เริมและงูสวัด
เริมและงูสวัดเป็นโรคติดเชื้อไวรัสที่สามารถทำให้เกิดตุ่มน้ำใส ปวดแสบ ปวดร้อน คัน หรือรู้สึกไวต่อการสัมผัสได้เหมือนกัน จึงทำให้หลายคนสับสนว่าอาการที่เกิดขึ้นเป็น เริม งูสวัดเริมที่อวัยวะเพศ หรือแผลเริมบริเวณริมฝีปาก

แม้ทั้งสองโรคจะอยู่ในกลุ่มไวรัสเฮอร์ปีส์เหมือนกัน แต่เกิดจากไวรัสคนละชนิดและมีลักษณะของโรคต่างกัน
โรคเริม เกิดจากไวรัสเริมชนิดที่ 1 หรือชนิดที่ 2 ส่วน งูสวัด เกิดจากการกลับมากำเริบของไวรัสอีสุกอีใสที่หลบซ่อนอยู่ในเส้นประสาทหลังจากเคยติดเชื้อมาก่อน
การแยกโรคให้ถูกต้องมีความสำคัญ เพราะแนวทางการรักษา ความเสี่ยงในการแพร่เชื้อ และภาวะแทรกซ้อนแตกต่างกัน
หากมีตุ่มน้ำใสขึ้นใหม่ร่วมกับอาการปวด โดยเฉพาะบริเวณใบหน้า รอบดวงตา หรือเกิดเป็นแนวยาวเพียงด้านเดียวของร่างกาย ควรเข้ารับการตรวจโดยเร็ว
เริมกับงูสวัดต่างกันอย่างไร
| ลักษณะ | เริม | งูสวัด |
|---|---|---|
| สาเหตุ | ไวรัสเริมชนิดที่ 1 หรือ 2 | ไวรัสอีสุกอีใส |
| ตำแหน่งที่พบบ่อย | ปาก รอบปาก อวัยวะเพศ ก้น หรือผิวหนังบริเวณใกล้เคียง | ลำตัว หลัง ใบหน้า หรือบริเวณตามแนวเส้นประสาท |
| ลักษณะผื่น | ตุ่มน้ำใสเล็ก ๆ อยู่รวมเป็นกลุ่ม ต่อมาแตกเป็นแผล | ตุ่มน้ำใสเป็นกลุ่มตามแนวเส้นประสาท มักเกิดเพียงด้านเดียว |
| อาการก่อนผื่น | แสบ คัน หรือรู้สึกยิบ ๆ | ปวดแสบ ปวดร้อน เจ็บเสียว หรือไวต่อการสัมผัส |
| การกลับมาเป็นซ้ำ | พบได้บ่อย | ส่วนใหญ่เป็นครั้งเดียว แต่สามารถเป็นซ้ำได้ |
| การติดต่อ | ติดต่อโดยการสัมผัสผิวหนังหรือเยื่อบุโดยตรง | ผู้สัมผัสไม่ได้ติดเป็นงูสวัดโดยตรง แต่อาจติดอีสุกอีใสได้หากไม่มีภูมิคุ้มกัน |
| การรักษาหลัก | ยาต้านไวรัส | ยาต้านไวรัส โดยควรเริ่มรักษาเร็ว |
ตารางนี้ช่วยให้เห็นภาพรวม แต่บางกรณีลักษณะของโรคอาจคล้ายกันมากจนจำเป็นต้องตรวจเพิ่มเติม
โรคเริมคืออะไร
โรคเริมเกิดจากไวรัสเริมชนิดที่ 1 หรือชนิดที่ 2
ไวรัสชนิดที่ 1 มักสัมพันธ์กับเริมบริเวณปากและใบหน้า ส่วนไวรัสชนิดที่ 2 มักสัมพันธ์กับเริมบริเวณอวัยวะเพศ แต่ในความเป็นจริงไวรัสทั้งสองชนิดสามารถติดได้ทั้งบริเวณปากและอวัยวะเพศ
หลังจากได้รับเชื้อ ไวรัสจะหลบซ่อนอยู่ในเส้นประสาทของร่างกาย และอาจกลับมากำเริบในภายหลังได้
ปัจจุบันยังไม่มียาที่สามารถกำจัดไวรัสออกจากร่างกายได้ทั้งหมด แต่ยาต้านไวรัสสามารถช่วยให้อาการหายเร็วขึ้น ลดความรุนแรง และลดความถี่ของการกลับมาเป็นซ้ำในผู้ป่วยบางราย
เริมมีลักษณะอย่างไร
