Chronic Itch & Rashes
อาการคันที่เป็นต่อเนื่องหรือผื่นที่กลับมาเป็นซ้ำอาจสร้างความรำคาญอย่างมาก เพราะ “อาการคัน” เป็นเพียงอาการ ไม่ใช่ชื่อโรค

ผู้ป่วยบางรายมีโรคผิวหนังที่สามารถสังเกตเห็นได้ชัดเจน เช่น ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง ผื่นแพ้สัมผัส โรคสะเก็ดเงินหรือโรคลมพิษขณะที่บางรายอาจเกิดจากการติดเชื้อรา หิด ปฏิกิริยาจากยาหรืออาการคันจากความผิดปกติของเส้นประสาท (Neuropathic Itch)
ในบางกรณี โดยเฉพาะผู้ที่คันทั่วตัวแต่แทบไม่มีผื่นหลักให้เห็น อาการคันอาจสัมพันธ์กับโรคภายใน เช่น ความผิดปกติของตับ ไต ไทรอยด์ เลือด หรือระบบประสาท
ดังนั้นการประเมินผื่นคันเรื้อรังที่ดีควรตอบ 2 คำถามสำคัญคือ
มีโรคผิวหนังเป็นต้นเหตุของอาการคันหรือไม่?
และ
ถ้าผิวดูค่อนข้างปกติ อาการคันอาจมาจากโรคภายในหรือระบบประสาทหรือไม่?
ในทางการแพทย์ อาการคันที่เป็นต่อเนื่องเกิน 6 สัปดาห์ มักเรียกว่า Chronic Pruritus หรืออาการคันเรื้อรัง
สำหรับผู้ที่อยู่ในกรุงเทพ ไม่ว่าจะเป็นคนไทย ชาวต่างชาติ นักท่องเที่ยว หรือผู้ป่วยต่างประเทศ การหาสาเหตุที่ถูกต้องมักมีประโยชน์มากกว่าการเปลี่ยนครีมไปเรื่อย ๆ หรือคิดว่าทุกอาการคันเกิดจากภูมิแพ้
ผื่นคันเรื้อรังคืออะไร?
คำทางการแพทย์ของอาการคันคือ Pruritus
หมายถึงความรู้สึกไม่สบายผิวที่ทำให้เกิดความอยากเกา
เมื่ออาการเป็นนานกว่า 6 สัปดาห์ มักจัดเป็น ผื่นคันเรื้อรัง
อาจมีลักษณะ
- คันเฉพาะที่
- คันหลายบริเวณ
- คันทั่วตัว
- มีผื่นชัดเจน
- แทบไม่มีผื่น
- คันตลอดเวลา
- เป็น ๆ หาย ๆ
- คันมากตอนกลางคืน
- ถูกกระตุ้นด้วยความร้อน เหงื่อ หรือเสื้อผ้า
การเกาเรื้อรังสามารถสร้างรอยโรคขึ้นมาใหม่ได้ แม้ต้นเหตุเดิมจะไม่ได้เริ่มจากผิวหนังโดยตรง
อาจเกิด
- รอยเกา
- ผิวหนา
- ผิวคล้ำ
- สะเก็ด
- เลือดออก
- ตุ่มนูน
- การติดเชื้อแทรกซ้อน
จึงเกิดเป็น Itch–Scratch Cycle หรือวงจร “คัน → เกา → ผิวอักเสบ → คันมากขึ้น”
อาการคันกับผื่นต่างกันอย่างไร?
ผื่นคือสิ่งที่มองเห็นบนผิว
อาการคันคือความรู้สึก
ดังนั้นผู้ป่วยสามารถมี
- ผื่นที่คัน
- ผื่นที่ไม่คัน
- คันมากแต่แทบไม่มีผื่น
ถ้ามี Primary Rash หรือผื่นหลักที่เกิดก่อนการเกา รูปร่างและตำแหน่งของผื่นมักช่วยให้วินิจฉัยได้ง่ายขึ้น
แต่ถ้าเห็นเพียง Scratch Mark หรือรอยจากการเกา อาจต้องประเมินกว้างกว่าเดิม
สาเหตุที่พบบ่อยของอาการคันเรื้อรังและผื่นเป็นซ้ำ
ไม่มีโรคเดียวที่ชื่อว่า “ผื่นคันเรื้อรัง”
อาการนี้เกิดจากหลายสาเหตุได้มาก
1. ผิวแห้ง
ผิวแห้งหรือ Xerosis เป็นหนึ่งในสาเหตุที่พบบ่อยของอาการคัน
อาจมี
- ขุยละเอียด
- ผิวตึง
- ผิวหยาบ
- รอยแตกเล็ก ๆ
- คันหลังอาบน้ำ
- ระคายเคืองจากสบู่
พบได้มากขึ้นเมื่ออายุมากขึ้น แต่เกิดได้ทุกวัย
ปัจจัยที่อาจทำให้ผิวแห้ง ได้แก่
- อาบน้ำบ่อย
- ใช้น้ำร้อนจัด
- ใช้สบู่แรง
- อยู่ในห้องแอร์นาน
- ใช้ผลิตภัณฑ์ผลัดเซลล์ผิวมากเกินไป
สำหรับคนที่อยู่ในกรุงเทพ อากาศร้อนอาจทำให้อาบน้ำบ่อยขึ้น ขณะที่การอยู่ในห้องแอร์เป็นเวลานานอาจทำให้ผิวแห้งได้
แต่ไม่ได้หมายความว่าความชื้นหรือกรุงเทพเป็นสาเหตุโดยตรงของโรค
- โรคผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง (Atopic Dermatitis/ Eczema)
โรคผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง เป็นโรคผิวหนังอักเสบที่เกี่ยวข้องกับความผิดปกติของเกราะป้องกันผิว ทำให้ผิวสูญเสียความชุ่มชื้นได้ง่ายและไวต่อสิ่งกระตุ้นต่าง ๆ
อาจทำให้
- ผิวแห้ง
- คันมาก
- ผื่นอักเสบ
- ผิวหนาจากการเกา
- เป็นซ้ำเป็นช่วง ๆ
ตำแหน่งที่พบบ่อย เช่น
- ใบหน้า
- คอ
- ข้อพับแขน
- ข้อพับเข่า
- มือ
- เปลือกตา
การรักษาไม่ควรเน้นเพียง “หยุดคัน” แต่ต้องฟื้นฟูเกราะป้องกันผิวและลดการอักเสบด้วย
- ผื่นผิวหนังอักเสบจากการสัมผัส
เกิดจากการสัมผัสกับสารหรือสิ่งกระตุ้นที่ทำให้ผิวหนังเกิดการอักเสบ แบ่งเป็น 2 ประเภทหลัก ได้แก่
ผื่นผิวหนังอักเสบจากการระคายเคือง
