสินใจเลือกวิธีผ่าตัด
Squamous Cell Carcinoma
Mohs Surgery มีบทบาทสำคัญใน cutaneous SCC ที่มีความเสี่ยงสูง
อาจพิจารณาเป็นพิเศษเมื่อ SCC
- อยู่บริเวณหู
- เปลือกตา
- หนังศีรษะ
- มือ
- รอบดวงตา
- รอบหู
- มีขอบเขตที่ระบุได้ยาก
- กลับเป็นซ้ำหลังการรักษา
- มีแนวโน้มลุกลามตามเส้นประสาทหรือหลอดเลือด
- มีความเสี่ยงสูงต่อการกลับเป็นซ้ำ
- มีความเสี่ยงสูงต่อการแพร่กระจาย
- อยู่ในบริเวณผิวหนังที่เคยได้รับรังสี
ลักษณะความเสี่ยงสูงอื่น ๆ อาจรวมถึง
- ก้อนหนาหรือลึก
- poor differentiation
- Perineural Invasion
- Lymphovascular Invasion
- ภูมิคุ้มกันต่ำ
- มะเร็งกลับเป็นซ้ำ
- อยู่ในตำแหน่งที่มีความเสี่ยงสูง
เนื่องจาก SCC บางก้อนสามารถแพร่กระจายออกนอกผิวหนังได้ การประเมิน SCC ความเสี่ยงสูงจึงอาจไม่ได้จบเพียงการเลือกระหว่าง Mohs กับการผ่าตัดแบบมาตรฐาน
ในบางกรณีอาจต้องตรวจต่อมน้ำเหลือง ทำ Imaging หรือประเมินร่วมกับแพทย์หลายสาขา
basal cell carcinoma ทุกก้อนต้องทำ Mohs Surgery หรือไม่
ไม่
basal cell carcinoma ความเสี่ยงต่ำจำนวนมากสามารถรักษาได้อย่างเหมาะสมด้วยการผ่าตัดแบบมาตรฐาน หรือการรักษาอื่นในกรณีที่เหมาะสม
ตัวอย่างเช่น basal cell carcinoma หรือ SCC ที่มีความเสี่ยงต่ำ ขนาดเล็ก อยู่บริเวณลำตัวหรือแขนขา และไม่มีปัจจัยเสี่ยงเพิ่มเติม อาจไม่ได้รับประโยชน์เพิ่มมากพอจาก Mohs เมื่อเทียบกับการผ่าตัดแบบมาตรฐาน
ดังนั้นคำถามที่สำคัญกว่าคือ
“basal cell carcinoma ก้อนนี้มีลักษณะที่ทำให้ Mohs Surgery เหมาะสมกว่าการผ่าตัดแบบมาตรฐานหรือไม่”
SCC ทุกก้อนต้องทำ Mohs Surgery หรือไม่
ไม่
SCC ที่เป็นก้อนเฉพาะที่และมีความเสี่ยงต่ำจำนวนมากสามารถรักษาด้วยการผ่าตัดแบบมาตรฐานได้
Mohs มีบทบาทมากขึ้นเมื่อจำเป็นต้องควบคุมขอบการผ่าตัดอย่างละเอียด หรือเก็บเนื้อเยื่อปกติไว้ให้มากเป็นพิเศษ
เมื่อใดแพทย์อาจแนะนำ Mohs Referral
Mohs Referral หมายถึงการส่งต่อผู้ป่วยไปยังแพทย์หรือศูนย์ที่มีความเชี่ยวชาญและระบบที่สามารถทำ Mohs Micrographic Surgery ได้
การส่งต่ออาจได้รับการพิจารณาเมื่อมีปัจจัยต่อไปนี้
อยู่ในตำแหน่งที่มีความเสี่ยงสูง
มะเร็งในบริเวณที่การตัดเนื้อเยื่อเพิ่มแม้เพียงเล็กน้อยอาจมีผลต่อการทำงานหรือการปิดแผล ควรได้รับการประเมินอย่างระมัดระวัง
ตัวอย่าง ได้แก่
- เปลือกตา
- จมูก
- ริมฝีปาก
- หู
- กลางใบหน้า
- มือ
- นิ้วมือ
- เท้า
- อวัยวะเพศ
มะเร็งกลับเป็นซ้ำ
มะเร็งที่กลับมาอีกหลังการรักษาเดิมอาจมีรูปแบบการกระจายใต้ผิวหนังที่ซับซ้อนและคาดเดาได้ยากกว่าเดิม
แผลเป็นจากการรักษาครั้งก่อนยังอาจทำให้การประเมินขอบเขตจากภายนอกยากขึ้น
มะเร็งผิวหนังที่กลับเป็นซ้ำจึงมักควรได้รับการประเมินโดยแพทย์ที่มีความเชี่ยวชาญ และบางกรณีอาจเหมาะกับ Mohs
ขอบเขตของก้อนมองเห็นไม่ชัด
basal cell carcinoma และ SCC บางก้อนไม่มีเส้นแบ่งระหว่างผิวหนังปกติกับมะเร็งที่ชัดเจน
หากไม่สามารถประเมินขอบก้อนด้วยการตรวจร่างกายเพียงอย่างเดียวได้อย่างน่าเชื่อถือ การผ่าตัดที่สามารถตรวจขอบในระหว่างการรักษาอาจมีประโยชน์
Histopathology พบลักษณะความเสี่ยงสูง
ผลพยาธิวิทยาอาจพบรูปแบบของมะเร็งที่มีแนวโน้มกระจายใต้ผิวหนังมากกว่าที่เห็นจากภายนอก หรือมีความเสี่ยงต่อการกลับเป็นซ้ำมากขึ้น
ตัวอย่าง ได้แก่
- infiltrative BCC
- micronodular BCC
- morpheaform BCC
- basosquamous carcinoma
- poorly differentiated SCC
- Perineural Invasion
เคยผ่าตัดแล้วขอบชิ้นเนื้อยังพบมะเร็ง
หากผล Histopathology หลังการผ่าตัดระบุว่าเซลล์มะเร็งถึงขอบของชิ้นเนื้อ แสดงว่าอาจยังมีเซลล์มะเร็งหลงเหลืออยู่ในบริเวณเดิม
แนวทางรักษาเพิ่มเติมอาจเป็น
- ผ่าตัดซ้ำ
- Mohs Surgery
- หรือการรักษาเฉพาะทางอื่น
ขึ้นอยู่กับชนิดของมะเร็ง ตำแหน่ง ระดับความเสี่ยง และปัจจัยของผู้ป่วย
Positive Margin หมายถึงอะไร
หลังการผ่าตัดมะเร็งผิวหนังแบบมาตรฐาน ชิ้นเนื้อจะถูกส่งตรวจ Histopathology
Clear Margin หรือ Negative Margin หมายถึงไม่พบเซลล์มะเร็งที่ขอบชิ้นเนื้อส่วนที่ตรวจ
Positive Margin หรือ Involved Margin หมายถึงพบเซลล์มะเร็งถึงขอบของชิ้นเนื้อ