อาการของเริมแตกต่างกันได้มาก บางคนติดเชื้อแต่แทบไม่มีอาการ
เมื่อมีอาการ อาจพบว่า
- มีอาการแสบ คัน หรือรู้สึกยิบ ๆ ก่อนมีผื่น
- มีตุ่มน้ำใสเล็ก ๆ ขึ้นเป็นกลุ่ม
- ตุ่มแตกกลายเป็นแผลตื้นและเจ็บ
- แผลค่อย ๆ ตกสะเก็ด
- มีอาการปวดหรือแสบร้อน
- ต่อมน้ำเหลืองบริเวณใกล้เคียงโต
- ในการติดเชื้อครั้งแรกอาจมีไข้ ปวดเมื่อย หรือรู้สึกไม่สบายตัวเริมบริเวณปากมักเกิดที่ริมฝีปากหรือรอบปาก ส่วนเริมที่อวัยวะเพศอาจเกิดบริเวณอวัยวะเพศ รอบทวารหนัก ก้น หรือผิวหนังบริเวณใกล้เคียง
อย่างไรก็ตาม แผลหรือตุ่มบริเวณอวัยวะเพศไม่ได้หมายความว่าเป็นเริมเสมอไป เพราะโรคผิวหนังและการติดเชื้อชนิดอื่นสามารถมีลักษณะคล้ายกันได้
เริมที่ริมฝีปาก
เริมที่ริมฝีปากมักเกิดจากไวรัสเริมชนิดที่ 1
ผู้ป่วยหลายคนสังเกตอาการเป็นลำดับ เช่น
รู้สึกยิบ ๆ หรือแสบ → เกิดตุ่มน้ำใส → ตุ่มแตกเป็นแผล → แผลตกสะเก็ด → หาย
ตำแหน่งที่พบบ่อยคือขอบริมฝีปาก แต่อาจเกิดบริเวณรอบจมูก คาง หรือส่วนอื่นของใบหน้าได้
บางคนเป็นเพียงครั้งเดียว ขณะที่บางคนมีอาการกลับมาเป็นซ้ำเป็นระยะ
สิ่งกระตุ้นในแต่ละคนอาจแตกต่างกัน เช่น
- พักผ่อนน้อย
- มีไข้หรือเจ็บป่วย
- ความเครียด
- แสงแดด
- การบาดเจ็บบริเวณเดิม
เริมที่อวัยวะเพศ
เริมที่อวัยวะเพศสามารถเกิดจากไวรัสเริมชนิดที่ 1 หรือชนิดที่ 2
อาการที่พบได้ ได้แก่
- ตุ่มน้ำใสบริเวณอวัยวะเพศ
- แผลตื้นที่มีอาการเจ็บ
- แสบร้อน
- คัน
- ปวดเวลาปัสสาวะ
- ต่อมน้ำเหลืองโต
- มีไข้หรือปวดเมื่อยในช่วงการติดเชื้อครั้งแรก
บางคนมีอาการน้อยมากจนไม่ทราบว่าติดเชื้อ
สิ่งสำคัญคือไวรัสสามารถแพร่เชื้อได้ในบางช่วงแม้ว่าผิวหนังจะดูปกติและไม่มีแผลให้เห็น
การใช้ถุงยางอนามัยสามารถช่วยลดความเสี่ยง แต่ไม่สามารถป้องกันได้ทั้งหมด เพราะไวรัสอาจอยู่บนผิวหนังบริเวณที่ถุงยางไม่ครอบคลุม
เริมที่อวัยวะเพศเกิดจากไวรัสชนิดที่ 2 เท่านั้นหรือไม่
ไม่ใช่
ไวรัสเริมทั้งชนิดที่ 1 และชนิดที่ 2 สามารถทำให้เกิดเริมที่อวัยวะเพศได้
ไวรัสชนิดที่ 1 สามารถแพร่จากปากสู่อวัยวะเพศผ่านการสัมผัสทางเพศทางปากได้เช่นกัน
การทราบชนิดของไวรัสในบางกรณีอาจช่วยประเมินแนวโน้มของการกลับมาเป็นซ้ำและใช้ประกอบการให้คำแนะนำแก่ผู้ป่วย
แพทย์วินิจฉัยเริมอย่างไร
ในหลายกรณีแพทย์สามารถสงสัยโรคเริมได้จากตำแหน่งและลักษณะของตุ่มหรือแผล
อย่างไรก็ตาม หากมีตุ่มน้ำหรือแผลที่ยังใหม่อยู่ สามารถเก็บตัวอย่างจากรอยโรคเพื่อตรวจหาเชื้อได้
การตรวจเพิ่มเติมมีประโยชน์ในกรณีที่
- เป็นครั้งแรก
- ผื่นมีลักษณะไม่ชัดเจน