เกิดจากการระคายเคืองโดยตรง เช่น
- สบู่
- สารซักฟอก
- ผลิตภัณฑ์ฆ่าเชื้อ
- การสัมผัสน้ำหรือทำงานที่มือเปียกบ่อย
- สารเคมี
ผื่นแพ้สัมผัส
เกิดจากการแพ้แบบเกิดช้าต่อสารบางชนิด เช่น
- น้ำหอม
- สารกันเสีย
- นิกเกิล
- สารเคมีในยาง
- สีย้อมผม
- ส่วนประกอบในเครื่องสำอาง
ลักษณะที่พบบ่อย ได้แก่
- ผื่นบริเวณมือ
- ผื่นบริเวณเปลือกตา
- ผื่นบริเวณใบหน้า
- ผื่นบริเวณคอ
- ผื่นบริเวณที่สัมผัสเครื่องประดับ
- ผื่นจากการสัมผัสสารในสถานที่ทำงาน
หากสงสัยว่าเป็นผื่นแพ้สัมผัส อาจพิจารณาทดสอบภูมิแพ้สัมผัสทางผิวหนังด้วยแผ่นทดสอบ
- เซ็บเดิร์ม (Seborrheic Dermatitis)
มักเกิดบริเวณที่มีต่อมไขมันจำนวนมาก เช่น
- หนังศีรษะ
- คิ้ว
- ข้างจมูก
- หู
- บริเวณหนวด
- หน้าอก
อาจทำให้เกิดอาการ ได้แก่
- รังแค
- ผิวลอก
- ผิวแดงหรือมีสีผิวเปลี่ยนแปลง
- อาการคัน
สามารถพบร่วมกับโรคสะเก็ดเงินได้ในบางราย
5. โรคสะเก็ด (Psoriasis)
โรคสะเก็ดเงินสามารถทำให้คันได้ แม้บางคนจะคันไม่มาก
ลักษณะที่ช่วยนึกถึงโรคสะเก็ด เช่น
- ผื่นปื้นขอบเขตชัด
- ขุยหนา
- ผื่นบริเวณหนังศีรษะ
- ผื่นบริเวณข้อศอกหรือเข่า
- ความผิดปกติของเล็บ
แนวทางการรักษาแตกต่างจากโรคผื่นภูมิแพ้ผิวหนังหรือการติดเชื้อรา
6. ลมพิษ (Urticaria / Hives)
ลมพิษทำให้เกิดผื่นนูนคันที่ขึ้นและยุบเร็ว ผื่นแต่ละจุดโดยทั่วไปหายภายใน 24 ชั่วโมง
แต่ผื่นใหม่อาจขึ้นตำแหน่งอื่นต่อได้ แตกต่างจากผื่นภูมิแพ้ผิวหนังและผื่นแพ้สัมผัสที่มักคงอยู่บริเวณเดิมเป็นเวลาหลายวัน
หากมีอาการเป็นต่อเนื่องหรือเป็น ๆ หาย ๆ ตั้งแต่ 6 สัปดาห์ขึ้นไป อาจเข้าข่ายลมพิษเรื้อรัง
7. เชื้อราที่ผิวหนัง
Tinea หรือเชื้อราสามารถทำให้เกิดผื่นคันเรื้อรังได้
ลักษณะที่อาจพบ เช่น
- ผื่นวงที่ค่อย ๆ ขยาย
- ขุยเด่นบริเวณขอบ
- ตรงกลางดูจางกว่า
- เป็นข้างเดียวหรือไม่สมมาตร
ตำแหน่งที่พบบ่อย ได้แก่
- ขาหนีบ
- เท้า
- ลำตัว
- หนังศีรษะ
หากทาสเตียรอยด์บนผิวหนังที่มีการติดเชื้อรา ผื่นอาจเปลี่ยนลักษณะและทำให้วินิจฉัยได้ยากขึ้น เรียกว่า เชื้อราที่มีลักษณะเปลี่ยนแปลงจากการใช้สเตียรอยด์ (Tinea Incognito)
หากผื่นค่อย ๆ ขยายใหญ่ขึ้นแม้ใช้สเตียรอยด์ ควรพิจารณาการติดเชื้อราอีกครั้ง
8. หิด (Scabies)
หิดเกิดจากไรหิด
มักมี
- คันมากตอนกลางคืน
- ตุ่มเล็กที่คงอยู่นาน
- ซอกนิ้ว
- ข้อมือ
- รอบเอว
- อวัยวะเพศ
- คนในบ้านคันร่วมกัน
หิดติดต่อได้
แตกต่างจากโรคผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง โรคสะเก็ดเงิน และโรคผิวหนังอีกหลายชนิดที่ไม่สามารถติดต่อจากคนสู่คนได้
หากมีอาการคันกลางคืนมากและหลายคนในบ้านมีอาการ ควรตรวจเรื่องหิด
9. แมลงกัดและ Bedbug
แมลงสามารถทำให้เกิดตุ่มคันซ้ำ ๆ
เช่น
- ยุง
- หมัด
- Bedbug
- ไรบางชนิด
ตุ่มมักอยู่นานหลายวัน ต่างจากลมพิษที่มักยุบภายในไม่กี่ชั่วโมง
สำหรับนักท่องเที่ยวหรือผู้ที่เพิ่งย้ายที่พักในกรุงเทพ ประวัติโรงแรม ห้องพัก และสิ่งแวดล้อมมีความสำคัญ
10. ปฏิกิริยาจากยา
ยาบางชนิดอาจทำให้เกิดอาการคันได้ ทั้งแบบมีผื่นและไม่มีผื่น
ตัวอย่างอาจรวมถึง
- ยาปฏิชีวนะ
- ยาแก้ปวด
- ยาลดความดันโลหิตบางชนิด
- ยากลุ่มโอปิออยด์
- ยาที่แพทย์สั่งชนิดอื่น ๆ
- ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร
เวลาเริ่มยาและเวลาเริ่มอาการมีความสำคัญ
ไม่ควรหยุดยาจำเป็นเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์
คันเรื้อรังแต่ไม่มีผื่น เกิดจากอะไร?
ผู้ป่วยบางคนพูดว่า
“คันมาก แต่แทบไม่มีอะไรให้เห็นบนผิว”
อาการนี้ไม่ได้หมายความว่าคิดไปเอง
อาจเกิดจาก
- ผิวแห้ง
- โรคภายในร่างกาย
- อาการคันจากความผิดปกติของเส้นประสาท
- ยา
- อาการคันเรื้อรังโดยไม่ทราบสาเหตุ
ถ้าเกานาน ๆ จะเริ่มมีรอยเกา ทำให้ต้นเหตุจริงยิ่งดูยากขึ้น
โดยเฉพาะผู้ที่คันทั่วตัวและไม่มี Primary Rash ควรพิจารณาสาเหตุจากระบบอื่นของร่างกายร่วมด้วย
โรคภายในอะไรทำให้คันได้บ้าง?
