การเฝ้าระวังมะเร็งผิวหนังในผู้มีความเสี่ยงสูง
การติดตามเฝ้าระวังมะเร็งผิวหนังในผู้มีความเสี่ยงสูง คือการตรวจติดตามอย่างเป็นระบบและต่อเนื่อง สำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งผิวหนังชนิดใหม่สูงกว่าคนทั่วไป หรือมีความเสี่ยงที่มะเร็งผิวหนังเดิมจะกลับเป็นซ้ำ

แตกต่างจากการตรวจผิวหนังเพียงครั้งเดียว เพราะการเฝ้าระวังอาจครอบคลุม
- การตรวจผิวหนังทั่วร่างกายเป็นระยะ
- การตรวจบริเวณที่เคยรักษามะเร็งผิวหนัง
- การตรวจไฝหรือรอยโรคบางจุดด้วยกล้องขยายเฉพาะทาง
- การเปรียบเทียบกับภาพถ่ายครั้งก่อน
- การทำแผนที่ไฝหรือถ่ายภาพผิวหนังทั่วร่างกายในผู้ป่วยบางราย
- การตรวจต่อมน้ำเหลืองเมื่อมีข้อบ่งชี้
- การตรวจผิวหนังด้วยตนเองระหว่างนัด
- การตรวจชิ้นเนื้อเมื่อพบรอยโรคน่าสงสัย
- การตรวจภาพรังสีหรือการติดตามร่วมกับแพทย์มะเร็งในผู้ป่วยมะเร็งระยะสูงบางราย
ความถี่และรูปแบบการติดตามควรปรับตามความเสี่ยงของแต่ละคน โดยเฉพาะผู้ที่เคยเป็นมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมา ซึ่งแผนติดตามจะขึ้นอยู่กับระยะของโรคเดิม ความเสี่ยงต่อการกลับเป็นซ้ำ และความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมาขึ้นใหม่
สำหรับคนไทย ชาวต่างชาติที่อาศัยในประเทศไทย นักท่องเที่ยว และผู้ป่วยจากต่างประเทศที่มาติดตามในกรุงเทพ การมีแผนเฝ้าระวังที่ชัดเจนมีความสำคัญมาก โดยเฉพาะเมื่อการรักษาเดิมหรือผลพยาธิวิทยามาจากต่างประเทศ
การเฝ้าระวังมะเร็งผิวหนังในผู้มีความเสี่ยงสูงคืออะไร?
เป็นกระบวนการตรวจติดตามผู้ป่วยซ้ำตามเวลา แทนที่จะประเมินเพียงไฝหนึ่งเม็ดหรือรอยโรคหนึ่งจุดในครั้งเดียว
เป้าหมายหลักคือช่วยค้นหา
- มะเร็งผิวหนังชนิดใหม่
- มะเร็งที่กลับเป็นซ้ำบริเวณเดิม
- มะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมาที่เกิดขึ้นใหม่อีกตำแหน่ง
- ไฝเดิมที่กำลังเปลี่ยนแปลง
- รอยโรคใหม่ที่น่าสงสัย
- ต่อมน้ำเหลืองโตหรือความผิดปกติอื่นเมื่อเกี่ยวข้อง
- ปัญหาจากบริเวณที่เคยรักษา
สำหรับผู้ที่เคยเป็นมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมา การติดตามมีความสำคัญเพราะมีทั้งโอกาสที่โรคเดิมจะกลับมาและโอกาสเกิดมะเร็งชนิดใหม่ขึ้นอีกในอนาคต
การเฝ้าระวังเหมือนกับการคัดกรองมะเร็งผิวหนังหรือไม่?
ไม่เหมือนกันทั้งหมด
การคัดกรองมะเร็งผิวหนัง โดยทั่วไปหมายถึงการตรวจเพื่อค้นหามะเร็งในคนที่ยังไม่เคยได้รับการวินิจฉัยมาก่อน
การเฝ้าระวังมะเร็งผิวหนัง มักหมายถึงการติดตามระยะยาวในผู้ที่ทราบแล้วว่ามีความเสี่ยงสูง
ตัวอย่างเช่น
ผู้ที่ไม่เคยเป็นมะเร็งผิวหนังและมาตรวจผิวหนังทั่วร่างกายครั้งแรก ถือว่าเป็นการตรวจคัดกรองหรือการตรวจผิวหนัง
แต่ผู้ที่เคยเป็นมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมาและกลับมาตรวจเป็นระยะตามแผน ถือว่าเป็นการเฝ้าระวัง
ความแตกต่างนี้มีความสำคัญ เพราะผู้ที่มีความเสี่ยงสูงมักต้องใช้แผนการติดตามที่เฉพาะเจาะจงมากกว่า
ใครบ้างถือว่ามีความเสี่ยงสูงต่อมะเร็งผิวหนัง?
ไม่มีคำจำกัดความเดียวที่ใช้ได้กับมะเร็งผิวหนังทุกชนิด แต่การติดตามเฝ้าระวังมีความสำคัญเป็นพิเศษในผู้ที่มี
- ประวัติมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมา
- ประวัติมะเร็งเซลล์ฐาน
- ประวัติมะเร็งเซลล์สความัส
- เคยเป็นมะเร็งผิวหนังหลายตำแหน่ง
- มีไฝจำนวนมาก
- มีไฝผิดปกติหลายเม็ด
- มีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมาหลายราย
- ได้รับรังสีอัลตราไวโอเลตสะสมมาก
- เคยถูกแดดเผารุนแรงหลายครั้ง
- มีผิวเสียจากแสงแดดมาก
- ภูมิคุ้มกันลดลง
- เคยปลูกถ่ายอวัยวะ
- ใช้ยากดภูมิคุ้มกัน
- มีโรคทางพันธุกรรมบางชนิดที่เพิ่มความเสี่ยงมะเร็ง
- เคยเป็นมะเร็งผิวหนังชนิดเสี่ยงสูงหรือกลับเป็นซ้ำ
ผู้ที่เคยเป็นมะเร็งเซลล์ฐานหรือมะเร็งเซลล์สความัสก็มีความเสี่ยงสูงขึ้นต่อการเกิดมะเร็งผิวหนังชนิดใหม่ในอนาคต จึงควรได้รับการตรวจผิวหนังต่อเนื่อง
ผู้ที่เคยเป็นมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมา
ประวัติมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมาเป็นหนึ่งในเหตุผลสำคัญที่สุดที่ควรได้รับการติดตามระยะยาว