ผล Positive Margin จึงบ่งชี้ว่าอาจยังมีมะเร็งระดับจุลทรรศน์เหลืออยู่ในบริเวณที่ผ่าตัด
ไม่ได้หมายความว่าผู้ป่วยทุกคนต้องทำ Mohs Surgery แต่ควรประเมินว่าจำเป็นต้องรักษาเพิ่มเติมหรือไม่
สำหรับ basal cell carcinoma หรือ SCC ความเสี่ยงสูงในตำแหน่งสำคัญ การส่งต่อเพื่อพิจารณาการผ่าตัดแบบควบคุมขอบอาจมีความเหมาะสม
ต้องทำ Biopsy ก่อน Mohs Surgery หรือไม่
ในกรณีส่วนใหญ่ ควรยืนยันการวินิจฉัยก่อนทำ Mohs Surgery
Skin Biopsy ช่วยยืนยันว่ารอยโรคเป็น
- basal cell carcinoma
- SCC
- SCC in situ
- melanoma
- มะเร็งผิวหนังชนิดอื่น
- หรือรอยโรคที่ไม่ใช่มะเร็ง
Histopathology ยังสามารถให้ข้อมูลเกี่ยวกับชนิดย่อยของมะเร็งและปัจจัยเสี่ยงอื่นที่มีผลต่อการวางแผนการผ่าตัด
ขั้นตอนนี้ช่วยลดโอกาสที่ผู้ป่วยจะเข้ารับการผ่าตัดมะเร็งแบบเฉพาะทางโดยยังไม่มีการวินิจฉัยที่ชัดเจน
ทำไมรายงาน Histopathology จึงสำคัญก่อน Mohs Referral
ควรทบทวนรายงาน Histopathology ก่อนตัดสินใจว่า Mohs เหมาะสมหรือไม่
ข้อมูลสำคัญอาจประกอบด้วย
- การวินิจฉัยที่แน่นอน
- Histologic Subtype
- Tumor Differentiation
- ความลึกหรือความหนาของก้อนเมื่อเกี่ยวข้อง
- Perineural Invasion
- Lymphovascular Invasion
- สถานะขอบชิ้นเนื้อจากการผ่าตัดเดิม
- ปัจจัยความเสี่ยงอื่น
การเลือกรักษา basal cell carcinoma และ SCC จำเป็นต้องอาศัยทั้งข้อมูลจากการตรวจร่างกายและ Histopathology
หากผู้ป่วยเคยทำ Biopsy จากต่างประเทศ ควรนำ รายงาน Histopathology ฉบับเต็ม ไม่ใช่เพียงข้อความสั้น ๆ ว่า “BCC” หรือ “SCC”
ข้อมูลใดควรมีในการส่งต่อ Mohs
การส่งต่อที่ดีควรมีข้อมูลเพียงพอให้แพทย์ผู้รับต่อเข้าใจการวินิจฉัยและสามารถระบุตำแหน่งรอยโรคได้อย่างถูกต้อง
ควรมีข้อมูล เช่น
- การวินิจฉัย
- ตำแหน่งทางกายวิภาค
- ขนาดก้อนโดยประมาณ
- รายงาน Histopathology
- Histologic Subtype
- ผลขอบชิ้นเนื้อเดิม
- เป็นมะเร็งก้อนแรกหรือก้อนกลับเป็นซ้ำ
- ประวัติการรักษาก่อนหน้า
- ประวัติได้รับรังสีบริเวณนั้น
- ภาวะภูมิคุ้มกันต่ำ หากเกี่ยวข้อง
- ภาพถ่ายก่อน Biopsy
- ภาพถ่ายระบุตำแหน่ง Biopsy
- รายงานการผ่าตัดเดิม
ภาพถ่ายมีประโยชน์อย่างมากหาก Biopsy ได้ตัดรอยโรคไปบางส่วนหรือทั้งหมด จนเหลือเพียงแผลเป็นเล็ก ๆ
ขั้นตอน Mohs Surgery เป็นอย่างไร
ขั้นที่ 1 ยืนยันตำแหน่งที่ถูกต้อง
ก่อนผ่าตัดต้องระบุตำแหน่งมะเร็งหรือจุดที่เคยทำ Biopsy ให้ชัดเจน
ผู้ป่วยที่ทำ Biopsy จากสถานพยาบาลอื่นควรนำภาพถ่ายและเอกสารมาด้วยหากมี
ขั้นที่ 2 ฉีดยาชาเฉพาะที่
Mohs Surgery ส่วนใหญ่สามารถทำด้วยยาชาเฉพาะที่ ผู้ป่วยยังรู้สึกตัวตลอดการผ่าตัด
ขั้นที่ 3 ตัดก้อนมะเร็งส่วนที่มองเห็น
แพทย์จะนำส่วนของเนื้องอกที่สามารถเห็นได้ออกก่อน
ขั้นที่ 4 ตัดชั้นเนื้อเยื่อบาง ๆ รอบขอบและฐาน
แพทย์จะนำเนื้อเยื่อบาง ๆ รอบและใต้บริเวณก้อนออก
ชิ้นเนื้อจะถูกกำหนดทิศทางอย่างละเอียด เพื่อให้ทราบว่าแต่ละส่วนตรงกับบริเวณใดของแผล
ขั้นที่ 5 ทำแผนที่และตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์
ชิ้นเนื้อจะถูกเตรียมและตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์
หากไม่พบเซลล์มะเร็งที่ขอบที่ตรวจ ขั้นตอนกำจัดมะเร็งถือว่าเสร็จ
ขั้นที่ 6 หากยังพบมะเร็ง จะตัดเพิ่มเฉพาะบริเวณนั้น
หากพบมะเร็งที่ด้านใด แผนที่ชิ้นเนื้อจะช่วยระบุตำแหน่งที่ต้องกลับไปตัดเพิ่ม
แพทย์จะตัดเฉพาะบริเวณที่ยังพบมะเร็ง ไม่จำเป็นต้องขยายแผลทุกด้าน
ขั้นที่ 7 ทำซ้ำจนขอบที่ตรวจไม่พบมะเร็ง
กระบวนการจะดำเนินต่อจนไม่พบเนื้องอกที่ขอบด้านข้างและด้านลึกที่ตรวจ
Mohs Surgery ใช้เวลานานแค่ไหน
ระยะเวลาไม่สามารถคาดการณ์ได้อย่างแม่นยำก่อนเริ่มผ่าตัด
การตัดเนื้อเยื่อแต่ละรอบอาจใช้เวลาไม่นาน แต่ต้องมีช่วงเวลาสำหรับการเตรียมและตรวจชิ้นเนื้อระหว่างแต่ละ Stage
ก้อนที่ไม่พบมะเร็งเหลือหลัง Stage แรกย่อมใช้เวลาน้อยกว่าก้อนที่มีการลุกลามหลายทิศทางและต้องทำหลาย Stage
ผู้ป่วยจึงควรเผื่อเวลาเพียงพอสำหรับทั้งกระบวนการ ไม่ควรคาดว่าจะใช้เวลาเท่ากับการผ่าตัดผิวหนังทั่วไป
ระหว่างตรวจชิ้นเนื้อ ผู้ป่วยต้องรออยู่ที่สถานพยาบาลหรือไม่
โดยทั่วไปใช่
ผู้ป่วยมักรอระหว่างที่ชิ้นเนื้อแต่ละ Stage ถูกเตรียมและตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์