ผื่นคันเรื้อรังบางครั้งอาจสัมพันธ์กับโรคภายใน เช่น
- โรคไต
- โรคตับที่มีภาวะน้ำดีคั่ง
- โรคไทรอยด์
- ภาวะขาดธาตุเหล็ก
- โรคทางโลหิตบางชนิด
- โรคเบาหวาน
- การติดเชื้อบางชนิด
- มะเร็งบางชนิด
ไม่ได้หมายความว่าผู้ที่คันเรื้อรังส่วนใหญ่มีโรคร้ายแรง
โรคผิวหนังธรรมดายังคงเป็นสาเหตุที่พบบ่อยกว่า
แต่ถ้าคันทั่วตัวโดยไม่มีผื่นหลัก อาจต้องตรวจเพิ่มเติมตามอายุ ประวัติ และอาการร่วม
โรคไตทำให้คันได้ไหม?
ได้ โดยเฉพาะในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะมาก หรือผู้ที่ได้รับการฟอกไต
ผิวหนังอาจมีลักษณะ
- ปกติ
- แห้ง
- มีเพียงรอยเกาจากการคัน
กลไกการคันจากโรคไตแตกต่างจากการแพ้ทั่วไป ไม่ได้เกิดจากภูมิแพ้เป็นหลัก
จึงอาจต้องรักษาร่วมกับแพทย์โรคไต
โรคตับทำให้คันได้ไหม?
ได้
โดยเฉพาะโรคที่มี ภาวะน้ำดีคั่ง (Cholestasis) หรือการไหลของน้ำดีผิดปกติ
บางคนคันมากโดยไม่มีผื่นหลัก
อาจคันเด่นที่
- ฝ่ามือ
- ฝ่าเท้า
- ทั่วตัว
หากมีร่วมกับ
- ตัวเหลือง
- ตาเหลือง
- ปัสสาวะเข้ม
- อุจจาระสีอ่อน
ควรได้รับการประเมินทางการแพทย์
ไทรอยด์ทำให้คันได้ไหม?
ได้ในบางคน
ทั้งภาวะไทรอยด์ทำงานเกินและไทรอยด์ทำงานต่ำอาจสัมพันธ์กับอาการคันได้ โดยภาวะไทรอยด์ทำงานต่ำยังอาจทำให้ผิวแห้งร่วมด้วย
ไม่จำเป็นต้องตรวจไทรอยด์ในผู้ที่มีอาการคันทุกราย แต่แพทย์อาจพิจารณาตรวจในบางกรณีตามประวัติและอาการ
ภาวะขาดธาตุเหล็กทำให้คันได้ไหม?
ภาวะขาดธาตุเหล็กอาจสัมพันธ์กับอาการคันทั่วร่างกายในบางราย และโรคทางเลือดบางชนิดก็สามารถทำให้เกิดอาการคันได้เช่นกัน
หากมีอาการคันทั่วร่างกายโดยไม่ทราบสาเหตุ แพทย์อาจพิจารณาตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด (Complete Blood Count) และตรวจระดับธาตุเหล็ก (Iron Study) ตามความเหมาะสม
คันเรื้อรังแปลว่าเป็นมะเร็งไหม?
ส่วนใหญ่ ไม่ใช่
สาเหตุที่พบบ่อยกว่ามาก ได้แก่
- ผิวแห้ง
- ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง
- ผื่นแพ้สัมผัส
- ลมพิษ
- ยา
- หิด
- อาการคันจากความผิดปกติของเส้นประสาท
แต่ถ้าคันทั่วตัวโดยไม่ทราบสาเหตุและมีร่วมกับ
- น้ำหนักลดโดยไม่ตั้งใจ
- ไข้เรื้อรัง
- เหงื่อออกตอนกลางคืน
- อ่อนเพลียผิดปกติ
- ต่อมน้ำเหลืองโต
ควรได้รับการประเมิน
ไม่ควรตรวจการตรวจคัดกรองมะเร็งหลายจุดในทุกคนเพียงเพราะมีอาการคัน
Neuropathic Itch คืออะไร?
อาการคันบางชนิดไม่ได้เริ่มจากผิวหนัง
การระคายเคือง กดทับ หรือความผิดปกติของเส้นประสาทสามารถทำให้เกิดอาการคันได้
อาจรู้สึก
- คัน
- ซ่า
- แสบร้อน
- ชา
- อาการเหน็บชา / อาการชาปลายมือปลายเท้า
- ผิวไวผิดปกติ
มักไม่มี Primary Rash ชัดเจน นอกจากรอยเกา
Brachioradial Pruritus
มักมีอาการคันบริเวณด้านนอกของแขนหรือปลายแขน
อาจสัมพันธ์กับความผิดปกติของการส่งสัญญาณประสาทบริเวณกระดูกสันหลังส่วนคอในบางราย
Notalgia Paresthetica
มักคัน แสบ หรือซ่าบริเวณหลังส่วนบนหรือกลางหลังด้านใดด้านหนึ่ง
เมื่อถูซ้ำ ๆ อาจเกิดเป็นรอยคล้ำ
Post-Herpetic Itch
หลังโรคงูสวัด ผู้ป่วยบางรายอาจมี
- คัน
- แสบ
- ซ่า
- ปวด
- ชา
ต่อเนื่องแม้ผื่นงูสวัดหายแล้ว
Neuropathic Itch มักตอบสนองต่อยาแก้แพ้ได้ไม่ดี เนื่องจากฮิสตามีนไม่ใช่กลไกหลักของอาการคันยาที่ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาท เช่น Gabapentin หรือ Pregabalin อาจพิจารณาใช้ในบางรายภายใต้การดูแลของแพทย์
Itch–Scratch Cycle คืออะไร?
การเกาช่วยให้รู้สึกดีขึ้นชั่วคราว
แต่การเกาซ้ำทำลายเกราะปกป้องผิวและเพิ่มการอักเสบ
วงจรคือ
คัน → เกา → ผิวเสียหาย → อักเสบมากขึ้น → คันมากขึ้น
เมื่อเป็นนาน ผิวอาจ
- หนา
- หยาบ
- คล้ำ
- ไวต่อการระคายเคือง
เรียกว่า Lichenification
การหยุดวงจรนี้เป็นส่วนสำคัญของการรักษา
Lichen Simplex Chronicus / Neurodermatitis
เมื่อเกาหรือถูบริเวณเดิมซ้ำ ๆ จะเกิดเป็น Plaque หนาและคันมาก เรียกว่า Lichen Simplex Chronicus
ตำแหน่งที่พบบ่อย ได้แก่
- คอ
- ข้อเท้า
- หนังศีรษะ
- อวัยวะเพศ
- แขน
- ขา
การรักษาต้องทั้งหาต้นเหตุและหยุดการอักเสบจากการเกาซ้ำ
Prurigo Nodularis
ผู้ที่คันและเการุนแรงเป็นเวลานานอาจเกิดตุ่มนูนแข็งจำนวนมาก เรียกว่า Prurigo Nodularis
ลักษณะอาจเป็น
- ตุ่มหนา
- มีสะเก็ด
- มีรอยเกา
- มีรอยคล้ำ
- คันมาก
ปัจจุบันเข้าใจว่าโรคนี้เกี่ยวข้องกับทั้ง Immune Pathway และ Nerve Pathway ไม่ใช่แค่ “นิสัยชอบเกา”
หากมีตุ่มคันเรื้อรังจำนวนมากควรวินิจฉัยให้ชัดก่อนใช้ครีมแก้คันแบบไม่จำเพาะซ้ำ ๆ
ความเครียดทำให้คันเรื้อรังไหม?