- ไม่แน่ใจว่าเป็นเริมหรืองูสวัด
- มีแผลบริเวณอวัยวะเพศ
- เคยรักษาแล้วไม่ดีขึ้น
- ต้องการยืนยันชนิดของไวรัส
การเก็บตัวอย่างจากตุ่มหรือแผลที่ยังสดมักให้ข้อมูลได้ดีกว่าการตรวจหลังแผลหายแล้ว
การตรวจเลือดเพื่อหาแอนติบอดีมีประโยชน์ในบางกรณี แต่มีข้อจำกัด เพราะผลบวกไม่สามารถบอกได้ชัดเจนว่าติดเชื้อมาตั้งแต่เมื่อใด หรือใครเป็นผู้แพร่เชื้อ
การรักษาโรคเริม
ยาต้านไวรัสที่แพทย์อาจพิจารณา ได้แก่ อะไซโคลเวียร์ วาลาไซโคลเวียร์ หรือแฟมไซโคลเวียร์
ยาเหล่านี้ไม่สามารถกำจัดเชื้อออกจากร่างกายได้ทั้งหมด แต่มีเป้าหมายเพื่อ
- ลดการเพิ่มจำนวนของไวรัส
- ลดความรุนแรงของอาการ
- ทำให้แผลหายเร็วขึ้น
- ลดระยะเวลาของการกำเริบ
- ลดความถี่ของการกลับมาเป็นซ้ำในผู้ป่วยบางราย
การรับประทานยาเมื่อมีอาการกำเริบ
ผู้ป่วยบางรายใช้ยาต้านไวรัสเฉพาะเวลามีอาการกำเริบ
การรักษามักได้ผลดีที่สุดเมื่อเริ่มยาเร็ว เช่น ตั้งแต่เริ่มรู้สึกแสบ ยิบ ๆ หรือเพิ่งเริ่มมีตุ่ม
แนวทางนี้เหมาะกับผู้ที่ไม่ได้มีอาการกลับมาเป็นบ่อย
การรับประทานยาต่อเนื่องเพื่อป้องกันการกำเริบ
ผู้ป่วยที่มีเริมบริเวณอวัยวะเพศกลับมาเป็นซ้ำบ่อย รุนแรง หรือส่งผลต่อคุณภาพชีวิต อาจได้รับการพิจารณาให้รับประทานยาต้านไวรัสทุกวัน
วิธีนี้ช่วยลดความถี่ของการกำเริบและอาจช่วยลดความเสี่ยงในการแพร่เชื้อ แต่ไม่สามารถป้องกันการแพร่เชื้อได้ทั้งหมด
การตัดสินใจควรพิจารณาตามจำนวนครั้งที่กำเริบ ความรุนแรงของอาการ ผลกระทบต่อชีวิตประจำวัน ความสัมพันธ์ และประวัติสุขภาพของแต่ละคน
เริมกลับมาเป็นซ้ำได้หรือไม่
ได้
หลังจากการติดเชื้อครั้งแรก ไวรัสจะยังคงอยู่ในเส้นประสาทและสามารถกลับมากำเริบภายหลังได้
โดยทั่วไปอาการครั้งต่อ ๆ ไปมักไม่รุนแรงเท่าการติดเชื้อครั้งแรก
บางคนเป็นซ้ำบ่อย ขณะที่บางคนอาจไม่เป็นอีกเป็นเวลาหลายปี
การกลับมาเป็นซ้ำไม่ได้หมายความว่าภูมิคุ้มกันผิดปกติเสมอไป และไม่ได้หมายความว่าเพิ่งได้รับเชื้อใหม่ทุกครั้ง
เริมติดต่อหรือไม่
ติดต่อได้
ไวรัสแพร่ผ่านการสัมผัสโดยตรงกับผิวหนังหรือเยื่อบุที่มีเชื้อ
ความเสี่ยงในการแพร่เชื้อจะสูงในช่วงที่มีตุ่ม แผล หรือเริ่มมีอาการแสบยิบ ๆ แต่บางครั้งสามารถแพร่เชื้อได้แม้ไม่มีแผลให้เห็น
ในช่วงที่เริมบริเวณปากกำเริบ ควรหลีกเลี่ยงการจูบและการมีเพศสัมพันธ์ทางปาก
สำหรับเริมที่อวัยวะเพศ ควรหลีกเลี่ยงการมีเพศสัมพันธ์ในช่วงที่มีอาการ และใช้ถุงยางอนามัยเพื่อลดความเสี่ยงในช่วงที่ไม่มีอาการ
เริมบริเวณดวงตาอันตรายหรือไม่