เป้าหมายสำคัญมีสองประการ
- เฝ้าระวังการกลับเป็นซ้ำของมะเร็งเดิม
- ค้นหามะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมาหรือมะเร็งผิวหนังชนิดอื่นที่เกิดขึ้นใหม่
ความถี่ในการติดตามขึ้นอยู่กับ
- ระยะของโรคเดิม
- ความเสี่ยงต่อการกลับเป็นซ้ำ
- ความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งชนิดใหม่
- ตำแหน่งของโรคเดิม
- ผลพยาธิวิทยา
- การรักษาที่เคยได้รับ
โดยทั่วไปผู้ที่เคยเป็นมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมาควรได้รับการติดตามผิวหนังระยะยาว
ผู้ที่เคยเป็นมะเร็งเซลล์ฐาน
มะเร็งเซลล์ฐานมีพฤติกรรมแตกต่างจากมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมาอย่างมาก แต่การติดตามก็ยังมีความสำคัญ
หลังเคยเป็นมะเร็งเซลล์ฐานหนึ่งครั้ง ผู้ป่วยมีโอกาสเกิดมะเร็งผิวหนังชนิดใหม่ในอนาคตเพิ่มขึ้น
แผนติดตามอาจพิจารณาจาก
- จำนวนก้อนที่เคยเป็น
- ตำแหน่งของก้อนเดิม
- วิธีการรักษาที่เคยได้รับ
- เคยกลับเป็นซ้ำหรือไม่
- ระดับความเสียหายจากแสงแดด
- มีมะเร็งผิวหนังชนิดอื่นร่วมด้วยหรือไม่
- ภาวะภูมิคุ้มกัน
ผู้ป่วยบางรายอาจตรวจปีละครั้ง ขณะที่บางรายอาจต้องตรวจถี่กว่า ขึ้นอยู่กับระดับความเสี่ยง
ผู้ที่เคยเป็นมะเร็งเซลล์สความัส
ผู้ที่เคยเป็นมะเร็งเซลล์สความัสควรได้รับการติดตามอย่างต่อเนื่องเช่นกัน
การตรวจติดตามมีเป้าหมายเพื่อค้นหา
- การกลับเป็นซ้ำบริเวณเดิม
- มะเร็งเซลล์สความัสก้อนใหม่
- มะเร็งผิวหนังชนิดอื่น
- ต่อมน้ำเหลืองผิดปกติในผู้ที่มีมะเร็งชนิดเสี่ยงสูง
ผู้ที่เคยมีก้อนซึ่งมีลักษณะเสี่ยงสูง เช่น ก้อนขนาดใหญ่ อยู่ในตำแหน่งสำคัญ มีความลึกมาก หรือมีปัจจัยเสี่ยงอื่น อาจต้องติดตามถี่กว่าผู้ป่วยที่มีมะเร็งความเสี่ยงต่ำ
ผู้ที่เคยเป็นมะเร็งผิวหนังหลายครั้ง
ผู้ที่เคยเป็นมะเร็งผิวหนังหลายตำแหน่งอาจต้องใช้แผนการติดตามต่างจากผู้ที่เคยเป็นเพียงก้อนเดียว
แพทย์อาจให้ความสำคัญกับ
- รอยโรคใหม่ทั่วร่างกาย
- ตำแหน่งที่เคยรักษา
- บริเวณที่มีผิวเสียจากแดดรุนแรง
- ก้อนที่เกิดขึ้นรวดเร็ว
- รอยโรคมีสีที่เปลี่ยนแปลง
- แผลเป็นจากการรักษาเดิม
- บริเวณที่มีรอยโรคก่อนเป็นมะเร็งหลายจุด
ความถี่ไม่ควรถูกกำหนดเหมือนกันสำหรับผู้ป่วยทุกคน
ผู้ที่มีไฝจำนวนมากหรือไฝผิดปกติหลายเม็ด
ผู้ที่มีไฝจำนวนมากอาจตรวจติดตามได้ยาก เพราะเป็นไปไม่ได้ที่จะจำรูปร่างของไฝทุกเม็ดได้อย่างแม่นยำ
การเฝ้าระวังอาจประกอบด้วย
- การตรวจผิวหนังทั่วร่างกาย
- การตรวจไฝด้วยกล้องขยาย
- การประเมินรูปแบบไฝโดยรวมของแต่ละคน
- การค้นหาไฝที่ดูแตกต่างจากเม็ดอื่น
- การถ่ายภาพตั้งต้น
- การเปรียบเทียบภาพตามเวลา
การถ่ายภาพผิวหนังทั่วร่างกายอาจมีประโยชน์ในผู้ที่มีความเสี่ยงสูงและมีไฝจำนวนมากหรือมีไฝผิดปกติหลายเม็ด
ผู้ที่มีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมา
ประวัติครอบครัวอาจเพิ่มความเสี่ยง โดยเฉพาะเมื่อ
- มีญาติใกล้ชิดหลายคนเป็นมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมา
- มีผู้ป่วยในครอบครัวเป็นตั้งแต่อายุน้อย
- คนหนึ่งเป็นมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมาหลายครั้ง
- มีความผิดปกติทางพันธุกรรมที่ทราบว่าเพิ่มความเสี่ยงมะเร็ง
- พบรูปแบบมะเร็งหลายชนิดในครอบครัวร่วมกัน
ไม่ใช่ทุกคนที่มีญาติหนึ่งรายเป็นมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมาจะต้องตรวจทางพันธุกรรม
แต่หากมีประวัติครอบครัวที่ผิดปกติชัดเจน อาจพิจารณาปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านพันธุกรรมในบางกรณี
ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ
ภูมิคุ้มกันที่ลดลงสามารถเพิ่มความเสี่ยงมะเร็งผิวหนังได้อย่างมีนัยสำคัญ
ตัวอย่างเช่น
- ผู้ที่เคยปลูกถ่ายอวัยวะ
- ผู้ที่ใช้ยากดภูมิคุ้มกันระยะยาว
- ผู้ป่วยโรคเลือดบางชนิด
- ผู้ที่มีโรคซึ่งทำให้การทำงานของภูมิคุ้มกันลดลง
ผู้ป่วยกลุ่มนี้สามารถเกิดมะเร็งผิวหนังหลายตำแหน่งได้ โดยเฉพาะมะเร็งเซลล์สความัส และอาจต้องได้รับการตรวจโดยแพทย์ถี่กว่าคนทั่วไป
การตรวจติดตามในผู้มีความเสี่ยงสูงประกอบด้วยอะไรบ้าง?