ความเครียดสามารถทำให้อาการคันแย่ลงได้
โดยเฉพาะใน
- ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง
- โรคสะเก็ดเงิน
- ลมพิษ
- ผื่นผิวหนังอักเสบจากการเกาเรื้อรัง
- อาการคันเรื้อรัง
แต่ไม่ควรสรุปว่าอาการคันเป็น ปัจจัยทางจิตใจ (Psychological) เพียงเพราะผลตรวจเริ่มต้นปกติ
ระบบผิวหนัง เส้นประสาท และสมองมีความสัมพันธ์กัน
ในทางกลับกัน อาการคันเรื้อรังเองสามารถทำให้
- นอนไม่หลับ
- วิตกกังวล
- หงุดหงิด
- สมาธิลดลง
- ซึมเศร้า
ได้เช่นกัน
ทำไมคันมากตอนกลางคืน?
คันมากตอนกลางคืนเกิดได้จากหลายเหตุ เช่น
- อาการคันชัดเจนขึ้นขณะพัก
- การเปลี่ยนแปลงของอุณหภูมิผิว
- ผิวแห้ง
- ความร้อนจากเครื่องนอน
- การเปลี่ยนแปลงตามนาฬิกาชีวภาพ
- ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง
- หิด
อาการคันในเวลากลางคืนเพียงอย่างเดียว ไม่ได้หมายความว่าเป็นหิดเสมอไป
แต่ถ้าคันกลางคืนรุนแรงมาก ร่วมกับตำแหน่งจำเพาะหรือคนในบ้านคันด้วย จะน่าสงสัยมากขึ้น
ทำไมอากาศร้อนทำให้คัน?
ความร้อนทำให้โรคหลายชนิดคันมากขึ้น
เช่น
- ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง
- ลมพิษจากการเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิร่างกาย
- ผื่นผิวหนังอักเสบจากการเกาเรื้อรัง
- ผิวหนังอักเสบจากการระคายเคือง
สำหรับผู้ที่อาศัยในกรุงเทพฯ อากาศร้อน การออกกำลังกาย และเหงื่อ อาจทำให้อาการคันหรือผื่นกำเริบได้
แนวทางที่อาจช่วยลดอาการ
- สวมเสื้อผ้าที่ระบายอากาศได้ดี
- ค่อย ๆ ลดอุณหภูมิร่างกายหลังออกกำลังกาย
- อาบน้ำด้วยอุณหภูมิที่พอเหมาะ
- หลีกเลี่ยงการอาบน้ำร้อนจัด
- ซับเหงื่อเบา ๆ โดยไม่ถูผิวแรง
- หลีกเลี่ยงการสวมเสื้อผ้าที่เปียกเหงื่อเป็นเวลานาน
ทำไมคันหลังอาบน้ำ?
อาจเกิดจาก
- น้ำร้อนเกินไป
- สบู่หรือผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดที่รุนแรง
- การอาบน้ำบ่อยเกินไป
- ผิวแห้ง
- ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง
- น้ำหอมในผลิตภัณฑ์อาบน้ำ
- ผื่นผิวหนังอักเสบจากการสัมผัส
- อาการคันจากการสัมผัสน้ำ ซึ่งพบได้ไม่บ่อย
ถ้าคันรุนแรงทุกครั้งหลังโดนน้ำโดยไม่มีผื่น ควรประเมินเพิ่มเติมแทนที่จะเปลี่ยนสบู่ไปเรื่อย ๆ
ผื่นคันเรื้อรังในผู้สูงอายุ
อาการคันพบได้มากขึ้นเมื่ออายุมากขึ้น และอาจเกิดจากหลายสาเหตุร่วมกัน เช่น
- ผิวแห้งมากขึ้น
- การใช้ยาหลายชนิด
- โรคไตหรือโรคตับ
- โรคทางระบบประสาท
- หลายปัจจัยร่วมกัน
ดังนั้น ผู้สูงอายุบางรายอาจมีทั้ง ผิวแห้ง + ผลจากยา + อาการคันจากความผิดปกติของเส้นประสาท ร่วมกันได้
ผื่นคันเรื้อรังในผิวเอเชียและผิวเข้ม
ผิวอักเสบไม่ได้แดงชัดเสมอไป
ในคนไทย คนเอเชีย หรือผิวเข้ม อาจเห็นเป็น
- น้ำตาล
- ม่วง
- เทา
- คล้ำกว่าผิวปกติ
การเกาซ้ำยังทำให้เกิด Post-Inflammatory Hyperpigmentation ได้เด่น
บางครั้งรอยดำอยู่นานกว่าตัวผื่น
จึงไม่ควรใช้ความแดงเป็นตัววัดความรุนแรงอย่างเดียว
แพทย์วินิจฉัยผื่นคันเรื้อรังอย่างไร?
เริ่มจากประวัติและตรวจผิวอย่างละเอียด
แพทย์อาจถาม
- เริ่มมีอาการคันเมื่อไร
- คันเฉพาะบริเวณหรือทั่วทั้งตัว
- มีผื่นขึ้นก่อนที่จะเกาหรือไม่
- ผื่นอยู่บริเวณเดิมหรือมีการย้ายตำแหน่ง
- มีอาการคันในเวลากลางคืนหรือไม่
- อากาศร้อนกระตุ้นอาการหรือไม่
- เหงื่อกระตุ้นอาการหรือไม่
- การสัมผัสน้ำกระตุ้นอาการหรือไม่
- คนในบ้านมีอาการคันหรือผื่นคล้ายกันหรือไม่
- เริ่มใช้ยาตัวใหม่หรือไม่
- เปลี่ยนผลิตภัณฑ์ดูแลผิวหรือไม่
- ใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีน้ำหอมหรือไม่
- ประกอบอาชีพอะไร
- มีประวัติเดินทางหรือไม่
- มีสัตว์เลี้ยงหรือไม่
- เพิ่งเข้าพักโรงแรมหรือย้ายที่พักหรือไม่
- มีโรคประจำตัวเกี่ยวกับตับ ไต หรือไทรอยด์หรือไม่
- มีน้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุหรือไม่
- มีไข้หรือเหงื่อออกตอนกลางคืนหรือไม่
- มีอาการชา เหน็บซ่า หรือแสบร้อนร่วมด้วยหรือไม่
ข้อมูลเหล่านี้มักช่วยตีวงสาเหตุก่อนตรวจ Lab
ทำไมต้องตรวจผิวหลายตำแหน่ง?