หากยังพบมะเร็ง ผู้ป่วยจะกลับเข้าห้องทำหัตถการเพื่อตัดเพิ่ม
การตรวจขอบชิ้นเนื้อในวันเดียวกันนี้เป็นลักษณะสำคัญของ Mohs Surgery
หลังจากตัดมะเร็งหมดแล้วทำอย่างไรกับแผล
เมื่อไม่พบมะเร็งที่ขอบที่ตรวจแล้ว ขั้นตอนต่อไปคือการจัดการแผล
ขึ้นอยู่กับขนาดและตำแหน่ง แผลอาจได้รับการดูแลโดย
- เย็บปิดโดยตรง
- Skin Flap
- Skin Graft
- ปล่อยให้แผลหายเอง หรือ Secondary Intention
- ส่งต่อเพื่อทำ Reconstruction ในกรณีที่ซับซ้อน
แผลขนาดเล็กจำนวนมากสามารถปิดในวันเดียวกันได้ ส่วนแผลขนาดใหญ่หรืออยู่ในตำแหน่งซับซ้อนอาจต้องวางแผน Reconstruction ร่วมกับแพทย์สาขาอื่น
Skin Flap คืออะไร
Skin Flap คือการนำผิวหนังและเนื้อเยื่อใกล้เคียงมาเลื่อน หมุน หรือเคลื่อนเข้ามาปิดแผล โดยยังคงมีเลือดมาเลี้ยงผ่านฐานเดิมของเนื้อเยื่อ
อาจเหมาะเมื่อการเย็บตรงทำให้แผลตึงมาก หรืออาจทำให้โครงสร้างสำคัญผิดรูป
ตัวอย่างบริเวณที่อาจต้องวางแผน Skin Flap อย่างระมัดระวัง ได้แก่
- จมูก
- เปลือกตา
- ริมฝีปาก
- หู
Skin Graft คืออะไร
Skin Graft คือการนำผิวหนังจากบริเวณอื่นของร่างกายมาวางปิดแผลบริเวณที่ตัดมะเร็งออก
อาจใช้เมื่อไม่เหมาะกับการเย็บตรงหรือ Skin Flap
Skin Graft มีวิธีการดูแลและการหายของแผลแตกต่างจากแผลเย็บทั่วไป จึงต้องปฏิบัติตามคำแนะนำหลังผ่าตัดอย่างเคร่งครัด
แผลหลัง Mohs สามารถปล่อยให้หายเองโดยไม่เย็บได้หรือไม่
ได้
บางแผลสามารถปล่อยให้หายเองแบบ Secondary Intention โดยให้เนื้อเยื่อใหม่ค่อย ๆ เติมเต็มแผลและผิวหนังปิดเองตามธรรมชาติ
ความเหมาะสมขึ้นอยู่กับ
- ตำแหน่ง
- ความลึก
- ขนาดของแผล
- ปัจจัยของผู้ป่วย
- ผลด้านการทำงาน
- ผลด้านรูปลักษณ์ที่คาดหวัง
Mohs Surgery มีแผลเป็นหรือไม่
มี
Mohs ยังคงเป็นการผ่าตัด และการผ่าตัดที่ตัดผิวหนังออกย่อมสามารถทำให้เกิดแผลเป็นได้
ลักษณะแผลเป็นขึ้นอยู่กับ
- ขนาดของแผลสุดท้าย
- ตำแหน่ง
- จำนวน Mohs Stage
- วิธี Reconstruction
- แรงตึงของผิวหนัง
- ลักษณะการหายของแผลแต่ละคน
- ภาวะติดเชื้อหรือภาวะแทรกซ้อน
- การสัมผัสแดด
- แนวโน้มเกิด Hypertrophic Scar หรือ Keloid
ข้อดีของ Mohs คือสามารถตัดเพิ่มตามตำแหน่งที่ยังมีมะเร็ง แทนที่จะต้องขยายขอบทั้งหมดอย่างเท่ากัน
แต่ไม่ควรเข้าใจว่า Mohs เป็นการผ่าตัดที่ “ไม่มีแผลเป็น”
ทำไมแผลหลัง Mohs อาจใหญ่กว่าก้อนที่เห็นมาก
สิ่งที่มองเห็นจากผิวหนังด้านนอกไม่ได้แสดงขอบเขตของมะเร็งในระดับจุลทรรศน์ทั้งหมดเสมอไป
มะเร็งบางชนิดมีส่วนยื่นออกไปในผิวหนังที่ดูปกติ หรือกระจายอยู่ใต้ผิวหนัง
บางก้อนอาจแทรกตามเนื้อเยื่อแผลเป็น
หากตรวจแต่ละ Stage แล้วยังพบเซลล์มะเร็ง แพทย์ต้องตัดเพิ่ม
ดังนั้นแผลสุดท้ายอาจใหญ่กว่ารอยโรคที่เห็นก่อนผ่าตัดอย่างชัดเจน
เรื่องนี้มีความสำคัญอย่างมากในมะเร็งบริเวณ
- จมูก
- เปลือกตา
- หู
- ริมฝีปาก
เพราะวิธี Reconstruction จะขึ้นอยู่กับขนาดแผลสุดท้าย ไม่ใช่ขนาดก้อนที่เห็นก่อนผ่าตัดเพียงอย่างเดียว
Mohs Surgery เจ็บหรือไม่
ส่วนใหญ่ทำด้วยยาชาเฉพาะที่
ขณะฉีดยาชาอาจรู้สึกแสบหรือเจ็บชั่วคราว
หลังจากยาชาออกฤทธิ์แล้ว ผู้ป่วยอาจรู้สึกแรงกด การดึง หรือการเคลื่อนไหว แต่ไม่ควรรู้สึกเจ็บแหลมขณะตัด
หลังยาชาหมดฤทธิ์อาจมี
- ปวด
- บวม
- ช้ำ
- ตึงบริเวณแผล
ระดับอาการขึ้นอยู่กับตำแหน่ง ขนาดแผล และวิธี Reconstruction
การพักฟื้นหลัง Mohs Surgery
ระยะพักฟื้นแตกต่างกันมากในผู้ป่วยแต่ละคน
แผลขนาดเล็กที่เย็บปิดโดยตรงอาจดูแลไม่ซับซ้อน ขณะที่แผลบนใบหน้าขนาดใหญ่ที่ใช้ Skin Flap หรือ Skin Graft อาจต้องตรวจแผลบ่อยกว่าและจำกัดกิจกรรมมากกว่า
ผู้ป่วยควรได้รับคำแนะนำเฉพาะเรื่อง
- การทำความสะอาดแผล
- การเปลี่ยนวัสดุปิดแผล
- การอาบน้ำ
- การใช้ยาแก้ปวด
- ท่านอน
- การออกกำลังกาย
- การรับมือเมื่อเลือดออก
- วันตรวจแผล
- วันตัดไหม
หลัง Mohs Surgery ออกกำลังกายได้เมื่อใด
ขึ้นอยู่กับตำแหน่งของแผลและวิธี Reconstruction
การออกกำลังกายอาจเพิ่มความดันโลหิตและแรงดึงบริเวณแผล ทำให้มีความเสี่ยงเพิ่มขึ้นต่อ
- เลือดออก
- Hematoma
- บวม
- แผลแยก
- ไหมขาด
- แผลเป็นกว้างขึ้น