รูปแบบการตรวจควรปรับตามสาเหตุที่ทำให้ผู้ป่วยมีความเสี่ยงสูง
โดยทั่วไปอาจประกอบด้วย
- ทบทวนประวัติมะเร็งผิวหนังเดิม
- ทบทวนผลพยาธิวิทยา
- ถามหารอยโรคใหม่หรือรอยโรคที่เปลี่ยนแปลง
- ถามอาการใหม่
- ตรวจแผลเป็นจากการรักษาเดิม
- ตรวจผิวหนังทั่วร่างกาย
- ตรวจรอยโรคบางจุดด้วยกล้องขยาย
- เปรียบเทียบกับภาพครั้งก่อน
- ตรวจต่อมน้ำเหลืองเมื่อเหมาะสม
- พิจารณาว่ามีรอยโรคใดต้องตรวจชิ้นเนื้อ
- วางแผนนัดครั้งต่อไป
การตรวจผิวหนังทั่วร่างกาย
การติดตามผู้มีความเสี่ยงสูงไม่ควรตรวจเฉพาะบริเวณที่เคยตัดมะเร็งออก
มะเร็งผิวหนังชนิดใหม่สามารถเกิดขึ้นที่ตำแหน่งอื่นได้
การตรวจอย่างเป็นระบบอาจครอบคลุม
- หนังศีรษะ
- ใบหน้า
- ใบหู
- คอ
- หน้าอก
- หน้าท้อง
- หลัง
- แขน
- มือ
- เล็บมือ
- ก้น
- ขา
- เท้า
- ฝ่าเท้า
- ซอกนิ้วเท้า
- เล็บเท้า
บริเวณอื่นอาจตรวจเพิ่มเติมเมื่อมีข้อบ่งชี้
การตรวจแผลเป็นจากบริเวณที่เคยรักษามะเร็งผิวหนัง
บริเวณที่เคยรักษาควรได้รับการตรวจ เพราะมะเร็งบางชนิดสามารถกลับเป็นซ้ำบริเวณเดิมได้
แพทย์อาจสังเกต
- เม็ดสีที่เพิ่งเกิด
- ก้อนใหม่
- ผิวหนาตัว
- แผลเปิด
- สะเก็ดเรื้อรัง
- เลือดออกใหม่
- ความเปลี่ยนแปลงรอบแผลผ่าตัด
อย่างไรก็ตาม ความเปลี่ยนแปลงของแผลเป็นไม่ได้หมายความว่าเป็นมะเร็งกลับเป็นซ้ำเสมอไป
แผลเป็นสามารถมี
- สีแดง
- ความแข็ง
- ความหนา
- สีผิวเปลี่ยน
จากกระบวนการหายของแผลตามปกติได้
หากไม่แน่ใจควรให้แพทย์ประเมิน
การตรวจต่อมน้ำเหลือง
ผู้ป่วยมะเร็งผิวหนังทุกคนไม่จำเป็นต้องตรวจต่อมน้ำเหลืองในรูปแบบเดียวกัน
การตรวจอาจมีความสำคัญมากขึ้นใน
- มะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมา
- มะเร็งเซลล์สความัสชนิดเสี่ยงสูง
- ผู้ที่เคยมีมะเร็งกระจายไปต่อมน้ำเหลือง
- ผู้ที่มีอาการหรือผลตรวจผิดปกติ
ตำแหน่งที่แพทย์อาจตรวจ ได้แก่
- คอ
- รักแร้
- ขาหนีบ
ความจำเป็นในการตรวจขึ้นอยู่กับชนิดและระยะของมะเร็งเดิม
การตรวจด้วยกล้องขยายในการเฝ้าระวังผู้มีความเสี่ยงสูง
กล้องขยายตรวจผิวหนังเป็นอุปกรณ์ที่ใช้กำลังขยายและแสงเฉพาะ เพื่อช่วยให้แพทย์มองเห็นโครงสร้างภายในรอยโรคที่ตาเปล่าอาจมองไม่เห็น
สามารถช่วยประเมิน
- ไฝ
- ไฝผิดปกติ
- มะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมา
- มะเร็งเซลล์ฐานชนิดมีสี
- มะเร็งผิวหนังบางชนิดที่ไม่มีสี
- รอยโรคบริเวณฝ่ามือและฝ่าเท้า
- สีผิดปกติบริเวณเล็บ
ในผู้ที่มีความเสี่ยงสูง ประโยชน์ไม่ได้มีเพียงการตรวจไฝหนึ่งเม็ด แต่ยังช่วยให้แพทย์เข้าใจรูปแบบไฝโดยรวมของผู้ป่วย และค้นหารอยโรคที่แตกต่างจากรูปแบบเดิม
ไฝทุกเม็ดต้องตรวจด้วยกล้องขยายหรือไม่?
ไม่จำเป็นเสมอไป
แพทย์สามารถวินิจฉัยรอยโรคธรรมดาจำนวนมากจากการตรวจทางคลินิกได้
กล้องขยายมีประโยชน์เป็นพิเศษเมื่อ
- ไฝดูผิดปกติ
- รอยโรคเพิ่งเกิดหรือกำลังเปลี่ยน
- การวินิจฉัยไม่ชัดเจน
- รอยโรคหนึ่งจุดแตกต่างจากจุดอื่น
- ผู้ป่วยเคยเป็นมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมา
- กำลังติดตามรอยโรคตามเวลา
การเลือกใช้ขึ้นอยู่กับความเสี่ยงโดยรวมและลักษณะของรอยโรค
การถ่ายภาพผิวหนังทั่วร่างกาย
เป็นการถ่ายภาพผิวหนังแบบเป็นระบบเพื่อสร้างข้อมูลตั้งต้นสำหรับเปรียบเทียบในอนาคต
ภาพจากครั้งก่อนสามารถช่วยตรวจหา
- รอยโรคใหม่
- ไฝที่หายไป
- ไฝที่มีขนาดเปลี่ยน
- รูปร่างเปลี่ยน
- สีเปลี่ยน
อาจมีประโยชน์เป็นพิเศษสำหรับผู้มีความเสี่ยงต่อมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมาสูงและผู้ที่มีไฝจำนวนมากหรือไฝผิดปกติหลายเม็ด
แต่ไม่จำเป็นสำหรับผู้มีความเสี่ยงสูงทุกคน
การทำแผนที่ไฝ
คำว่า “การทำแผนที่ไฝ” อาจหมายถึงหลายรูปแบบ
ระบบติดตามที่ครบถ้วนอาจประกอบด้วย
- ภาพถ่ายผิวหนังทั่วร่างกาย
- ภาพระยะใกล้
- ภาพจากกล้องขยาย
- การตรวจโดยแพทย์
- การเก็บภาพเพื่อเปรียบเทียบ
- การถ่ายภาพซ้ำตามความเหมาะสม
เป้าหมายไม่ได้อยู่ที่การถ่ายภาพไฝทุกเม็ด แต่คือการช่วยค้นหา รอยโรคใหม่หรือรอยโรคที่กำลังเปลี่ยนแปลง
การติดตามไฝด้วยภาพขยายตามเวลา
บางครั้งรอยโรคอาจมีลักษณะผิดปกติเล็กน้อย แต่ยังไม่ชัดเจนว่าควรตัดชิ้นเนื้อทันที
ในผู้ป่วยที่เหมาะสม แพทย์อาจบันทึกภาพขยายของรอยโรคไว้ แล้วนำมาเปรียบเทียบในภายหลัง
จะประเมินการเปลี่ยนแปลง เช่น
- ขนาดเพิ่มขึ้น
- รูปร่างเปลี่ยน
- มีสีใหม่
- เกิดโครงสร้างเม็ดสีใหม่
- มีความไม่สมมาตรมากขึ้น
- มีจุดหรือก้อนเม็ดสีใหม่
- รูปแบบหลอดเลือดเปลี่ยน
อย่างไรก็ตาม รอยโรคที่น่าสงสัยชัดเจนไม่ควรถูกติดตามอย่างเดียวต่อเนื่องเป็นเวลานานโดยไม่ตรวจชิ้นเนื้อ
รอยโรคแบบใดไม่ควรติดตามด้วยภาพอย่างเดียว?