แพทย์อาจตรวจมากกว่าจุดที่ผู้ป่วยบอกว่าคัน
ตำแหน่งที่อาจช่วยบ่งชี้สาเหตุ เช่น
- หนังศีรษะ
- เปลือกตา
- มือ
- เล็บ
- ซอกนิ้ว
- เท้า
- ขาหนีบ
- รอยพับของผิวหนัง
- หลัง
- ข้อศอก
- เข่า
ตัวอย่างเช่น
- ผื่นบริเวณมือร่วมกับเปลือกตา อาจนึกถึงผื่นแพ้สัมผัส
- รอยโรคบริเวณซอกนิ้ว อาจนึกถึงหิด
- ผื่นบริเวณข้อศอกร่วมกับความผิดปกติของเล็บ อาจนึกถึงโรคสะเก็ดเงิน
- ผื่นเป็นวงและขยายออก อาจนึกถึงกลาก
- ผื่นนูนที่เกิดขึ้นชั่วคราวและหายไป อาจนึกถึงลมพิษ
คันเรื้อรังต้องตรวจเลือดไหม?
ไม่จำเป็นต้องตรวจในผู้ป่วยทุกคน หากสามารถวินิจฉัยโรคผิวหนังได้ชัดเจน เช่น ผื่นภูมิแพ้ผิวหนังหรือหิด การตรวจเลือดจำนวนมากอาจไม่ได้เพิ่มประโยชน์
แต่หากมีอาการคันทั่วตัวและไม่พบโรคผิวหนังที่เป็นสาเหตุชัดเจน อาจพิจารณาตรวจเพิ่มเติม เช่น
- การตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด
- การทำงานของไต
- การทำงานของตับ
- การทำงานของต่อมไทรอยด์
- การตรวจระดับธาตุเหล็กในบางราย
- ระดับน้ำตาลในเลือดตามข้อบ่งชี้
- การตรวจอื่น ๆ ตามอาการและประวัติ
หลักสำคัญคือ การตรวจที่มุ่งเป้าไปตามข้อบ่งชี้ (Targeted Investigation) ไม่ใช่การตรวจทุกอย่างโดยไม่มีข้อมูลทางคลินิกที่ช่วยชี้นำ
ต้องตรวจ Allergy Test ไหม?
ไม่จำเป็นต้องตรวจในผู้ป่วยทุกคน เนื่องจาก Allergy Test มีหลายประเภทและใช้ตรวจภาวะแตกต่างกัน
Patch Test
ใช้ตรวจหาผื่นแพ้สัมผัส
Skin Prick Test / Specific IgE
ใช้ตรวจภาวะแพ้ชนิดที่เกิดขึ้นทันทีในสารก่อภูมิแพ้บางชนิด
ไม่มีการตรวจชนิดใดที่สามารถใช้เป็นการตรวจมาตรฐานสำหรับอาการคันเรื้อรังได้ในผู้ป่วยทุกคน
Patch Test มีประโยชน์เมื่อไร?
อาจพิจารณาในผู้ที่มีอาการ เช่น
- ผื่นบริเวณเปลือกตาเป็นซ้ำ
- ผื่นบริเวณใบหน้า
- ผื่นบริเวณมือ
- ผื่นที่สัมพันธ์กับการทำงาน
- ผื่นที่สงสัยว่าเกี่ยวข้องกับเครื่องสำอาง
- ผื่นหลังใช้ยาย้อมผม
Patch Test ไม่ใช่การตรวจหลักสำหรับลมพิษทั่วไป
Skin Scraping ใช้เมื่อไร?
หากสงสัยการติดเชื้อราหรือหิด อาจพิจารณาการตรวจเพิ่มเติม เช่น
- การตรวจเชื้อราด้วย KOH
- การตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์
- การเพาะเชื้อราในบางกรณี
- การขูดตรวจหิด
- การตรวจด้วยกล้องส่องผิวหนัง
การตรวจเหล่านี้มีประโยชน์มากขึ้นเมื่อผื่นมีลักษณะเปลี่ยนแปลงไปจากการใช้ยาสเตียรอยด์มาก่อน เช่น Tinea Incognito
เมื่อไรต้อง Skin Biopsy?
ผื่นคันส่วนใหญ่ไม่ต้อง Biopsy
อาจพิจารณาเมื่อ
- วินิจฉัยโรคยังไม่ชัดเจน
- ผื่นมีลักษณะผิดปกติและเป็นอยู่นาน
- สงสัยโรคตุ่มน้ำพองจากภูมิคุ้มกัน
- สงสัยมะเร็งต่อมน้ำเหลืองที่ผิวหนัง
- สงสัยหลอดเลือดอักเสบ
- รักษาหลายครั้งแล้วอาการไม่ดีขึ้น
- มีรอยโรคระยะเริ่มต้นที่เหมาะสมสำหรับการเก็บตัวอย่างตรวจ
การ Biopsy รอยเกาเพียงอย่างเดียวอาจได้ผลที่ไม่จำเพาะ
วิธีรักษา ผื่นคันเรื้อรัง
ไม่มี “ยาแก้คันตัวเดียว” ที่รักษาได้ทุกสาเหตุ
หลักคือ
1. รักษาต้นเหตุ
และ
2. ลดอาการคันในช่วงที่ผิวกำลังฟื้น
การรักษาจึงแตกต่างกันไปตามสาเหตุและการวินิจฉัย
มอยส์เจอไรเซอร์และการดูแลเกราะป้องกันผิว
มอยส์เจอไรเซอร์มีประโยชน์อย่างมากในผู้ที่มีผิวแห้งหรือผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง โดยช่วยลด
- ความแห้งของผิว
- การแตกลอกของผิว
- การระคายเคือง
- ความเสียหายของเกราะป้องกันผิว
สำหรับผิวที่แห้งมาก ครีมหรือขี้ผึ้ง มักให้ความชุ่มชื้นได้ดีกว่าโลชั่นที่มีเนื้อบาง
ผลิตภัณฑ์ที่ ปราศจากน้ำหอม (Fragrance-Free) มักเหมาะกับผู้ที่มีผิวบอบบางหรือระคายเคืองง่าย
การอาบน้ำ
หลักทั่วไป เช่น
- น้ำอุ่นพอเหมาะ
- ไม่อาบนานเกินไป
- ใช้ Gentle Cleanser
- ไม่ขัดผิวแรง
- ทา Moisturizer หลังอาบน้ำไม่นาน
มีประโยชน์มากใน Xerosis-related Itch
ยาสเตียรอยด์ทาผิวหนัง
ยาคอร์ติโคสเตียรอยด์ชนิดทาเหมาะสำหรับอาการคันที่เกิดจาก โรคผิวหนังอักเสบ เช่น
- ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง
- ผื่นผิวหนังอักเสบจากการสัมผัส
อย่างไรก็ตาม ยาสเตียรอยด์ไม่ใช่ครีมแก้คันที่ใช้ได้กับทุกสาเหตุ
หากนำไปใช้กับ
- หิด
- กลากหรือเชื้อรา
- อาการคันจากความผิดปกติของเส้นประสาท