เริมสามารถติดบริเวณกระจกตาและทำให้เกิดการอักเสบของดวงตาได้
อาการที่ควรระวัง ได้แก่
- ปวดตา
- ตาแดง
- แพ้แสง
- น้ำตาไหลมาก
- รู้สึกเหมือนมีสิ่งแปลกปลอมในตา
- ตามัว
หากสงสัยเริมร่วมกับอาการทางตา ควรเข้ารับการตรวจโดยเร็ว เพราะหากกระจกตาได้รับผลกระทบ อาจมีผลต่อการมองเห็นได้
งูสวัดคืออะไร
งูสวัดเกิดจากไวรัสอีสุกอีใส ซึ่งเป็นไวรัสชนิดเดียวกับที่ทำให้เกิดโรคอีสุกอีใส
หลังจากหายจากอีสุกอีใส เชื้อจะไม่ได้หายออกจากร่างกายทั้งหมด แต่จะซ่อนตัวอยู่ในปมประสาท
หลายปีต่อมา ไวรัสสามารถกลับมากำเริบและเคลื่อนตามแนวเส้นประสาทออกมายังผิวหนัง ทำให้เกิดโรคงูสวัด
งูสวัดมีลักษณะอย่างไร
ก่อนที่จะเห็นผื่น ผู้ป่วยอาจมีอาการ
- ปวดแสบ
- ปวดร้อน
- ปวดเสียว
- รู้สึกเหมือนไฟช็อต
- คัน
- ผิวหนังไวต่อการสัมผัสผิดปกติ
ต่อมาจะเกิดตุ่มน้ำใสขึ้นเป็นกลุ่มตามแนวเส้นประสาท
ลักษณะที่พบได้บ่อยคือผื่นขึ้นเป็นแถบเพียงด้านเดียวของลำตัว หลัง หน้าอก หน้าท้อง คอ หรือใบหน้า และมักไม่ข้ามเส้นกึ่งกลางของร่างกาย
งูสวัดไม่มีผื่นได้หรือไม่
พบได้แต่ไม่บ่อย
บางกรณีไวรัสอาจกำเริบในเส้นประสาทและทำให้มีอาการปวดตามแนวเส้นประสาทโดยไม่มีผื่นชัดเจน
กรณีนี้วินิจฉัยยากกว่า เพราะจำเป็นต้องแยกจากโรคอื่นที่ทำให้เกิดอาการปวดเส้นประสาท
ใครมีโอกาสเป็นงูสวัดมากขึ้น
ผู้ที่เคยติดเชื้ออีสุกอีใสสามารถเป็นงูสวัดได้
ความเสี่ยงจะเพิ่มขึ้นตามอายุ และเพิ่มขึ้นในผู้ที่ภูมิคุ้มกันลดลง เช่น
- ผู้สูงอายุ
- ผู้ป่วยมะเร็งบางชนิด
- ผู้ติดเชื้อเอชไอวี
- ผู้ที่ปลูกถ่ายอวัยวะ
- ผู้ที่ได้รับยากดภูมิคุ้มกัน
- ผู้ที่ได้รับยาสเตียรอยด์ชนิดรับประทานหรือฉีดในบางกรณี
อย่างไรก็ตาม คนอายุน้อยและสุขภาพแข็งแรงก็สามารถเป็นงูสวัดได้เช่นกัน
แพทย์วินิจฉัยงูสวัดอย่างไร
ในกรณีทั่วไป แพทย์สามารถวินิจฉัยได้จาก
- อาการปวดตามแนวเส้นประสาท
- ตุ่มน้ำใสเป็นกลุ่ม
- ผื่นเกิดเพียงด้านเดียว
- การกระจายของผื่นตามแนวเส้นประสาท
หากผื่นไม่ชัดเจน หรือจำเป็นต้องแยกจากเริม อาจเก็บตัวอย่างจากตุ่มน้ำเพื่อตรวจหาเชื้อไวรัส
การรักษางูสวัด
การรักษาหลักคือยาต้านไวรัส เช่น อะไซโคลเวียร์ วาลาไซโคลเวียร์ หรือแฟมไซโคลเวียร์
โดยทั่วไปยาจะให้ประโยชน์มากที่สุดเมื่อเริ่มรักษาเร็ว โดยเฉพาะในช่วงประมาณ 72 ชั่วโมงแรกหลังเริ่มมีผื่น
การเริ่มยาเร็วอาจช่วยลดการเกิดตุ่มใหม่ ลดระยะเวลาของโรค และลดความรุนแรงของอาการปวดเฉียบพลันได้