การติดตามไม่เหมาะกับทุกกรณี
รอยโรคบางชนิดควรได้รับการตรวจชิ้นเนื้อโดยเร็ว โดยเฉพาะหาก
- โตเร็ว
- เป็นก้อนนูน
- เป็นแผล
- เลือดออกซ้ำ
- มีการเปลี่ยนแปลงชัดเจน
- ลักษณะทางคลินิกน่าสงสัยมาก
- ลักษณะจากกล้องขยายน่าสงสัยมาก
ก้อนเม็ดสีที่น่าสงสัยหรือเป็นก้อนนูนไม่ควรถูกนำเข้าสู่ระบบติดตามตามปกติโดยไม่พิจารณาตัดชิ้นเนื้อ
สัญญาณลูกเป็ดขี้เหร่คืออะไร?
คนแต่ละคนมักมีรูปแบบไฝที่คล้ายกัน
ตัวอย่างเช่น ไฝส่วนใหญ่ของคนหนึ่งอาจ
- เล็ก
- สีน้ำตาลอ่อน
- กลม
- รูปร่างคล้ายกัน
หากมีไฝหนึ่งเม็ดที่
- ดำกว่ามาก
- ใหญ่กว่ามาก
- รูปร่างผิดปกติ
- มีหลายสี
- โครงสร้างแตกต่างจากเม็ดอื่น
ไฝนั้นควรได้รับการตรวจละเอียดมากขึ้น
แนวคิดนี้เรียกว่า สัญญาณลูกเป็ดขี้เหร่ และมีประโยชน์มากในผู้ที่มีไฝจำนวนมาก
หลักเอบีซีดีอีสำหรับสังเกตมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมา
ผู้ที่มีความเสี่ยงสูงควรรู้จักหลักเอบีซีดีอีด้วย
เอ — ความไม่สมมาตร (A — Asymmetry)
ครึ่งหนึ่งของรอยโรคแตกต่างจากอีกครึ่งหนึ่ง
บี — ขอบ (B — Border)
ขอบไม่เรียบ เลือน หรือเป็นหยัก
ซี — สี (C — Color)
มีหลายสีในรอยโรคเดียว
ดี — ขนาด (D — Diameter)
รอยโรคขนาดใหญ่ควรได้รับความสนใจ แต่ต้องเข้าใจว่ามะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมาสามารถมีขนาดเล็กกว่า 6 มิลลิเมตรได้
อี — การเปลี่ยนแปลง (E — Evolution)
ควรสังเกตการเปลี่ยนของ
- ขนาด
- รูปร่าง
- สี
- พื้นผิว
- อาการ
การเปลี่ยนแปลงมีความสำคัญอย่างมาก เพราะหัวใจของการเฝ้าระวังคือการตรวจพบสิ่งที่เปลี่ยนไปจากเดิม
การตรวจผิวหนังด้วยตนเองระหว่างนัด
การตรวจโดยแพทย์ไม่สามารถแทนการสังเกตผิวหนังด้วยตนเองได้ทั้งหมด
ผู้ที่เคยเป็นมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมามักได้รับคำแนะนำให้ตรวจผิวหนังของตนเองเป็นประจำ
ในผู้ป่วยบางรายอาจรวมถึงการสังเกตบริเวณต่อมน้ำเหลืองด้วย
ผู้ที่เคยเป็นมะเร็งเซลล์ฐานหรือมะเร็งเซลล์สความัสก็ควรตรวจผิวหนังของตนเองเป็นระยะ
วิธีตรวจผิวหนังด้วยตนเอง
ควรตรวจบริเวณที่มักถูกลืมด้วย ได้แก่
- ใบหน้า
- ใบหู
- หนังศีรษะ
- คอ
- หน้าอก
- หน้าท้อง
- แขน
- รักแร้
- มือ
- เล็บมือ
- หลัง
- ก้น
- ขา
- เท้า
- ฝ่าเท้า
- ซอกนิ้วเท้า
- เล็บเท้า
สามารถใช้
- แสงที่สว่างเพียงพอ
- กระจกบานใหญ่
- กระจกมือถือ
- คนใกล้ชิดช่วยตรวจบริเวณที่มองไม่เห็น
เป้าหมายไม่ใช่การวินิจฉัยโรคด้วยตนเอง แต่คือการสังเกตว่า มีอะไรเกิดใหม่หรือเปลี่ยนแปลง
ควรถ่ายภาพผิวหนังด้วยตนเองหรือไม่?
ภาพถ่ายอาจมีประโยชน์ โดยเฉพาะเมื่อกำลังติดตามรอยโรคที่มีการเปลี่ยนแปลง
สามารถช่วยบันทึก
- ขนาด
- รูปร่าง
- สี
- ตำแหน่ง
แต่ภาพถ่ายที่บ้านมีข้อจำกัด
ความแตกต่างของ
- แสง
- ระยะห่างจากกล้อง
- มุมถ่าย
- คุณภาพของภาพ
สามารถทำให้ดูเหมือนรอยโรคมีการเปลี่ยนแปลงทั้งที่จริงอาจไม่เปลี่ยน
สำหรับผู้ที่มีไฝจำนวนมาก การถ่ายภาพทางการแพทย์ที่เป็นมาตรฐานอาจเหมาะสมกว่า
สัญญาณเตือนที่ไม่ควรรอถึงนัดครั้งต่อไป
แม้จะมีตารางนัดติดตาม ผู้ป่วยไม่ควรรอหลายเดือนหากเกิดความผิดปกติที่น่ากังวล
ควรพบแพทย์ก่อนนัดหากมี
- ไฝเปลี่ยนแปลงรวดเร็ว
- รอยโรคมีสีใหม่ที่รูปร่างผิดปกติ
- จุดหนึ่งแตกต่างจากไฝอื่นมาก
- ก้อนโตเร็ว
- เลือดออกเอง
- มีสะเก็ดซ้ำ
- แผลไม่หาย
- มีสีผิดปกติเกิดขึ้นใหม่ในหรือรอบแผลเป็นจากมะเร็งเดิม
- มีก้อนแข็งใหม่ใต้หรือใกล้แผลเป็น
- ต่อมน้ำเหลืองโตใหม่
- มีสีผิดปกติใต้เล็บที่ไม่หาย
- รอยโรคบริเวณฝ่ามือหรือฝ่าเท้าที่กำลังเปลี่ยนแปลง
ผู้ที่เคยเป็นมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมาระยะสูงและมีอาการผิดปกติใหม่ควรแจ้งแพทย์ผู้ดูแลด้วย
ผู้มีความเสี่ยงสูงควรตรวจบ่อยแค่ไหน?