ตัวอย่างเช่น แผลบริเวณหลังหรือหัวไหล่อาจถูกดึงรั้งจากการยกน้ำหนัก ขณะที่แผลบริเวณขาอาจได้รับแรงกระทบจากการวิ่ง
จึงไม่ควรใช้ระยะเวลาพักแบบเดียวกันสำหรับผู้ป่วยทุกคน
หลัง Mohs Surgery ว่ายน้ำได้เมื่อใด
โดยทั่วไปควรหลีกเลี่ยงการว่ายน้ำจนกว่าแผลจะหายเพียงพอ
รวมถึง
- สระว่ายน้ำ
- ทะเล
- ทะเลสาบ
- อ่างน้ำร้อน
สำหรับนักท่องเที่ยวที่วางแผนรักษาพร้อมเที่ยวทะเลในประเทศไทย เรื่องนี้ควรถูกนำมาพิจารณาก่อนกำหนดวันผ่าตัด
หลัง Mohs Surgery ขึ้นเครื่องบินได้หรือไม่
ผู้ป่วยจำนวนมากสามารถเดินทางได้หลังการผ่าตัดผิวหนังขนาดเล็ก แต่ระยะเวลาที่เหมาะสมควรพิจารณาเป็นรายบุคคล
ปัจจัยที่ควรคำนึงถึง ได้แก่
- ขนาดแผล
- ความเสี่ยงเลือดออก
- อาการบวม
- การเปลี่ยน Dressing
- วันตัดไหม
- การติดตาม Skin Flap หรือ Skin Graft
- การเข้าถึงการรักษาหากเกิดปัญหาหลังเดินทาง
ผู้ป่วยที่มี Reconstruction ขนาดใหญ่ควรวางแผนการเดินทางร่วมกับทีมรักษาก่อนผ่าตัด
ผลข้างเคียงและภาวะแทรกซ้อนของ Mohs Surgery
เช่นเดียวกับการผ่าตัดผิวหนังชนิดอื่น ภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้น ได้แก่
- เลือดออก
- Hematoma
- บวม
- ช้ำ
- การติดเชื้อ
- แผลแยก
- แผลหายช้า
- ปวด
- ชา
- ความรู้สึกของผิวหนังเปลี่ยนไป
- แผลเป็น
- Skin Flap มีปัญหา
- Skin Graft ติดไม่สมบูรณ์หรือไม่ติด
- การบาดเจ็บต่อเส้นประสาทหรือโครงสร้างใกล้เคียงในบางตำแหน่ง
ความเสี่ยงจริงขึ้นอยู่กับตำแหน่งและขนาดของการผ่าตัด
ตัวอย่างเช่น การ Reconstruction รอบเปลือกตา จมูก ริมฝีปาก หรือหู มีประเด็นเฉพาะที่แตกต่างจากการผ่าตัดก้อนขนาดเล็กบริเวณลำตัวเมื่อใดควรติดต่อแพทย์หลัง Mohs Surgery
ควรติดต่อแพทย์หากพบ
- เลือดออกต่อเนื่องแม้กดแผลอย่างถูกต้อง
- บวมเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว
- ปวดมากขึ้นแทนที่จะดีขึ้น
- รอยแดงลาม
- แผลร้อนมากขึ้น
- มีหนองหรือของเหลวผิดปกติ
- มีไข้
- แผลแยก
- Skin Flap หรือ Skin Graft เปลี่ยนสีผิดปกติ
หากมีเลือดออกรุนแรงหรืออาการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ควรได้รับการประเมินอย่างเร่งด่วน
มะเร็งผิวหนังสามารถกลับเป็นซ้ำหลัง Mohs Surgery ได้หรือไม่
ได้
Mohs ให้การประเมินขอบชิ้นเนื้ออย่างละเอียด แต่ไม่มีการรักษามะเร็งผิวหนังชนิดใดที่สามารถรับประกันได้ว่าจะไม่กลับเป็นซ้ำ
ความเสี่ยงขึ้นอยู่กับ
- ชนิดมะเร็ง
- Histologic Subtype
- เคยกลับเป็นซ้ำมาก่อนหรือไม่
- Perineural Invasion
- ภาวะภูมิคุ้มกันต่ำ
- ตำแหน่ง
- พฤติกรรมทางชีววิทยาของมะเร็ง
นอกจากนี้ ผู้ที่เคยมี basal cell carcinoma หรือ SCC ยังมีโอกาสเกิด มะเร็งผิวหนังก้อนใหม่ในตำแหน่งอื่น ได้
จึงควรตรวจติดตามผิวหนังทั้งร่างกาย ไม่ใช่ติดตามเฉพาะบริเวณแผลผ่าตัดเดิม
Mohs Surgery สำหรับ basal cell carcinoma ที่กลับเป็นซ้ำ
basal cell carcinoma ที่กลับมาอีกหลังการรักษาอาจประเมินขอบก้อนได้ยากกว่าเดิม
เนื้อเยื่อแผลเป็นอาจบดบังขอบเขตของมะเร็ง และมะเร็งที่กลับเป็นซ้ำอาจกระจายใต้ผิวหนังแบบไม่สม่ำเสมอ
จึงอาจพิจารณาส่งต่อเพื่อ Mohs Surgery โดยเฉพาะเมื่อก้อนอยู่บริเวณศีรษะ ใบหน้า คอ หรือมีปัจจัยความเสี่ยงสูงอื่น
Mohs Surgery สำหรับ SCC ที่กลับเป็นซ้ำ
SCC ที่กลับเป็นซ้ำควรได้รับการประเมินอย่างละเอียด เนื่องจากการกลับเป็นซ้ำอาจสัมพันธ์กับโรคที่มีความเสี่ยงสูงขึ้น
การรักษาอาจประกอบด้วย
- Mohs Surgery
- การผ่าตัดที่กว้างขึ้น
- Imaging
- การประเมินต่อมน้ำเหลือง
- Radiation Therapy
- การรักษาร่วมหลายสาขา
ขึ้นอยู่กับรายละเอียดของผู้ป่วยและมะเร็งแต่ละก้อน
Mohs Surgery หลังพบ Positive Margin
หากผ่าตัดมาก่อนแล้วพบ Positive Margin แนวทางต่อไปขึ้นอยู่กับชนิดของมะเร็งและระดับความเสี่ยง
ก้อนความเสี่ยงต่ำขนาดเล็กในตำแหน่งที่ไม่ซับซ้อนอาจเหมาะกับการผ่าตัดแบบมาตรฐานซ้ำ
Mohs อาจได้รับการพิจารณามากขึ้นเมื่อ
- มะเร็งมีความเสี่ยงสูง
- อยู่ในตำแหน่งสำคัญ
- ขอบเขตของก้อนระบุได้ยาก
- การผ่าตัดครั้งก่อนทำให้เกิดแผลเป็น
- ต้องการรักษาเนื้อเยื่อปกติไว้ให้มากที่สุด
Mohs Surgery สำหรับ infiltrative, micronodular หรือ morpheaform BCC