อย่างไรก็ตาม หากเลย 72 ชั่วโมงมาแล้ว ไม่ควรคิดว่าไม่จำเป็นต้องพบแพทย์ เพราะบางกรณียังอาจได้ประโยชน์จากการรักษา โดยเฉพาะเมื่อ
- ยังมีตุ่มใหม่เกิดขึ้น
- ผื่นอยู่บริเวณใบหน้า
- ผื่นอยู่ใกล้ดวงตา
- มีอาการปวดมาก
- มีภูมิคุ้มกันต่ำ
- ผื่นกระจายเป็นบริเวณกว้าง
- มีอาการแทรกซ้อน
การรักษาอาการปวดจากงูสวัด
อาการปวดของงูสวัดไม่ได้เกิดจากผิวหนังเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากการอักเสบของเส้นประสาทด้วย
การรักษาอาการปวดอาจแตกต่างกันตามระดับความรุนแรง ตั้งแต่ยาแก้ปวดทั่วไปไปจนถึงยาที่ออกฤทธิ์ต่ออาการปวดเส้นประสาท
หากผื่นหายแล้วแต่ยังมีอาการปวดต่อเนื่อง ควรพบแพทย์เพื่อประเมินภาวะปวดเส้นประสาทหลังงูสวัด
ภาวะปวดเส้นประสาทหลังงูสวัดคืออะไร
ภาวะนี้คืออาการปวดที่ยังคงอยู่หลังจากผื่นงูสวัดหายแล้ว
ผู้ป่วยอาจรู้สึก
- ปวดแสบ
- ปวดร้อน
- ปวดเหมือนไฟช็อต
- เสียว
- ชา
- เจ็บแม้เพียงเสื้อผ้าสัมผัสผิว
ในบางคนอาการสามารถอยู่นานหลายเดือน และในบางกรณีนานกว่านั้น
แม้ว่าผิวหนังจะดูหายเป็นปกติแล้ว แต่ความผิดปกติของเส้นประสาทยังคงทำให้เกิดอาการปวดได้
งูสวัดบริเวณดวงตา
งูสวัดที่เกิดบริเวณหน้าผาก รอบดวงตา เปลือกตา หรือจมูก อาจเกี่ยวข้องกับเส้นประสาทที่ไปเลี้ยงดวงตา
ภาวะนี้อาจทำให้เกิดการอักเสบภายในดวงตาและกระทบต่อการมองเห็นได้
หากมีผื่นงูสวัดบริเวณรอบตาหรือครึ่งบนของใบหน้า ควรเข้ารับการตรวจโดยเร็ว ไม่ควรรอจนผื่นลามเข้าดวงตา
งูสวัดบริเวณหู
งูสวัดบริเวณเส้นประสาทใกล้หูอาจทำให้เกิด
- ปวดหูมาก
- มีตุ่มบริเวณใบหูหรือช่องหู
- หน้าอ่อนแรงหรือหน้าเบี้ยว
- การได้ยินเปลี่ยนไป
- เวียนศีรษะ
หากมีหน้าเบี้ยว หูอื้อ การได้ยินลดลง หรือเวียนศีรษะมาก ควรพบแพทย์โดยเร็ว
งูสวัดติดต่อหรือไม่
ผู้ป่วยไม่ได้แพร่ “งูสวัด” ให้ผู้อื่นโดยตรง
อย่างไรก็ตาม ผู้ที่ไม่มีภูมิคุ้มกันต่ออีสุกอีใสและสัมผัสกับน้ำจากตุ่มงูสวัด สามารถติดเชื้อไวรัสและเป็นอีสุกอีใสได้
ในช่วงที่ยังมีตุ่มน้ำอยู่ ควร
- ปิดผื่นเมื่อทำได้
- ล้างมือหลังสัมผัสบริเวณผื่น
- หลีกเลี่ยงการแกะหรือเกาตุ่ม
- หลีกเลี่ยงการสัมผัสใกล้ชิดกับผู้ที่มีความเสี่ยงสูง
โดยเฉพาะหญิงตั้งครรภ์ที่ไม่มีภูมิคุ้มกัน เด็กทารกบางกลุ่ม และผู้ที่ภูมิคุ้มกันต่ำ
เมื่อแผลทั้งหมดแห้งและตกสะเก็ดแล้ว ความเสี่ยงในการแพร่เชื้อจะลดลงมาก
งูสวัดหายกี่วัน
โดยทั่วไปตุ่มน้ำจะเริ่มแห้งและตกสะเก็ดภายในประมาณ 7–10 วัน และผื่นมักดีขึ้นในช่วงประมาณ 2–4 สัปดาห์
อย่างไรก็ตาม อาการปวดอาจหายพร้อมผื่น หรืออาจคงอยู่ต่อหลังจากผื่นหายแล้ว