ไม่มีช่วงเวลาหนึ่งที่เหมาะกับผู้ป่วยทุกคน
ความถี่ควรพิจารณาจาก
- ชนิดของมะเร็งผิวหนังเดิม
- ระยะของโรค
- จำนวนก้อนที่เคยเป็น
- ลักษณะของก้อนเดิม
- ประวัติการกลับเป็นซ้ำ
- จำนวนไฝ
- จำนวนไฝผิดปกติ
- ประวัติครอบครัว
- ภาวะภูมิคุ้มกัน
- ความสามารถในการตรวจผิวหนังด้วยตนเอง
- ความสะดวกในการกลับมาติดตาม
ดังนั้นการกำหนดว่า “ผู้มีความเสี่ยงสูงทุกคนต้องตรวจทุกสามเดือนตลอดชีวิต” จึงไม่เหมาะสมทางการแพทย์
การติดตามหลังมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมา
แผนติดตามขึ้นอยู่กับระยะของมะเร็งเดิมอย่างมาก
ผู้ที่เคยเป็นโรคระยะแรกหลังได้รับการรักษาครบ อาจได้รับการตรวจเป็นช่วงห่างกว่าผู้ที่เคยเป็นโรคระยะสูง
ผู้ป่วยระยะสูงบางรายอาจต้องได้รับ
- การตรวจร่างกายถี่ขึ้น
- การตรวจต่อมน้ำเหลือง
- การติดตามร่วมกับแพทย์มะเร็ง
- การตรวจภาพรังสีในบางช่วง
ตารางจริงควรอ้างอิงจากผลพยาธิวิทยา ระยะของโรค และการรักษาเดิมของผู้ป่วย
การติดตามหลังมะเร็งเซลล์ฐาน
ผู้ที่เคยเป็นมะเร็งเซลล์ฐานควรได้รับการตรวจผิวหนังต่อเนื่อง
ผู้ป่วยบางรายอาจตรวจประมาณปีละครั้ง ขณะที่บางรายอาจต้องตรวจถี่ขึ้น โดยเฉพาะหากมี
- มะเร็งเซลล์ฐานหลายก้อน
- เคยกลับเป็นซ้ำ
- ผิวเสียจากแสงแดดมาก
- มีมะเร็งผิวหนังชนิดอื่นร่วมด้วย
- ภูมิคุ้มกันต่ำ
- รอยโรคอยู่ในบริเวณที่ตรวจติดตามได้ยาก
การติดตามหลังมะเร็งเซลล์สความัส
ผู้ที่เคยเป็นมะเร็งเซลล์สความัสควรได้รับการตรวจผิวหนังอย่างต่อเนื่อง
ผู้ที่มีก้อนเดิมซึ่งมีความเสี่ยงสูงอาจต้องตรวจถี่กว่า โดยเฉพาะในช่วงแรกหลังการรักษา
การติดตามอาจครอบคลุม
- ผิวหนังทั่วร่างกาย
- แผลเป็นเดิม
- บริเวณรอบก้อนเดิม
- ต่อมน้ำเหลืองที่เกี่ยวข้อง
ความถี่ควรปรับตามความเสี่ยงของก้อนเดิมและประวัติผู้ป่วย
ผู้มีความเสี่ยงสูงทุกคนต้องตรวจภาพรังสีเป็นประจำหรือไม่?
ไม่
การเฝ้าระวังมะเร็งผิวหนังไม่ได้หมายความว่าผู้ป่วยทุกคนต้องตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ ตรวจด้วยสนามแม่เหล็ก หรือสแกนทั้งร่างกายซ้ำเป็นประจำ
สำหรับมะเร็งผิวหนังระยะแรกจำนวนมาก การตรวจร่างกายและการตรวจผิวหนังเป็นองค์ประกอบหลักของการติดตาม
การตรวจภาพรังสีอาจพิจารณาในผู้ป่วยบางราย เช่น
- มะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมาระยะสูง
- มะเร็งเซลล์สความัสชนิดเสี่ยงสูง
- เคยมีโรคกระจายไปต่อมน้ำเหลือง
- มีอาการสงสัยการกลับเป็นซ้ำ
- ตรวจร่างกายพบความผิดปกติ
- มีแผนติดตามเฉพาะจากแพทย์มะเร็ง
ผู้ป่วยระยะแรกจำนวนมากไม่จำเป็นต้องตรวจภาพรังสีเป็นประจำหากไม่มีอาการหรือความผิดปกติจากการตรวจ
ต้องตรวจเลือดในการเฝ้าระวังหรือไม่?
ไม่จำเป็นสำหรับทุกคน
การตรวจเลือดไม่สามารถแทน
- การตรวจผิวหนัง
- การตรวจทางคลินิก
- การตรวจด้วยกล้องขยาย
- การตรวจชิ้นเนื้อของรอยโรคที่น่าสงสัย
ผู้ป่วยมะเร็งระยะสูงบางรายอาจต้องตรวจเลือดเป็นส่วนหนึ่งของการติดตามโดยแพทย์มะเร็ง
ความจำเป็นขึ้นอยู่กับระยะของโรค ไม่ใช่เพียงเพราะถูกจัดว่าเป็นผู้มีความเสี่ยงสูง
การเฝ้าระวังสามารถป้องกันมะเร็งผิวหนังได้หรือไม่?
ไม่สามารถรับประกันว่าจะป้องกันการเกิดมะเร็งผิวหนังชนิดใหม่ได้
เป้าหมายหลักคือช่วยติดตามและตรวจประเมินความผิดปกติได้อย่างเหมาะสมเมื่อเกิดขึ้น
การลดความเสี่ยงยังต้องอาศัยการป้องกันรังสีอัลตราไวโอเลต เช่น
- อยู่ในที่ร่มเมื่อเหมาะสม
- ไม่ตั้งใจทำผิวให้คล้ำจากรังสีอัลตราไวโอเลต
- สวมเสื้อผ้าป้องกันแดด
- ใช้หมวกปีกกว้าง
- ใช้ครีมกันแดดชนิดป้องกันรังสีได้หลายช่วงคลื่น
- ทาครีมกันแดดซ้ำอย่างเหมาะสม
- ลดการได้รับแสงแดดโดยไม่จำเป็น
ผู้ที่เคยเป็นมะเร็งผิวหนังควรป้องกันแสงแดดต่อเนื่อง แม้ว่าผลการตรวจติดตามจะปกติ
อาหารเสริมสามารถป้องกันมะเร็งผิวหนังกลับเป็นซ้ำได้หรือไม่?
ควรระวังคำกล่าวอ้างว่าอาหารเสริมหรือวิตามินสามารถป้องกันมะเร็งกลับเป็นซ้ำได้
ยังไม่มีหลักฐานว่าอาหารเสริมทั่วไปสามารถรับประกันการป้องกันการกลับเป็นซ้ำของมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมาได้
ในผู้ที่เคยเป็นมะเร็งเซลล์สความัสหรือมะเร็งผิวหนังบางชนิดหลายครั้ง อาจมีมาตรการป้องกันบางอย่างที่แพทย์พิจารณาเฉพาะราย แต่ไม่ควรซื้อยาหรืออาหารเสริมใช้เองโดยไม่มีคำแนะนำทางการแพทย์
หากพบรอยโรคใหม่ที่น่าสงสัยจะทำอย่างไร?