basal cell carcinoma บางชนิดมีรูปแบบการเจริญที่แตกต่างจาก nodular BCC ที่เห็นขอบค่อนข้างชัด
ชนิด
- infiltrative BCC
- micronodular BCC
- morpheaform หรือ sclerosing BCC
- basosquamous carcinoma
อาจมีส่วนยื่นของมะเร็งในระดับจุลทรรศน์ที่มองเห็นจากภายนอกได้ยาก
ชนิดเหล่านี้จึงถือเป็นปัจจัยความเสี่ยงที่อาจมีผลต่อการเลือกใช้การผ่าตัดแบบควบคุมขอบ
นี่เป็นอีกเหตุผลหนึ่งที่การอ่านรายงาน Histopathology ฉบับเต็มมีความสำคัญกว่าการทราบเพียงว่า “เป็น BCC”
Mohs Surgery สำหรับ SCC ที่มี Perineural Invasion
Perineural Invasion หมายถึงการพบเซลล์มะเร็งอยู่รอบหรือภายในเส้นประสาท
ถือเป็นปัจจัยความเสี่ยงสำคัญ โดยเฉพาะใน SCC
หากพบ Perineural Invasion การวางแผนรักษาอาจต้องมากกว่าการผ่าตัดเฉพาะที่
ขึ้นอยู่กับเส้นประสาทที่เกี่ยวข้องและปัจจัยอื่น อาจต้องพิจารณา
- การส่งต่อเฉพาะทาง
- Imaging
- การประเมินเพิ่มเติม
- Radiation Therapy หลังผ่าตัดในบางกรณี
ดังนั้นไม่ควรสรุปว่า Mohs Surgery เพียงอย่างเดียวเพียงพอสำหรับ SCC ที่มี Perineural Invasion ทุกราย
Mohs Surgery ใช้รักษา melanoma ได้หรือไม่
ใช้ได้ในบางสถานการณ์ แต่ต้องแยกให้ชัดเจน
สำหรับ invasive melanoma ส่วนใหญ่ การผ่าตัด Wide Local Excision ยังคงเป็นวิธีหลัก
อย่างไรก็ตาม Mohs หรือ staged excision อาจถูกพิจารณาใน melanoma in situ ชนิด Lentigo Maligna บางกรณี โดยเฉพาะบริเวณที่มีข้อจำกัดด้านเนื้อเยื่อ เช่น ใบหน้า
การรักษา invasive melanoma ยังต้องคำนึงถึง
- Breslow Thickness
- Ulceration
- ระยะของ melanoma
- ขอบการผ่าตัดที่เหมาะสม
- ความจำเป็นในการทำ Sentinel Lymph Node Biopsy หรือ SLNB
ผู้ป่วย melanoma จึงไม่ควรเลือก Mohs เพียงเพราะต้องการให้แผลเล็กลง
Mohs Surgery สำหรับ SCC in situ หรือ Bowen’s Disease
SCC in situ หรือ Bowen’s Disease เป็นมะเร็งที่ยังจำกัดอยู่ในชั้นหนังกำพร้า และไม่ได้จำเป็นต้องทำ Mohs Surgery ทุกกรณี
ขึ้นอยู่กับลักษณะของรอยโรค ทางเลือกในการรักษาอาจประกอบด้วย
- การผ่าตัดแบบมาตรฐาน
- Curettage และ Electrodessication ในรอยโรคที่เหมาะสม
- Cryotherapy ในบางกรณี
- ยาทา
- Photodynamic Therapy หรือ PDT
- วิธีรักษาอื่นที่เหมาะสม
Mohs อาจพิจารณาในกรณีที่เลือกแล้ว เช่น
- อยู่ในตำแหน่งสำคัญ
- กลับเป็นซ้ำ
- ขอบเขตไม่ชัด
- มีข้อสงสัยว่าอาจมี invasive SCC ร่วมอยู่
การรักษาจึงควรเลือกตามลักษณะของรอยโรคแต่ละก้อน ไม่ใช่อาศัยชื่อ SCC in situ เพียงอย่างเดียว
Mohs Surgery บริเวณจมูก
จมูกเป็นหนึ่งในตำแหน่งที่การเก็บเนื้อเยื่อปกติมีความสำคัญมาก
การตัดเนื้อเยื่อเพิ่มเพียงไม่กี่มิลลิเมตรอาจเปลี่ยนวิธี Reconstruction ที่ต้องใช้ได้
basal cell carcinoma หรือ SCC ความเสี่ยงสูงบริเวณจมูกบางก้อนจึงอาจเหมาะกับ Mohs Surgery
หลังจากมะเร็งถูกตัดออกหมดแล้ว แผลอาจปิดด้วย
- เย็บตรง
- Skin Flap
- Skin Graft
- Secondary Intention
วิธีที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับขนาด ความลึก และตำแหน่งที่แน่นอนของแผลสุดท้าย
Mohs Surgery บริเวณรอบดวงตาและเปลือกตา
มะเร็งผิวหนังใกล้ดวงตาต้องคำนึงถึงทั้งการควบคุมมะเร็งและการรักษาการทำงานของเปลือกตา
Mohs อาจมีประโยชน์สำหรับ basal cell carcinoma หรือ SCC บางก้อนบริเวณรอบดวงตา เพราะสามารถตรวจขอบอย่างละเอียดและลดการตัดเนื้อเยื่อปกติที่ไม่จำเป็น
แผลขนาดใหญ่หรือซับซ้อนอาจต้องมีการวางแผน Reconstruction ร่วมกันตามโครงสร้างที่เกี่ยวข้อง
Mohs Surgery บริเวณหู
บริเวณหูมีผิวหนังค่อนข้างจำกัด และหลายตำแหน่งอยู่ติดกับกระดูกอ่อน
หูยังเป็นตำแหน่งที่สำคัญในการประเมินความเสี่ยงของ cutaneous SCC
สำหรับ basal cell carcinoma หรือ SCC บริเวณหูที่มีความเสี่ยงสูง กลับเป็นซ้ำ หรือขอบเขตไม่ชัด Mohs อาจช่วยควบคุมขอบมะเร็งพร้อมลดการสูญเสียเนื้อเยื่อปกติที่ไม่จำเป็น
Mohs Surgery บริเวณหนังศีรษะ
มะเร็งผิวหนังบริเวณหนังศีรษะมีข้อจำกัดเฉพาะ
ผิวหนังหนังศีรษะเคลื่อนตัวได้น้อยกว่าบางบริเวณ ทำให้แผลขนาดใหญ่อาจเย็บปิดโดยตรงได้ยาก
basal cell carcinoma หรือ SCC ที่มีความเสี่ยงสูงบริเวณหนังศีรษะบางก้อนอาจเหมาะกับการประเมินเพื่อ Mohs โดยเฉพาะเมื่อ