โดยไม่ได้รักษาที่สาเหตุ อาการอาจไม่ดีขึ้น และอาจทำให้ลักษณะของผื่นเปลี่ยนแปลงจนวินิจฉัยโรคได้ยากขึ้น
Tacrolimus และ Pimecrolimus
ยาทากลุ่ม Topical Calcineurin Inhibitor อาจมีประโยชน์ในการรักษาโรคผิวหนังอักเสบบางชนิด โดยเฉพาะบริเวณ
- เปลือกตา
- ใบหน้า
- รอยพับของผิวหนัง
ช่วยลดการอักเสบของผิวหนัง โดยไม่ทำให้ผิวบางเหมือนการใช้ยาสเตียรอยด์ทาเมื่อใช้อย่างเหมาะสม
อาจมีอาการแสบหรือร้อนช่วงแรก
ยาแก้แพ้
ยาแก้แพ้มีประโยชน์มากในโรคที่ ฮิสตามีนเป็นกลไกสำคัญ เช่น ลมพิษ
แต่ผลในการลดอาการคันอาจจำกัดในภาวะต่าง ๆ เช่น
- ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง
- อาการคันจากความผิดปกติของเส้นประสาท
- อาการคันที่เกี่ยวข้องกับโรคไต
- อาการคันเรื้อรังทั่วตัวจากสาเหตุอื่น ๆ
จึงอธิบายได้ว่าทำไมบางคนรับประทานยาแก้แพ้แล้ว “ยังคันเหมือนเดิม” เพราะสาเหตุของอาการคันอาจไม่ได้เกิดจากฮิสตามีนเป็นหลัก
การรักษาเชื้อรา
หากพบว่าอาการคันเกิดจากการติดเชื้อรา ควรใช้ยาต้านเชื้อราที่เหมาะสมกับชนิดและตำแหน่งของการติดเชื้อ เช่น
- ยาต้านเชื้อราชนิดทา
- ยาต้านเชื้อราชนิดรับประทานในบางกรณี
ไม่ควรใช้ยาสเตียรอยด์เพียงอย่างเดียวกับผื่นที่สงสัยว่าเป็นกลากหรือเชื้อราโดยยังไม่ได้รับการวินิจฉัย เพราะอาจทำให้ลักษณะของผื่นเปลี่ยนแปลงและทำให้วินิจฉัยได้ยากขึ้น
การรักษาหิด
หิดต้องรักษาด้วย ยาฆ่าหิด เพื่อกำจัดตัวไรที่เป็นสาเหตุของโรค
ผู้ที่สัมผัสใกล้ชิดหรือสมาชิกในครอบครัวบางรายอาจจำเป็นต้องรักษาพร้อมกัน เพื่อป้องกันการแพร่เชื้อและการติดซ้ำ
การจัดการเสื้อผ้า เครื่องนอน และสิ่งของที่สัมผัสผิวหนังเป็นประจำ อาจเป็นส่วนหนึ่งของการควบคุมการแพร่กระจายของโรค
การรักษาเฉพาะอาการคันโดยไม่กำจัดตัวไร จะไม่สามารถรักษาหิดให้หายขาดได้
การรักษาอาการคันจากความผิดปกติของเส้นประสาท
อาจพิจารณาใช้ยาที่ออกฤทธิ์ต่อ การส่งสัญญาณประสาท เช่น
- Gabapentin
- Pregabalin
การเลือกใช้ยาและขนาดยาควรอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์ โดยพิจารณาจากสาเหตุและความรุนแรงของอาการคันเป็นรายบุคคล
การฉายแสงสำหรับอาการคันเรื้อรัง
การฉายแสงทางการแพทย์อาจช่วยลดอาการในโรคบางชนิด เช่น
- ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง
- โรคสะเก็ดเงิน
- อาการคันที่เกี่ยวข้องกับโรคไตเรื้อรัง
- อาการคันเรื้อรังบางชนิด
- มะเร็งต่อมน้ำเหลืองที่ผิวหนังบางชนิด
อย่างไรก็ตาม การฉายแสง ไม่เหมาะสำหรับผู้ที่มีอาการคันทุกคน การเลือกชนิดและขนาดของการฉายแสงควรพิจารณาตามโรคและสภาพผิวของแต่ละบุคคล
การฉายแสงทางการแพทย์ไม่เหมือนกับการตากแดดเอง เนื่องจากเป็นการรักษาที่ควบคุมชนิดและปริมาณรังสีอย่างเหมาะสม
การรักษาแบบมุ่งเป้าแนวทางใหม่ (Targeted Pathway)
เมื่อความเข้าใจเกี่ยวกับ กลไกทางชีววิทยาของอาการคัน (Biology of Itch) เพิ่มมากขึ้น แนวทางการรักษาโรคผิวหนังที่มีอาการคันเรื้อรังก็มีการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง โดยมุ่งเน้นการรักษาที่กลไกและสาเหตุของโรคมากขึ้น
การรักษาแบบมุ่งเป้าที่เกี่ยวข้องอาจรวมถึง
- IL-4
- IL-13
- IL-31
- JAK Signaling
- Neuroimmune Pathway อื่น
อย่างไรก็ตาม ยากลุ่มนี้ใช้ตาม การวินิจฉัยโรคที่เหมาะสม (Diagnosis) และข้อบ่งใช้เฉพาะโรค ไม่ใช่ “ยาฉีดแก้คัน” ที่ใช้ได้กับทุกคน
การอนุมัติข้อบ่งใช้และความพร้อมในการเข้าถึงยา (Availability) อาจแตกต่างกันในแต่ละประเทศ รวมถึงประเทศไทย
อาการคันเรื้อรังรักษาหายไหม?
ขึ้นอยู่กับสาเหตุ
บางโรคสามารถรักษาที่ต้นเหตุได้ เช่น
- หิด
- การติดเชื้อราบางชนิด
- ผื่นผิวหนังอักเสบจากการสัมผัสที่สามารถระบุสารกระตุ้นและหลีกเลี่ยงได้
ขณะที่บางโรคเป็นโรคเรื้อรังและเน้นการควบคุมอาการ เช่น
- ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง
- โรคสะเก็ดเงิน
- ลมพิษเรื้อรังชนิดเกิดขึ้นเอง
- อาการคันจากความผิดปกติของเส้นประสาทบางชนิด
สำหรับ อาการคันเรื้อรังที่ไม่ทราบสาเหตุ (Chronic Pruritus of Unknown Origin) อาจจำเป็นต้องควบคุมอาการในระยะยาว แม้ได้รับการตรวจอย่างละเอียดแล้วและยังไม่พบสาเหตุที่ชัดเจนเพียงสาเหตุเดียว
ทำไมผื่นกลับมาเป็นซ้ำ?