แนวทางขึ้นอยู่กับลักษณะของรอยโรค
อาจพิจารณา
- ตรวจด้วยกล้องขยาย
- ถ่ายภาพ
- นัดติดตามระยะสั้น
- ตรวจชิ้นเนื้อ
- ตัดรอยโรคออกทั้งหมด
- ส่งต่อเพื่อการรักษาเพิ่มเติม
รอยโรคที่สงสัยมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมามักควรได้รับการตรวจเนื้อเยื่อมากกว่าการติดตามด้วยภาพไปเรื่อย ๆ
การตรวจชิ้นเนื้อหมายความว่ามะเร็งกลับมาแล้วหรือไม่?
ไม่
การตรวจชิ้นเนื้อหมายความว่ารอยโรคนั้นไม่สามารถวินิจฉัยได้อย่างมั่นใจจากการตรวจภายนอกเพียงอย่างเดียว
ผลการตรวจอาจเป็น
- ไฝธรรมดา
- ไฝผิดปกติ
- กระเนื้อ
- รอยโรคก่อนเป็นมะเร็งจากแสงแดด
- มะเร็งเซลล์ฐาน
- มะเร็งเซลล์สความัส
- มะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมา
- โรคอื่นทั้งชนิดไม่ร้ายแรงและชนิดร้ายแรง
การที่ตรวจชิ้นเนื้อแล้วผลออกมาไม่เป็นมะเร็งไม่ได้หมายความว่าการตรวจนั้นไม่จำเป็น
การกลับเป็นซ้ำกับมะเร็งผิวหนังชนิดใหม่ต่างกันอย่างไร?
สองคำนี้หมายถึงคนละอย่าง
การกลับเป็นซ้ำ หมายถึงมะเร็งเดิมกลับมาอีกครั้ง
มะเร็งผิวหนังชนิดใหม่ หมายถึงมะเร็งก้อนใหม่ที่เกิดขึ้นโดยอิสระจากก้อนเดิม
ตัวอย่างเช่น ผู้ที่เคยเป็นมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมาอาจภายหลังพบ
- มะเร็งเดิมกลับเป็นซ้ำ
- มะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมาก้อนใหม่
- มะเร็งเซลล์ฐาน
- มะเร็งเซลล์สความัส
ดังนั้นการติดตามควรตรวจผิวหนังทั่วร่างกาย ไม่ใช่เฉพาะแผลเป็นเดิม
การเฝ้าระวังมะเร็งผิวหนังในคนเอเชีย
มะเร็งผิวหนังสามารถเกิดได้ในทุกสีผิว
ในคนเอเชียและผู้ที่มีผิวเข้มควรให้ความสำคัญกับ
- ฝ่าเท้า
- ฝ่ามือ
- เล็บ
- ปลายมือและเท้า
- แผลเรื้อรังที่ไม่หาย
มะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมาที่เกิดบริเวณเหล่านี้อาจไม่ได้สัมพันธ์กับแสงแดดสะสมในรูปแบบเดียวกับมะเร็งผิวหนังบางชนิดในคนผิวขาวมาก
ดังนั้นการตรวจไม่ควรมุ่งเฉพาะบริเวณที่โดนแดด
การเฝ้าระวังมะเร็งผิวหนังในกรุงเทพและประเทศไทย
กรุงเทพมีผู้ป่วยต่างชาติจากหลายประเทศ จึงพบผู้ป่วยที่เคยได้รับการวินิจฉัยและรักษามะเร็งผิวหนังจากระบบการแพทย์ที่แตกต่างกัน
เพื่อให้การติดตามต่อเนื่อง ควรนำเอกสารเดิมมาด้วยหากมี เช่น
- ผลพยาธิวิทยา
- ผลการตรวจชิ้นเนื้อ
- รายงานการผ่าตัด
- ข้อมูลระยะของมะเร็ง
- ภาพถ่ายเก่า
- ข้อมูลการทำแผนที่ไฝ
- ภาพจากกล้องขยาย
- สรุปจากแพทย์มะเร็ง
- ข้อมูลการฉายรังสีหรือการรักษาด้วยยาที่เคยได้รับ
การบอกเพียงว่า “เคยตัดมะเร็งผิวหนังออกเมื่อหลายปีก่อน” มีประโยชน์ แต่ผลพยาธิวิทยาฉบับเดิมจะช่วยวางแผนติดตามได้แม่นยำกว่ามาก
หากเอกสารการรักษาเดิมมาจากต่างประเทศควรนำอะไรมา?
ควรนำข้อมูลที่หาได้ทั้งหมด โดยข้อมูลสำคัญอาจรวมถึง
- ชื่อการวินิจฉัยที่แน่นอน
- ตำแหน่งของก้อน
- ความหนาของก้อนในกรณีมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมา
- มีแผลเปิดบนก้อนหรือไม่ หากมีรายงาน
- ระยะขอบของการผ่าตัด
- ผลการตรวจต่อมน้ำเหลือง
- ระยะของโรค
- วิธีการรักษาที่ได้รับ
- วันที่รักษา
- ตารางติดตามเดิม
หากไม่มีผลพยาธิวิทยา ควรบอกแพทย์เท่าที่จำได้ และไม่ควรสันนิษฐานว่าก้อนเดิมเป็นชนิดความเสี่ยงต่ำ
การเฝ้าระวังสำหรับชาวต่างชาติที่อาศัยในกรุงเทพ
ชาวต่างชาติบางรายอาจได้รับรังสีอัลตราไวโอเลตสะสมมากก่อนย้ายมาอยู่ประเทศไทย
ดังนั้นการประเมินความเสี่ยงควรดูประวัติแสงแดดตลอดชีวิต รวมถึงประเทศที่เคยอาศัย
ความเสี่ยงควรพิจารณาจากประวัติทางการแพทย์และประวัติมะเร็งผิวหนัง ไม่ใช่เพียงจำนวนปีที่อาศัยในกรุงเทพ
การติดตามสำหรับนักท่องเที่ยวและผู้ป่วยจากต่างประเทศ
ผู้ที่มาพำนักในกรุงเทพชั่วคราวอาจต้องการ
- ตรวจรอยโรคที่เปลี่ยนแปลง
- ติดตามไฝที่เคยถ่ายภาพไว้
- ตรวจหลังเคยเป็นมะเร็งผิวหนัง
- ประเมินแผลเป็นจากการรักษาเดิม
- ขอความเห็นเพิ่มเติมว่าควรตรวจชิ้นเนื้อหรือไม่
หากจะกลับไปติดตามต่อในต่างประเทศ ควรเก็บสำเนา
- บันทึกการตรวจ
- ภาพถ่าย
- ผลพยาธิวิทยา
- รายงานหัตถการ
- คำแนะนำการติดตามครั้งต่อไป
เพื่อให้การรักษาต่อเนื่องได้ง่ายขึ้น
การมาตรวจเฝ้าระวังครั้งแรกควรคาดหวังอะไร?