- กลับเป็นซ้ำ
- ขอบเขตไม่ชัด
- มีปัจจัยความเสี่ยงสูงอื่น
เมื่อใด Mohs Surgery อาจไม่จำเป็น
ตัวอย่างกรณีที่ Mohs อาจไม่ได้ให้ประโยชน์เพิ่มอย่างมีนัยสำคัญ ได้แก่
- basal cell carcinoma ขนาดเล็กและความเสี่ยงต่ำบริเวณลำตัว
- SCC ความเสี่ยงต่ำที่มีขอบเขตชัด
- มะเร็งที่สามารถตัดออกอย่างเหมาะสมด้วยการผ่าตัดแบบมาตรฐาน
- มะเร็งผิวหนังตื้นบางชนิดที่เหมาะกับวิธีรักษาอื่น
- รอยโรคที่ยังไม่ได้ยืนยันว่าเป็นมะเร็ง
การใช้วิธีการที่ซับซ้อนที่สุด ไม่ได้หมายความว่าเป็นวิธีที่เหมาะสมที่สุดเสมอไป
รอยโรคแบบใดควรพบแพทย์ก่อนคิดเรื่อง Mohs Surgery
Mohs เป็นการรักษาสำหรับมะเร็งบางชนิด ไม่ใช่การตรวจวินิจฉัยสำหรับรอยโรคที่น่าสงสัยทุกก้อน
ควรพบแพทย์ผิวหนังหากรอยโรค
- เป็นแผลไม่หาย
- มีเลือดออกซ้ำ
- โตขึ้นเรื่อย ๆ
- มีสะเก็ดเรื้อรัง
- กลายเป็นก้อนแข็งหรือหนาขึ้น
- เป็นแผลหลุม
- หายแล้วกลับเป็นซ้ำ
- เปลี่ยนแปลงบริเวณแผลเป็นเดิม
- เกิดขึ้นตรงบริเวณที่เคยเป็นมะเร็งผิวหนัง
basal cell carcinoma อาจมีลักษณะเป็น
- ก้อนมันวาว
- ก้อนสีชมพู
- ก้อนมีสีเข้ม
- ผิวคล้ายแผลเป็น
- แผลที่หายแล้วกลับมาเป็นซ้ำ
ส่วน SCC อาจมีลักษณะเป็น
- ก้อนผิวหยาบ
- มีสะเก็ด
- ปื้นแดงลอก
- ก้อนโตขึ้น
- แผลเรื้อรังไม่หาย
ลักษณะเหล่านี้ไม่ได้ยืนยันว่าเป็นมะเร็ง แต่ควรได้รับการประเมินและทำ Biopsy หากมีข้อบ่งชี้
Mohs Referral สำหรับผู้ป่วยต่างชาติในกรุงเทพ
ผู้ป่วยที่ได้รับการวินิจฉัยจากต่างประเทศควรนำเอกสารทางการแพทย์ให้ครบถ้วน
เอกสารที่มีประโยชน์ ได้แก่
- รายงาน Histopathology ฉบับเต็ม
- รายงาน Biopsy
- ภาพถ่ายก่อน Biopsy
- ภาพถ่ายที่ระบุตำแหน่ง Biopsy
- รายงานการผ่าตัดก่อนหน้า
- ผลขอบชิ้นเนื้อจากการผ่าตัดเดิม
- รายชื่อยาที่รับประทาน
- ประวัติแพ้ยา
- ประวัติมะเร็งผิวหนัง
ประวัติ Radiation Therapy
ประวัติภาวะภูมิคุ้มกันต่ำ หากเกี่ยวข้อง
รายงานที่ระบุเพียงว่า “BCC” หรือ “SCC” อาจยังไม่มีรายละเอียดเพียงพอสำหรับตัดสินใจว่า Mohs เป็นทางเลือกที่เหมาะสมที่สุดหรือไม่
สำหรับผู้ป่วยต่างชาติ การมีข้อมูล Histologic Subtype และตำแหน่งที่ชัดเจนก่อนเดินทางจะช่วยให้กระบวนการประเมินและส่งต่อมีประสิทธิภาพมากขึ้น
การวางแผน Mohs Surgery สำหรับผู้ที่อยู่กรุงเทพระยะสั้น
ผู้ป่วยต่างชาติควรวางแผนมากกว่าวันผ่าตัดเพียงวันเดียว
กระบวนการทั้งหมดอาจประกอบด้วย
ประเมินโดยแพทย์ผิวหนัง → ทบทวน Histopathology → Mohs Referral → Mohs Surgery → Reconstruction → ตรวจแผล → ตัดไหมหรือดูแลแผลต่อ
ควรวางแผนด้วยว่าจะติดตามแผลในกรุงเทพหรือกลับไปดูแลต่อที่ประเทศปลายทาง
เรื่องนี้สำคัญเป็นพิเศษเมื่อ
- ต้องทำ Skin Flap บริเวณใบหน้า
- ต้องทำ Skin Graft
- แผลมีขนาดใหญ่
- ต้องตรวจแผลช่วงแรกหลังผ่าตัด
- มีแผนออกจากประเทศไทยไม่นานหลังผ่าตัด
ควรวางแผนการเดินทางก่อนการผ่าตัด ไม่ใช่หลังจากทำหัตถการเสร็จแล้ว
ควรคาดหวังอะไรจากการปรึกษาเรื่อง Mohs Surgery
การปรึกษาที่ดีควรช่วยตอบคำถามสำคัญก่อนตัดสินใจรักษา
ยืนยันการวินิจฉัย
รอยโรคเป็น
- basal cell carcinoma
- SCC
- SCC in situ
- melanoma
- หรือมะเร็งชนิดอื่น
ทบทวน Histopathology
รายงานพยาธิวิทยาอาจมีข้อมูลที่เปลี่ยนระดับความเสี่ยงและแนวทางรักษา
ระบุเหตุผลว่าทำไมจึงพิจารณา Mohs
ควรมีเหตุผลทางการแพทย์ที่ชัดเจน เช่น
- ตำแหน่งความเสี่ยงสูง
- มะเร็งกลับเป็นซ้ำ
- ขอบเขตไม่ชัด
- Histologic Subtype ก้าวร้าว
- เคยผ่าตัดแล้ว Positive Margin
- จำเป็นต้องรักษาเนื้อเยื่อปกติไว้ให้มากที่สุด
พูดคุยทางเลือกอื่น
ขึ้นอยู่กับมะเร็ง ทางเลือกอาจรวมถึง
- การผ่าตัดแบบมาตรฐาน
- Wide Local Excision
- การผ่าตัดรูปแบบอื่น
- Radiation Therapy
- การรักษาแบบไม่ผ่าตัดในมะเร็งความเสี่ยงต่ำบางชนิด
วางแผน Reconstruction
ควรอธิบายว่าแผลอาจปิดด้วย
- เย็บตรง
- Skin Flap
- Skin Graft
- Secondary Intention
- หรือส่งต่อเพื่อ Reconstruction ที่ซับซ้อนขึ้น
วางแผนการติดตาม
ผู้ป่วยควรทราบว่า
- ต้องตรวจแผลเมื่อใด
- ต้องตัดไหมเมื่อใด
- ต้องดูแลแผลอย่างไร
- ควรตรวจติดตามมะเร็งผิวหนังในระยะยาวอย่างไร
คำถามที่พบบ่อย
Mohs Surgery คืออะไร?