ในผู้ที่มีผิวเอเชียหรือผิวสีเข้ม อาจเหลือรอยดำหรือรอยสีผิวไม่สม่ำเสมอหลังผื่นหายได้
การมีรอยดำอย่างเดียวไม่ได้หมายความว่ายังมีเชื้อไวรัสทำงานอยู่
การดูแลผิวระหว่างเป็นงูสวัด
ควรหลีกเลี่ยงการแกะหรือเจาะตุ่มน้ำ
การดูแลทั่วไป ได้แก่
- รักษาความสะอาดของผิวหนัง
- ใส่เสื้อผ้าหลวม
- ประคบเย็นเพื่อลดอาการไม่สบาย
- ปิดแผลด้วยวัสดุปิดแผลที่ไม่ติดผิวเมื่อจำเป็น
- ล้างมือหลังสัมผัสผื่น
- หลีกเลี่ยงการเกา
- พักผ่อนให้เพียงพอ
หากมีหนอง บวมแดงมากขึ้น มีไข้ หรือเจ็บมากผิดปกติ ควรประเมินเรื่องการติดเชื้อแบคทีเรียแทรกซ้อน
งูสวัดกลับมาเป็นซ้ำได้หรือไม่
ได้
แม้ว่าหลายคนจะเป็นเพียงครั้งเดียว แต่บางคนสามารถเป็นซ้ำได้
การเป็นซ้ำไม่ได้หมายความว่าจะต้องมีโรคร้ายแรงเสมอไป แต่หากเป็นซ้ำหลายครั้ง ผื่นรุนแรงผิดปกติ หรือกระจายกว้าง อาจจำเป็นต้องประเมินปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับภูมิคุ้มกันเพิ่มเติม
วัคซีนป้องกันงูสวัด
วัคซีนสามารถช่วยลดโอกาสเกิดงูสวัดและลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อนบางชนิดได้
เกณฑ์อายุ ความเหมาะสมในการฉีด ระยะเวลาหลังเคยเป็นงูสวัด และข้อควรระวัง อาจแตกต่างกันตามแนวทางที่ใช้ในแต่ละประเทศและสภาวะสุขภาพของแต่ละคน
ผู้ที่เคยเป็นงูสวัดมาแล้วอาจยังมีข้อบ่งชี้ในการฉีดวัคซีนในอนาคต จึงควรปรึกษาแพทย์เป็นรายบุคคล
จะรู้ได้อย่างไรว่าเป็นเริมหรืองูสวัด
ลักษณะบางอย่างช่วยแยกโรคได้
เริมมักมีลักษณะดังนี้
- กลับมาเป็นซ้ำในตำแหน่งเดิมหรือใกล้เคียง
- เป็นตุ่มน้ำใสเล็ก ๆ รวมเป็นกลุ่ม
- พบได้บริเวณปาก อวัยวะเพศ หรือก้น
- อาจมีอาการแสบยิบ ๆ ก่อนเกิดผื่น
- มีการกำเริบซ้ำได้หลายครั้ง
งูสวัดมักมีลักษณะดังนี้
- มีอาการปวดชัดเจน
- ผื่นขึ้นตามแนวเส้นประสาท
- มักเกิดเพียงด้านเดียว
- ผื่นอาจเรียงเป็นแถบ
- ผิวหนังไวต่อการสัมผัสมากผิดปกติ
อย่างไรก็ตาม ลักษณะเหล่านี้ไม่สามารถใช้ยืนยันโรคได้ในทุกกรณี
หากผื่นมีลักษณะไม่ชัดเจน การตรวจตัวอย่างจากตุ่มสามารถช่วยแยกโรคได้
โรคอะไรที่อาจดูคล้ายเริมหรืองูสวัด
ไม่ใช่ทุกตุ่มน้ำหรือแผลที่เกิดจากไวรัสเริมหรืองูสวัด
โรคที่อาจมีลักษณะคล้ายกัน ได้แก่
- ผื่นแพ้สัมผัส
- การติดเชื้อแบคทีเรียบางชนิด
- รูขุมขนอักเสบ
- แมลงกัดต่อย
- ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง
- การติดเชื้อเริมแทรกซ้อนในผื่นภูมิแพ้
- โรคมือเท้าปาก
- ผื่นจากยา
- โรคแผลบริเวณอวัยวะเพศชนิดอื่น