การตรวจครั้งแรกอาจใช้เวลามากกว่าการติดตามครั้งต่อไป เพราะแพทย์ต้องรวบรวมข้อมูลพื้นฐานก่อน
ข้อมูลที่สำคัญอาจรวมถึง
- เคยเป็นมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมาหรือไม่
- เคยเป็นมะเร็งเซลล์ฐานหรือไม่
- เคยเป็นมะเร็งเซลล์สความัสหรือไม่
- เคยเป็นมะเร็งผิวหนังกี่ครั้ง
- เคยมีไฝผิดปกติหรือไม่
- ประวัติครอบครัว
- ภาวะภูมิคุ้มกันต่ำ
- ประวัติปลูกถ่ายอวัยวะ
- การได้รับแสงแดด
- ประวัติแดดเผา
- งานกลางแจ้ง
- ผลพยาธิวิทยาเดิม
- การทำแผนที่ไฝเดิม
- รอยโรคที่กำลังกังวล
จากนั้นแพทย์จึงสามารถวางแผนการติดตามที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละรายได้
แผนเฝ้าระวังที่ดีควรทำให้ผู้ป่วยเข้าใจอะไรบ้าง?
หลังการปรึกษา ผู้ป่วยควรเข้าใจว่า
- เหตุใดตนเองจึงจัดว่าเป็นผู้มีความเสี่ยงสูง
- มีความเสี่ยงต่อมะเร็งผิวหนังชนิดใด
- ควรพบแพทย์เพื่อตรวจบ่อยแค่ไหน
- การตรวจด้วยกล้องขยายมีประโยชน์หรือไม่
- ควรถ่ายภาพหรือทำแผนที่ไฝหรือไม่
- จำเป็นต้องตรวจต่อมน้ำเหลืองหรือไม่
- จำเป็นต้องตรวจภาพรังสีหรือไม่
- ควรตรวจผิวหนังด้วยตนเองบ่อยแค่ไหน
- สัญญาณแบบใดต้องกลับมาก่อนนัด
- ควรเก็บเอกสารอะไรไว้
แผนการติดตามควรชัดเจนพอให้ผู้ป่วยรู้ว่าระหว่างนัดต้องสังเกตอะไรและควรทำอย่างไร
คำถามที่พบบ่อย
การเฝ้าระวังมะเร็งผิวหนังในผู้มีความเสี่ยงสูงคืออะไร?
เป็นการตรวจติดตามโดยแพทย์อย่างเป็นระบบและต่อเนื่องในผู้ที่มีความเสี่ยงสูงต่อการเกิดมะเร็งผิวหนังชนิดใหม่หรือการกลับเป็นซ้ำของมะเร็งเดิม
ใครบ้างควรได้รับการเฝ้าระวัง?
กลุ่มที่สำคัญ ได้แก่ ผู้ที่เคยเป็นมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมา เคยเป็นมะเร็งผิวหนังหลายก้อน มีไฝผิดปกติจำนวนมาก มีประวัติครอบครัวชัดเจน หรือมีภูมิคุ้มกันต่ำ
การเฝ้าระวังเหมือนการตรวจผิวหนังทั่วไปหรือไม่?
ไม่เหมือนทั้งหมด เพราะการเฝ้าระวังเป็นแผนติดตามระยะยาวที่ออกแบบตามความเสี่ยงของแต่ละคน
ผู้ที่เคยเป็นมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมาต้องติดตามตลอดชีวิตหรือไม่?
โดยทั่วไปควรได้รับการติดตามผิวหนังระยะยาว เพราะมีทั้งความเสี่ยงต่อการกลับเป็นซ้ำและการเกิดมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมาขึ้นใหม่
หลังมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมาควรตรวจบ่อยแค่ไหน?
ขึ้นอยู่กับระยะของโรคเดิมและความเสี่ยงของแต่ละคน ผู้ป่วยระยะแรกและระยะสูงอาจมีตารางติดตามแตกต่างกันมาก
หลังมะเร็งเซลล์ฐานควรตรวจบ่อยแค่ไหน?
ผู้ป่วยควรได้รับการตรวจผิวหนังอย่างต่อเนื่อง โดยความถี่ขึ้นอยู่กับจำนวนก้อนเดิม ประวัติการกลับเป็นซ้ำ และปัจจัยเสี่ยงอื่น
หลังมะเร็งเซลล์สความัสควรตรวจบ่อยแค่ไหน?
ควรได้รับการติดตามต่อเนื่อง โดยผู้ที่เคยเป็นมะเร็งชนิดเสี่ยงสูงอาจต้องตรวจถี่กว่าผู้ที่มีความเสี่ยงต่ำ
การเคยเป็นมะเร็งผิวหนังหนึ่งครั้งเพิ่มความเสี่ยงก้อนใหม่หรือไม่?
เพิ่มขึ้น จึงควรตรวจผิวหนังต่อเนื่อง
การตรวจเฝ้าระวังตรวจเฉพาะบริเวณที่เคยเป็นมะเร็งหรือไม่?
ไม่ ควรประเมินผิวหนังทั่วร่างกาย เพราะมะเร็งชนิดใหม่อาจเกิดในตำแหน่งอื่นได้
ตรวจแผลเป็นจากการผ่าตัดมะเร็งด้วยหรือไม่?
ควรตรวจ เพื่อดูการเปลี่ยนแปลงที่อาจต้องประเมินเพิ่มเติม
ต้องตรวจต่อมน้ำเหลืองหรือไม่?
อาจจำเป็น โดยเฉพาะในผู้ที่เคยเป็นมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมาหรือมะเร็งเซลล์สความัสชนิดเสี่ยงสูง
ผู้มีความเสี่ยงสูงทุกคนต้องตรวจไฝด้วยกล้องขยายหรือไม่?
ไม่จำเป็นทุกคนและไม่จำเป็นทุกไฝ แพทย์จะเลือกใช้ตามความเหมาะสม
การทำแผนที่ไฝคืออะไร?
เป็นการบันทึกภาพไฝอย่างเป็นระบบเพื่อช่วยค้นหาไฝใหม่หรือไฝที่เปลี่ยนแปลงตามเวลา
ใครบ้างได้ประโยชน์จากการถ่ายภาพผิวหนังทั่วร่างกาย?
ผู้ที่มีความเสี่ยงสูงและมีไฝจำนวนมากหรือไฝผิดปกติหลายเม็ดอาจได้รับประโยชน์
การทำแผนที่ไฝเหมือนการตรวจผิวหนังทั่วร่างกายหรือไม่?
ไม่ การถ่ายภาพช่วยเสริมการตรวจ แต่ไม่สามารถแทนการตรวจโดยแพทย์ได้
การติดตามภาพไฝด้วยกล้องขยายตามเวลาคืออะไร?
เป็นการถ่ายภาพรอยโรคแบบขยายและนำภาพในช่วงเวลาต่าง ๆ มาเปรียบเทียบ
สามารถติดตามไฝผิดปกติแทนการตรวจชิ้นเนื้อได้ไหม?
ทำได้ในบางกรณี แต่รอยโรคที่น่าสงสัยชัดเจนหรือเป็นก้อนนูนอาจควรตรวจชิ้นเนื้อทันที
รอยโรคแบบใดไม่ควรรอเฝ้าดู?