Mohs Surgery เป็นการผ่าตัดมะเร็งผิวหนังแบบเฉพาะทาง โดยตัดเนื้องอกเป็น Stage และตรวจขอบด้านข้างและด้านลึกด้วยกล้องจุลทรรศน์ระหว่างการผ่าตัด
มะเร็งชนิดใดมักรักษาด้วย Mohs?
ใช้บ่อยที่สุดกับ basal cell carcinoma และ SCC บางก้อนที่มีความเสี่ยงสูง
basal cell carcinoma ทุกก้อนต้องทำ Mohs หรือไม่?
ไม่ basal cell carcinoma ความเสี่ยงต่ำจำนวนมากสามารถรักษาได้อย่างเหมาะสมด้วยการผ่าตัดแบบมาตรฐานหรือวิธีอื่น
SCC ทุกก้อนต้องทำ Mohs หรือไม่?
ไม่ Mohs มักมีประโยชน์มากขึ้นใน SCC ความเสี่ยงสูง ก้อนกลับเป็นซ้ำ ขอบเขตไม่ชัด หรืออยู่ในตำแหน่งสำคัญ
เมื่อใดควรพิจารณา Mohs Surgery?
มักพิจารณาเมื่อมะเร็งมีความเสี่ยงสูง อยู่ในตำแหน่งสำคัญ กลับเป็นซ้ำ ขอบเขตไม่ชัด มี Histologic Subtype ก้าวร้าว หรือเคยผ่าตัดแล้ว Positive Margin
มะเร็งผิวหนังบริเวณจมูกควรทำ Mohs หรือไม่?
อาจเหมาะใน basal cell carcinoma หรือ SCC บางก้อน โดยเฉพาะเมื่อมีความเสี่ยงสูง เพราะจมูกเป็นตำแหน่งที่การรักษาเนื้อเยื่อปกติมีผลต่อ Reconstruction อย่างมาก
Mohs ใช้รักษามะเร็งใกล้ดวงตาได้หรือไม่?
ได้ในผู้ป่วยที่เหมาะสม โดยเฉพาะ basal cell carcinoma หรือ SCC รอบดวงตาที่ต้องการควบคุมขอบมะเร็งอย่างละเอียดพร้อมรักษาเนื้อเยื่อปกติ
Mohs ใช้กับมะเร็งเปลือกตาได้หรือไม่?
สามารถใช้ได้ในบางกรณี โดยการรักษาต้องคำนึงถึงทั้งการกำจัดมะเร็งและการรักษาการทำงานของเปลือกตา
Mohs ใช้กับมะเร็งบริเวณหูได้หรือไม่?
อาจเหมาะกับมะเร็งบางก้อน โดยเฉพาะก้อนความเสี่ยงสูง กลับเป็นซ้ำ หรือมีขอบเขตไม่ชัด
Mohs ต่างจากการผ่าตัดแบบมาตรฐานอย่างไร?
การผ่าตัดแบบมาตรฐานตัดมะเร็งพร้อมขอบที่กำหนดไว้และส่งตรวจ Histopathology ภายหลัง ส่วน Mohs ตรวจขอบระหว่างการผ่าตัดและตัดเพิ่มเฉพาะตำแหน่งที่ยังพบมะเร็ง
Mohs ดีกว่า Wide Local Excision เสมอหรือไม่?
ไม่ วิธีที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับมะเร็งแต่ละก้อน Mohs อาจไม่ได้ให้ประโยชน์เพิ่มในมะเร็งความเสี่ยงต่ำบางชนิด
ต้องทำ Biopsy ก่อน Mohs หรือไม่?
โดยทั่วไปควรมีการยืนยันการวินิจฉัยและรายงาน Histopathology ก่อนทำ Mohs
Mohs Referral คืออะไร?
คือการส่งต่อผู้ป่วยไปยังแพทย์หรือศูนย์ที่มีความเชี่ยวชาญและระบบที่สามารถทำ Mohs Micrographic Surgery
ต้องเตรียมอะไรสำหรับ Mohs Referral?
ควรมีรายงาน Histopathology ตำแหน่งรอยโรค ภาพถ่าย ประวัติการรักษาเดิม ผลขอบชิ้นเนื้อ และข้อมูลความเสี่ยงที่เกี่ยวข้อง
basal cell carcinoma ที่กลับเป็นซ้ำควรประเมินเพื่อ Mohs หรือไม่?
ควรได้รับการประเมินโดยแพทย์ที่มีความเชี่ยวชาญ และอาจเหมาะกับ Mohs ขึ้นอยู่กับตำแหน่งและปัจจัยความเสี่ยงอื่น
SCC ที่กลับเป็นซ้ำควรส่งต่อหรือไม่?
ควร เพราะ SCC ที่กลับเป็นซ้ำอาจมีความเสี่ยงสูงขึ้นและบางกรณีต้องประเมินเพิ่มเติมนอกเหนือจากการผ่าตัดเฉพาะที่
Positive Margin ควรทำ Mohs หรือไม่?
อาจเหมาะ โดยเฉพาะมะเร็งความเสี่ยงสูงหรืออยู่ในตำแหน่งสำคัญ แต่ต้องพิจารณาร่วมกับ Histopathology และสถานการณ์ทางคลินิกทั้งหมด
infiltrative BCC ควรทำ Mohs หรือไม่?
อาจเหมาะ เนื่องจาก infiltrative BCC เป็น Histologic Subtype ที่อาจมีการกระจายใต้ผิวหนังเกินกว่าที่เห็นจากภายนอก
micronodular BCC ควรทำ Mohs หรือไม่?
อาจพิจารณา เนื่องจากเป็นชนิดที่มีความเสี่ยงสูงกว่าบางรูปแบบของ basal cell carcinoma
morpheaform BCC ควรทำ Mohs หรือไม่?