- โรคตุ่มพองจากภูมิคุ้มกันบางชนิด
หากไม่แน่ใจ ไม่ควรใช้ยาเองต่อเนื่องโดยไม่มีการประเมิน เพราะอาจทำให้การวินิจฉัยล่าช้า
เมื่อใดควรพบแพทย์ผิวหนัง
ควรเข้ารับการตรวจค่อนข้างเร็วหากสงสัยเริมหรืองูสวัด โดยเฉพาะเพราะยาต้านไวรัสมักให้ประโยชน์มากกว่าเมื่อเริ่มรักษาเร็ว
ควรพบแพทย์หากมีอาการดังต่อไปนี้
- เป็นครั้งแรกและไม่แน่ใจว่าเป็นโรคอะไร
- มีตุ่มน้ำหรือแผลที่เจ็บมาก
- สงสัยงูสวัด
- ผื่นอยู่บริเวณใบหน้า
- ผื่นใกล้ดวงตาหรือเปลือกตา
- มีตาแดง ปวดตา หรือตามัว
- มีหน้าเบี้ยว
- มีอาการเกี่ยวข้องกับหู
- ผื่นกระจายกว้าง
- มีไข้หรือไม่สบายมาก
- มีภาวะภูมิคุ้มกันต่ำ
- กำลังตั้งครรภ์
- มีแผลบริเวณอวัยวะเพศ
- ปัสสาวะลำบาก
- แผลไม่หายตามปกติ
- ปวดต่อเนื่องแม้ผื่นงูสวัดหายแล้ว
- เริมกำเริบบ่อยจนกระทบชีวิตประจำวัน
หากมีผื่นตุ่มน้ำกระจายทั่วตัว ปวดศีรษะรุนแรง สับสน แขนขาอ่อนแรง อาการทางตาชัดเจน หรืออาการทรุดลงอย่างรวดเร็ว ควรรับการประเมินโดยเร่งด่วน
เมื่อมาตรวจโรคเริมหรืองูสวัดกับแพทย์ผิวหนังในกรุงเทพ ควรเตรียมข้อมูลอะไรบ้าง
แพทย์จะประเมินตำแหน่ง รูปร่าง ลักษณะ และระยะของตุ่มหรือแผล รวมถึงสอบถามประวัติที่ช่วยในการวินิจฉัย เช่น
- เริ่มปวดหรือแสบตั้งแต่เมื่อใด
- เริ่มมีตุ่มเมื่อใด
- เคยเป็นแบบนี้มาก่อนหรือไม่
- เคยมีเริมที่ปากหรืออวัยวะเพศหรือไม่
- เคยเป็นอีสุกอีใสหรืองูสวัดหรือไม่
- มีประวัติสัมผัสทางเพศที่เกี่ยวข้องหรือไม่
- กำลังใช้ยาอะไรอยู่
- มีภาวะภูมิคุ้มกันต่ำหรือไม่
- มีอาการทางตา หู หรือระบบประสาทหรือไม่
หากผื่นยังใหม่และจำเป็นต้องยืนยันโรค แพทย์อาจพิจารณาเก็บตัวอย่างจากตุ่มเพื่อตรวจหาเชื้อ
สำหรับนักท่องเที่ยวหรือผู้ป่วยต่างชาติที่อยู่ในกรุงเทพเพียงช่วงเวลาจำกัด ควรแจ้งระยะเวลาที่จะอยู่ในประเทศไทย เพื่อช่วยวางแผนการรักษา การติดตามผล และการตรวจเพิ่มเติมให้เหมาะสม
คำถามที่พบบ่อย
เริมกับงูสวัดเป็นโรคเดียวกันหรือไม่?
ไม่ใช่ เริมเกิดจากไวรัสเริม ส่วนงูสวัดเกิดจากไวรัสอีสุกอีใสที่กลับมากำเริบ
ตุ่มที่ริมฝีปากทุกชนิดเป็นเริมหรือไม่?
ไม่ใช่ แต่หากเป็นตุ่มน้ำเล็ก ๆ รวมกันเป็นกลุ่ม มีอาการแสบหรือยิบ ๆ ก่อนขึ้น และเกิดซ้ำบริเวณเดิม จะมีลักษณะเข้ากับเริมมากขึ้น
เริมที่อวัยวะเพศรักษาหายขาดหรือไม่?
ปัจจุบันยังไม่มียาที่กำจัดไวรัสออกจากร่างกายได้ทั้งหมด แต่สามารถใช้ยาต้านไวรัสเพื่อลดอาการ ลดระยะเวลาของการกำเริบ และลดความถี่ของการกลับมาเป็นซ้ำได้
ไม่มีแผลเริมสามารถแพร่เชื้อได้หรือไม่?