ก้อนที่โตเร็ว เป็นแผล เลือดออกซ้ำ เป็นก้อนนูน หรือมีลักษณะสงสัยมะเร็งชัดเจนควรได้รับการประเมินโดยเร็ว
สัญญาณลูกเป็ดขี้เหร่คืออะไร?
หมายถึงไฝหรือรอยโรคหนึ่งจุดที่ดูแตกต่างจากไฝอื่นของผู้ป่วยอย่างเห็นได้ชัด
หลักเอบีซีดีอีคืออะไร?
เป็นหลักช่วยสังเกตความไม่สมมาตร ขอบ สี ขนาด และการเปลี่ยนแปลงของไฝ
ควรตรวจผิวหนังด้วยตนเองระหว่างนัดไหม?
ควร โดยเฉพาะผู้ที่เคยเป็นมะเร็งผิวหนัง
ควรตรวจหนังศีรษะด้วยหรือไม่?
ควร เพราะเป็นบริเวณที่ผู้ป่วยมองเห็นได้ยาก
ควรตรวจฝ่าเท้าหรือไม่?
ควร เพราะมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมาสามารถเกิดบริเวณฝ่าเท้าได้
ควรตรวจเล็บหรือไม่?
ควรสังเกต โดยเฉพาะสีผิดปกติใต้เล็บที่เพิ่งเกิดหรือกำลังเปลี่ยนแปลง
การเฝ้าระวังสามารถตรวจพบมะเร็งทุกกรณีได้หรือไม่?
ไม่ได้ ไม่มีวิธีเฝ้าระวังใดสามารถตรวจพบมะเร็งทุกกรณีได้ทั้งหมด
มะเร็งสามารถเกิดขึ้นระหว่างนัดได้ไหม?
ได้ หากพบความผิดปกติไม่ควรรอจนถึงนัดครั้งต่อไป
การเฝ้าระวังสามารถป้องกันมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมาได้ไหม?
ไม่สามารถป้องกันได้ทั้งหมด จุดประสงค์หลักคือช่วยติดตามและประเมินความผิดปกติที่เกิดขึ้น
ผู้ป่วยมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมาทุกคนต้องตรวจภาพรังสีหรือไม่?
ไม่ ความจำเป็นขึ้นอยู่กับระยะของโรคและความเสี่ยง
ผู้ป่วยทุกคนต้องตรวจร่างกายด้วยเครื่องสแกนทั้งตัวหรือไม่?
ไม่
ต้องตรวจเลือดเป็นประจำหรือไม่?
ไม่จำเป็นสำหรับผู้ป่วยมะเร็งผิวหนังทุกคน
มะเร็งเซลล์ฐานกลับเป็นซ้ำได้ไหม?
ได้ แม้หลายกรณีรักษาได้ดี แต่การกลับเป็นซ้ำยังสามารถเกิดขึ้นได้
มะเร็งเซลล์สความัสกลับเป็นซ้ำได้ไหม?
ได้ โดยเฉพาะก้อนที่มีลักษณะเสี่ยงสูง
มะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมากลับมาได้หลังผ่านไปหลายปีหรือไม่?
สามารถเกิดได้ จึงเป็นหนึ่งในเหตุผลที่ควรมีการติดตามระยะยาว
การกลับเป็นซ้ำกับการเกิดมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมาก้อนใหม่ต่างกันอย่างไร?
การกลับเป็นซ้ำคือมะเร็งเดิมกลับมา ส่วนก้อนใหม่คือมะเร็งที่เกิดขึ้นใหม่โดยอิสระจากก้อนเดิม
คนเอเชียเป็นมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมาได้ไหม?
ได้
คนผิวเข้มควรได้รับการเฝ้าระวังมะเร็งผิวหนังหรือไม่?
ควรหากมีปัจจัยเสี่ยง และควรตรวจบริเวณฝ่ามือ ฝ่าเท้า และเล็บเมื่อเหมาะสม
ควรนำเอกสารอะไรมาในการตรวจติดตาม?
ควรนำผลพยาธิวิทยา รายงานการผ่าตัด ภาพถ่ายเดิม ข้อมูลการทำแผนที่ไฝ และข้อมูลระยะหรือการรักษามะเร็งเดิม
หากรักษามะเร็งผิวหนังจากต่างประเทศสามารถมาติดตามต่อในกรุงเทพได้ไหม?
สามารถติดตามต่อได้ โดยเอกสารการรักษาเดิมจะช่วยให้วางแผนได้เหมาะสมขึ้น
นักท่องเที่ยวควรนำผลพยาธิวิทยาเดิมมาด้วยไหม?
ควร โดยเฉพาะหากมาติดตามมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมาหรือมะเร็งผิวหนังชนิดอื่น
เมื่อไรควรมาพบแพทย์ก่อนนัด?
ควรพบแพทย์ก่อนนัดหากมีรอยโรคเปลี่ยนแปลงเร็ว เลือดออกเอง แผลไม่หาย ก้อนใหม่ใกล้แผลเป็น ต่อมน้ำเหลืองโต หรือพบความผิดปกติอื่นที่น่ากังวล
โรคอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง
-
การตรวจผิวหนังทั่วร่างกาย Full Body Skin Examination การตรวจผิวหนังทั่วร่างกาย คือการตรวจผิวหนังตั้งแต่ศีรษะจรดปลายเท้า เพื่อค้นหาไฝที่มีลักษณะผิดปกติ รอยโรคที่น่าสงสัย ความผิดปกติก่อนเป็นมะเร็ง และมะเร็งผิวหนังในระยะเริ่มต้น

-
การตรวจผิวหนังด้วยกล้อง Dermoscopy Dermoscopy การตรวจผิวหนังด้วยกล้องขยาย เป็นวิธีตรวจที่ไม่ต้องเจาะหรือตัดผิวหนัง ช่วยให้แพทย์ผิวหนังสามารถมองเห็นรายละเอียดของไฝและรอยโรคได้มากกว่าการมองด้วยตาเปล่า

-
ตรวจไฝ Mole Check ไฝส่วนใหญ่เป็นภาวะที่ไม่อันตรายและสามารถอยู่กับเราได้ตลอดชีวิตโดยไม่เกิดปัญหา อย่างไรก็ตาม ไฝที่เกิดขึ้นใหม่ ไฝที่มีการเปลี่ยนแปลง หรือไฝที่ดูแตกต่างจากไฝอื่น ๆ บนร่างกาย ควรได้รับการประเมินอย่างเหมาะสม

-
Melanoma Melanoma Melanoma เป็นมะเร็งผิวหนังชนิดสำคัญที่เกิดจากเซลล์เมลาโนไซต์ ซึ่งเป็นเซลล์ที่สร้างเม็ดสีในผิวหนัง แตกต่างจาก basal cell carcinoma และมะเร็งผิวหนังชนิด squamous cell carcinoma หลายกรณีตรงที่ Melanoma มีโอกาสแพร่กระจายไปยังต่อมน้ำเหลืองและอวัยวะอื่นได้มากกว่าเมื่อโรคมีการลุกลาม






