อาจเกิดจาก
สาเหตุที่อาการคันอาจยังไม่หาย แม้ได้รับการรักษาแล้ว ได้แก่
- โรคเดิมเป็นโรคเรื้อรัง
- ยังมีสิ่งกระตุ้นที่ทำให้อาการกำเริบ
- เกราะป้องกันผิวยังไม่ฟื้นตัว
- หยุดการรักษาเร็วเกินไป
- การวินิจฉัยอาจไม่ตรงกับสาเหตุที่แท้จริง
- มีโรคผิวหนังหลายชนิดร่วมกัน
- ยาสเตียรอยด์ช่วยกดการอักเสบและอาการได้เพียงชั่วคราว
- มีการติดเชื้อหรือผื่นแพ้สัมผัสที่ยังไม่ได้รับการตรวจพบ
การเปลี่ยนครีมไปเรื่อย ๆ โดยไม่ทบทวนการวินิจฉัยและสาเหตุของอาการ มักให้ประโยชน์น้อยกว่าการประเมินสาเหตุใหม่อย่างเป็นระบบ
ช่วงที่มีอาการคันมาก ควรหลีกเลี่ยงอะไร?
อาจช่วยลดการระคายเคืองและอาการคันได้ด้วยการหลีกเลี่ยง
- น้ำร้อนจัด
- การขัดหรือถูผิวแรง ๆ
- ผลิตภัณฑ์ที่มีน้ำหอม
- การผลัดเซลล์ผิวบ่อยเกินไป
- เสื้อผ้าที่หยาบหรือรัดแน่น
- ภาวะร่างกายร้อนเกินไป
- การเกาผิวหนัง
- การทดลองใช้ผลิตภัณฑ์ดูแลผิวใหม่หลายชนิดพร้อมกัน
ควร ตัดเล็บให้สั้น เพื่อลดการทำลายผิวจากการเกา
การประคบเย็น อาจช่วยบรรเทาอาการคันได้ชั่วคราว
ใช้ครีมแก้คันทุกวันได้ไหม?
ขึ้นอยู่กับส่วนประกอบของครีมและสาเหตุของอาการคัน
มอยส์เจอไรเซอร์บางชนิดสามารถใช้ได้เป็นประจำและใช้ได้บ่อยตามความเหมาะสม แต่ ยาลดการอักเสบ ต้องพิจารณาชนิดของยา ตำแหน่งที่ทา และระยะเวลาในการใช้
ยาต้านฮิสตามีนชนิดทา โดยทั่วไปไม่ใช่ทางเลือกหลักสำหรับอาการคันเรื้อรัง เนื่องจากอาจทำให้เกิดผื่นแพ้สัมผัสจากยาได้
ควรหลีกเลี่ยงการใช้ ครีมผสมสเตียรอยด์ + ยาปฏิชีวนะ + ยาต้านเชื้อรา ซ้ำ ๆ โดยไม่ทราบสาเหตุหรือการวินิจฉัยที่ชัดเจน เพราะอาจทำให้การวินิจฉัยโรคทำได้ยากขึ้น และเพิ่มความเสี่ยงจากการใช้ยาโดยไม่จำเป็น
เมื่อไรควรพบแพทย์ผิวหนัง?
ควรพิจารณาพบแพทย์เมื่อ
ควรพบแพทย์เมื่อมีอาการคันลักษณะใด?
- คันต่อเนื่องนานกว่า 6 สัปดาห์
- มีผื่นเป็นซ้ำบ่อย
- ไม่ทราบสาเหตุของอาการคัน
- อาการคันรบกวนการนอนหลับ
- เกาจนผิวหนังเป็นแผลหรือมีเลือดออก
- ผื่นมีการลุกลามหรือขยายวง
- รักษาด้วยหลายวิธีแล้วอาการไม่ดีขึ้น
- ใช้ยาสเตียรอยด์แล้วดีขึ้นเพียงชั่วคราวและกลับมาเป็นซ้ำ
- สงสัยการติดเชื้อรา
- มีคนในบ้านหลายคนมีอาการคันคล้ายกัน
- มีผื่นบริเวณเปลือกตาหรือมือเป็นซ้ำ
- คันทั่วตัวแต่แทบไม่มีผื่นให้เห็น
- มีตุ่มคันหรือผิวหนังหนาตัวเรื้อรัง
- มีอาการคันบริเวณหนังศีรษะหรืออวัยวะเพศอย่างต่อเนื่อง
- มีอาการชา เหน็บซ่า หรือแสบร้อนร่วมด้วย
- ไม่แน่ใจว่าจำเป็นต้องตรวจภูมิแพ้หรือไม่
อาการเตือนที่ควรพบแพทย์เร็ว
ควรได้รับการประเมินเร็วหากมี
อาการที่ควรพบแพทย์โดยเร็ว
- มีไข้ร่วมกับผื่น
- ผื่นมีอาการเจ็บและลุกลามอย่างรวดเร็ว
- มีตุ่มพองเป็นบริเวณกว้าง
- มีผิวหนังลอก
- ใบหน้าบวมมาก
- มีหนองหรือการติดเชื้อที่ลุกลาม
- ตัวเหลืองหรือตาเหลือง
- ปัสสาวะมีสีเข้มผิดปกติ
- อ่อนเพลียผิดปกติ
- ต่อมน้ำเหลืองโต
- น้ำหนักลดโดยไม่ตั้งใจ
- มีเหงื่อออกตอนกลางคืนเรื้อรัง
ควรไปห้องฉุกเฉินทันที หากมีอาการ
- หายใจลำบาก
- ลิ้นหรือคอบวม
- เป็นลมร่วมกับอาการแพ้
- มีปฏิกิริยาทางผิวหนังรุนแรงและอาการแย่ลงอย่างรวดเร็ว
- มีตุ่มพองหรือผิวหนังหลุดลอกเป็นบริเวณกว้าง
ผื่นที่ไม่ดีขึ้นด้วยยาสเตียรอยด์ควรประเมินใหม่
ยาสเตียรอยด์ชนิดทาสามารถลดการอักเสบของผิวหนังได้ในหลายโรค ดังนั้นผื่นหลายชนิดอาจดูดีขึ้นชั่วคราวหลังใช้ยา แต่ไม่ได้หมายความว่าเป็นผื่นภูมิแพ้ผิวหนังเสมอไป
หากผื่นกลับเป็นซ้ำหรือไม่หาย อาจต้องพิจารณาสาเหตุอื่น เช่น
- การติดเชื้อรา
- หิด
- ผื่นแพ้สัมผัส
- โรคสะเก็ดเงิน
- ผื่นรอบปาก
- โรคผิวหนังอักเสบชนิดอื่น ๆ
การเพิ่มความแรงของยาสเตียรอยด์อย่างต่อเนื่องโดยไม่ทบทวนการวินิจฉัย อาจทำให้การรักษาสาเหตุที่แท้จริงล่าช้า
มาพบแพทย์เรื่องผื่นคันเรื้อรังในกรุงเทพต้องเตรียมอะไรบ้าง?