อาจเหมาะในหลายกรณี โดยเฉพาะเมื่ออยู่ในตำแหน่งสำคัญ เพราะขอบเขตของมะเร็งอาจระบุจากภายนอกได้ยาก
Mohs Surgery ทำด้วยยาชาเฉพาะที่ได้หรือไม่?
ได้ Mohs ส่วนใหญ่ทำด้วยยาชาเฉพาะที่และผู้ป่วยยังรู้สึกตัวระหว่างการผ่าตัด
Mohs Surgery ใช้เวลานานเท่าไร?
แตกต่างกันในแต่ละคน เพราะไม่สามารถทราบจำนวน Stage ที่จำเป็นได้อย่างแน่นอนก่อนเริ่มผ่าตัด
ต้องทำกี่ Mohs Stage?
ไม่สามารถระบุได้ล่วงหน้า ต้องขึ้นอยู่กับว่าการตรวจแต่ละ Stage ยังพบมะเร็งที่ขอบหรือไม่
ต้องรออยู่ที่สถานพยาบาลระหว่างตรวจชิ้นเนื้อหรือไม่?
โดยทั่วไปใช่ เพราะหากยังพบมะเร็งที่ขอบ ผู้ป่วยจะต้องเข้ารับการตัดเพิ่มใน Stage ต่อไป
หลัง Mohs ต้องเย็บแผลหรือไม่?
ไม่เสมอไป บางแผลเย็บตรง บางแผลใช้ Skin Flap, Skin Graft หรือปล่อยให้หายเอง
ต้องทำ Skin Flap หลัง Mohs หรือไม่?
เฉพาะบางกรณี ขึ้นอยู่กับขนาด ตำแหน่ง และรูปร่างของแผลสุดท้าย
ต้องทำ Skin Graft หลัง Mohs หรือไม่?
ไม่ทุกคน ใช้เฉพาะแผลที่เหมาะสมกับการปิดด้วย Skin Graft
Mohs Surgery มีแผลเป็นหรือไม่?
มี เพราะเป็นการผ่าตัด
ทำไมแผล Mohs ใหญ่กว่าก้อนเดิมได้?
เพราะมะเร็งสามารถกระจายในระดับจุลทรรศน์ออกไปนอกขอบที่มองเห็น ทำให้ต้องตัดเพิ่มในบางทิศทาง
การพักฟื้นหลัง Mohs ใช้เวลานานเท่าไร?
ขึ้นอยู่กับตำแหน่ง ขนาดแผล และวิธี Reconstruction จึงไม่มีระยะเวลาตายตัวสำหรับทุกคน
ออกกำลังกายหลัง Mohs ได้เมื่อใด?
ขึ้นอยู่กับตำแหน่งและวิธีปิดแผล ควรทำตามคำแนะนำเฉพาะของแพทย์
ว่ายน้ำหลัง Mohs ได้เมื่อใด?
โดยทั่วไปควรรอจนแผลหายเพียงพอและแพทย์เห็นว่าปลอดภัย
ขึ้นเครื่องบินหลัง Mohs ได้หรือไม่?
ผู้ป่วยจำนวนมากสามารถเดินทางได้ แต่ควรพิจารณาขนาดแผล การปิดแผล ความเสี่ยงเลือดออก และแผนติดตามผล
มะเร็งสามารถกลับเป็นซ้ำหลัง Mohs ได้หรือไม่?
ได้ ไม่มีการผ่าตัดชนิดใดสามารถรับประกันได้ว่าจะไม่เกิดการกลับเป็นซ้ำ
หลัง Mohs ยังต้องตรวจผิวหนังอีกหรือไม่?
ควร เพราะผู้ที่เคยมี basal cell carcinoma หรือ SCC สามารถเกิดมะเร็งผิวหนังก้อนใหม่ในตำแหน่งอื่นได้
Mohs ใช้รักษา melanoma ได้หรือไม่?
ใช้ได้ในบางสถานการณ์ โดยเฉพาะ melanoma in situ ชนิด Lentigo Maligna บางกรณี แต่ invasive melanoma ส่วนใหญ่ยังรักษาหลักด้วย Wide Local Excision
Mohs ใช้รักษา SCC in situ ได้หรือไม่?
ทำได้ในบางกรณี แต่ SCC in situ ไม่ได้จำเป็นต้องทำ Mohs ทุกก้อน
ผู้ป่วยต่างชาติสามารถประเมินเพื่อ Mohs Referral ในกรุงเทพได้หรือไม่?
สามารถประเมินความเหมาะสมได้ โดยควรนำรายงาน Histopathology ภาพถ่าย รายงานการผ่าตัดเดิม และข้อมูลยาที่ใช้มาด้วย
Concerned About a Mole? → Book a Skin Check
โรคอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง
-
Basal Cell Carcinoma Basal Cell Carcinoma มะเร็งผิวหนังชนิดเบซัลเซลล์ เป็นมะเร็งผิวหนังที่มักเติบโตค่อนข้างช้าและมักพบในบริเวณที่ได้รับแสงแดดสะสม แม้โรคชนิดนี้จะแพร่กระจายไปยังอวัยวะอื่นได้น้อยมาก แต่หากปล่อยทิ้งไว้สามารถลุกลามทำลายผิวหนังและเนื้อเยื่อข้างเคียงได้

-
Squamous Cell Carcinoma Squamous Cell Carcinoma มะเร็งผิวหนังชนิดเซลล์สความัส เป็นมะเร็งผิวหนังที่เกิดจากเซลล์สความัสในชั้นหนังกำพร้า มักพบบริเวณที่ได้รับแสงแดดสะสม เช่น ใบหน้า หนังศีรษะ ใบหู ริมฝีปาก แขน และหลังมือ แต่สามารถเกิดในตำแหน่งอื่นได้เช่นกัน

-
Melanoma Melanoma Melanoma เป็นมะเร็งผิวหนังชนิดสำคัญที่เกิดจากเซลล์เมลาโนไซต์ ซึ่งเป็นเซลล์ที่สร้างเม็ดสีในผิวหนัง แตกต่างจาก basal cell carcinoma และมะเร็งผิวหนังชนิด squamous cell carcinoma หลายกรณีตรงที่ Melanoma มีโอกาสแพร่กระจายไปยังต่อมน้ำเหลืองและอวัยวะอื่นได้มากกว่าเมื่อโรคมีการลุกลาม

-
Wide Local Excision Wide Local Excision Wide Local Excision หรือ WLE เป็นการผ่าตัดนำมะเร็งผิวหนังออกพร้อมกับผิวหนังปกติรอบรอยโรคในระยะที่เหมาะสม เพื่อกำจัดเซลล์มะเร็งที่อาจลุกลามออกไปในระดับจุลทรรศน์ แม้บริเวณนั้นจะยังดูปกติด้วยตาเปล่า





