ได้ ในบางช่วงไวรัสสามารถแพร่เชื้อได้แม้ไม่มีตุ่มหรือแผลให้เห็น
ตรวจเลือดหาเริมได้หรือไม่?
ทำได้ในบางกรณี แต่มีข้อจำกัด และไม่สามารถบอกได้อย่างแน่นอนว่าติดเชื้อเมื่อใดหรือจากใคร
หากมีตุ่มหรือแผลที่ยังสด การตรวจจากรอยโรคมักให้ข้อมูลโดยตรงมากกว่า
งูสวัดเป็นโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์หรือไม่?
ไม่ใช่
งูสวัดเกิดจากไวรัสอีสุกอีใสที่อยู่ในร่างกายเดิมกลับมากำเริบ
ติดงูสวัดจากคนอื่นได้หรือไม่?
โดยทั่วไปไม่ได้ติดเป็นงูสวัดโดยตรง
แต่ผู้ที่ไม่มีภูมิคุ้มกันและสัมผัสกับน้ำจากตุ่มงูสวัดอาจติดเชื้อและเป็นอีสุกอีใสได้
คนอายุน้อยเป็นงูสวัดได้หรือไม่?
ได้ แม้ว่าความเสี่ยงจะเพิ่มขึ้นตามอายุ แต่คนอายุน้อยและสุขภาพแข็งแรงสามารถเป็นได้เช่นกัน
งูสวัดต้องขึ้นเพียงด้านเดียวเสมอหรือไม่?
ลักษณะที่พบบ่อยคือขึ้นตามแนวเส้นประสาทเพียงด้านเดียวและไม่ข้ามกึ่งกลางลำตัว
หากผื่นกระจายกว้างหรือผิดจากรูปแบบทั่วไป ควรให้แพทย์ประเมิน
งูสวัดควรเริ่มยาภายในกี่วัน?
โดยทั่วไปยาต้านไวรัสให้ประโยชน์มากที่สุดเมื่อเริ่มเร็ว โดยเฉพาะภายในประมาณ 72 ชั่วโมงแรกหลังมีผื่น
แต่หากเลยระยะดังกล่าวแล้วก็ยังควรพบแพทย์หากยังมีตุ่มใหม่ อาการรุนแรง หรือเป็นบริเวณใบหน้าและดวงตา
งูสวัดทำให้ปวดเรื้อรังได้หรือไม่?
ได้ บางคนเกิดภาวะปวดเส้นประสาทหลังงูสวัด ซึ่งอาจคงอยู่นานแม้ว่าผื่นจะหายแล้ว
ทำไมผิวยังดำหลังงูสวัดหายแล้ว?
การอักเสบสามารถทิ้งรอยดำหลังผื่นหาย โดยเฉพาะในผู้ที่มีผิวเข้มหรือผิวเอเชีย
รอยดำเพียงอย่างเดียวไม่ได้หมายความว่ายังมีเชื้อไวรัสอยู่
งูสวัดขึ้นรอบตาอันตรายหรือไม่?
อาจเป็นอันตรายต่อดวงตาและการมองเห็นได้ จึงควรเข้ารับการตรวจโดยเร็ว
งูสวัดเป็นซ้ำได้หรือไม่?
ได้ แม้ว่าคนส่วนใหญ่จะไม่ได้เป็นบ่อย แต่สามารถเกิดซ้ำได้
โรคอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง
-
หูดหงอนไก่ Genital Warts หูดหงอนไก่ เป็นตุ่มหรือก้อนบริเวณอวัยวะเพศและรอบทวารหนักที่เกิดจากเชื้อ ไวรัสฮิวแมนแพพพิลโลมา หรือเชื้อเอชพีวีบางชนิด

-
โรคหูดข้าวสุก Molluscum Contagiosum Molluscum Contagiosum หรือโรคหูดข้าวสุก เป็นโรคติดเชื้อไวรัสที่ผิวหนังที่พบได้บ่อย ลักษณะมักเป็นตุ่มเล็ก ผิวเรียบ สีเดียวกับผิวหรือออกมุก และมักมีรอยบุ๋มเล็ก ๆ ตรงกลางตุ่ม

-
หูดจากเชื้อไวรัส Viral Warts หูด (Viral Warts) เป็นตุ่มหรือก้อนที่ผิวหนังซึ่งเกิดจากการติดเชื้อ Human Papillomavirus หรือ HPVสามารถเกิดได้หลายตำแหน่ง เช่น มือ นิ้วมือ ฝ่าเท้า เข่า ใบหน้า รอบเล็บและบริเวณอวัยวะเพศ
