การประเมิน ผื่นคันเรื้อรัง มักต้องซักประวัติมากกว่าที่ผู้ป่วยคาด
แพทย์อาจตรวจผิวทั่วตัว ไม่ใช่เฉพาะจุดที่คัน
อาจถามถึง
- เริ่มมีอาการเมื่อไร
- มีผื่นขึ้นก่อนเกาหรือไม่
- มีอาการคันในเวลากลางคืนหรือไม่
- มีประวัติเดินทางในช่วงที่ผ่านมา
- เพิ่งเข้าพักโรงแรมหรือเปลี่ยนที่พักหรือไม่
- คนในบ้านมีอาการคล้ายกันหรือไม่
- มีสัตว์เลี้ยงหรือไม่
- มีการสัมผัสสารหรือสิ่งกระตุ้นจากการทำงานหรือไม่
- ผลิตภัณฑ์ดูแลผิวที่ใช้
- เครื่องสำอางที่ใช้
- ยาย้อมผม
- สบู่และผลิตภัณฑ์ซักล้าง
- ยาที่ใช้
- อาหารเสริมหรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร
- การรักษาที่เคยได้รับ
- มีโรคตับหรือโรคไตหรือไม่
- มีโรคไทรอยด์หรือไม่
- มีอาการทางระบบประสาทร่วมด้วยหรือไม่
- มีน้ำหนักลดโดยไม่ตั้งใจหรือไม่
- มีไข้หรือไม่
- มีเหงื่อออกตอนกลางคืนหรือไม่
หลังจากประเมินแล้ว แพทย์อาจพิจารณาการตรวจเพิ่มเติมตามข้อบ่งชี้ เช่น
- วินิจฉัยจากลักษณะทางคลินิก
- การขูดตรวจผิวหนัง
- การทดสอบภูมิแพ้สัมผัส
- การตัดชิ้นเนื้อผิวหนังตรวจ
- การตรวจเลือดเฉพาะที่จำเป็น
- ส่งต่อหรือร่วมดูแลกับแพทย์เฉพาะทางสาขาอื่น ๆ
ไม่จำเป็นต้องทำทุกการตรวจในทุกคน
ผู้ป่วยต่างประเทศควรนำอะไรมา?
สำหรับผู้ที่พำนักอยู่ต่างประเทศ นักท่องเที่ยว และผู้ป่วยต่างชาติ
สำหรับผู้ที่มาพบแพทย์ในกรุงเทพฯ ควรเตรียมข้อมูลและเอกสารที่เกี่ยวข้องมาด้วย เช่น
- รูปถ่ายผื่นในช่วงที่อาการกำเริบ
- รูปผื่นก่อนเริ่มใช้ยาสเตียรอยด์
- ชื่อหรือรูปถ่ายยาที่เคยใช้
- รายการส่วนประกอบของผลิตภัณฑ์ดูแลผิว
- ผลการตรวจภูมิแพ้เดิม
- รายงานผลตรวจทางพยาธิวิทยาหรือผลตรวจชิ้นเนื้อผิวหนัง
- ผลตรวจเลือดล่าสุด หากเกี่ยวข้องกับอาการ
- รายชื่อยาและอาหารเสริมที่ใช้อยู่
- ลำดับเหตุการณ์และระยะเวลาของอาการโดยสรุป
มีประโยชน์มากหากผื่นเริ่มตั้งแต่ก่อนเดินทางมาไทยหรือเคยรักษาจากประเทศอื่น
คำถามที่พบบ่อย
ผื่นคันเรื้อรัง คืออะไร?
โดยทั่วไปหมายถึงอาการคันที่เป็นต่อเนื่องนานกว่า 6 สัปดาห์
ทำไมคันตลอดเวลา?
สาเหตุของอาการคันมีได้หลากหลาย ตั้งแต่ภาวะทางผิวหนัง เช่น
- ผิวแห้ง
- ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง
- ผื่นผิวหนังอักเสบจากการสัมผัส
- ลมพิษ
- การติดเชื้อรา
- หิด
- อาการคันจากยา
- อาการคันจากความผิดปกติของเส้นประสาท
ไปจนถึงโรคหรือภาวะภายในร่างกายบางชนิด
คันมากแต่ไม่มีผื่นได้ไหม?
ได้
ผิวแห้ง โรคภายใน และ Neuropathic Itch สามารถทำให้คันมากโดยไม่มี Primary Rash ชัดเจน
คันเรื้อรังแปลว่าแพ้ไหม?
ไม่จำเป็น อาการแพ้เป็นเพียงหนึ่งในหลายสาเหตุของอาการคันเรื้อรัง
คันเรื้อรังแปลว่าเป็นมะเร็งไหม?
ส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากมะเร็ง แต่หากมีอาการร่วม เช่น น้ำหนักลดโดยไม่ตั้งใจ ไข้ เหงื่อออกตอนกลางคืน หรือต่อมน้ำเหลืองโต ควรพบแพทย์เพื่อประเมินเพิ่มเติม
คันเรื้อรังต้องตรวจเลือดอะไร?
ไม่มีชุดตรวจเลือดมาตรฐานที่จำเป็นสำหรับผู้ป่วยทุกคน อาจพิจารณาตรวจ เช่น
- การตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด
- การทำงานของไต
- การทำงานของตับ
- การทำงานของต่อมไทรอยด์
- การตรวจอื่น ๆ ตามอาการและประวัติ
ต้องตรวจภูมิแพ้ไหม?
ไม่จำเป็นต้องตรวจในทุกคน ควรพิจารณาเมื่อประวัติและลักษณะอาการสนับสนุนว่าการแพ้อาจเป็นสาเหตุ
Patch Test, Skin Prick Test และ Specific IgE เป็นการตรวจที่ใช้ตอบคำถามเกี่ยวกับการแพ้คนละประเภทกัน จึงควรเลือกตรวจให้เหมาะกับอาการและข้อสงสัยทางคลินิก
ทำไมคันมากตอนกลางคืน?
อาการคันในเวลากลางคืนพบได้จากหลายสาเหตุ เช่น
- ผิวแห้ง
- ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง
- หิด
- โรคผิวหนังและภาวะอื่น ๆ
ความร้อนและการที่ไม่มีสิ่งรบกวนในช่วงกลางคืน อาจทำให้รับรู้ความรู้สึกคันได้ชัดเจนขึ้น
อากาศร้อนทำให้คันไหม?
ได้ในบางโรค เช่น ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง และ ลมพิษจากการเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิร่างกาย
อากาศในกรุงเทพฯ ทำให้คันเรื้อรังไหม?
อากาศร้อนไม่ใช่สาเหตุโดยตรงของอาการคันเรื้อรัง แต่ความร้อน เหงื่อ การอาบน้ำบ่อย และการอยู่ในห้องปรับอากาศ อาจทำให้อาการของบางคนแย่ลงได้
ทำไมคันหลังอาบน้ำ?
อาจเกี่ยวข้องกับหลายปัจจัย เช่น
- น้ำร้อน
- สบู่หรือผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดที่รุนแรง
- ผิวแห้ง
- ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง
- การระคายเคืองจากการสัมผัส
ผลิตภัณฑ์ดูแลผิวทำให้ผื่นคันได้ไหม?
ได้โดยเฉพาะน้ำหอม สารกันเสีย หรือส่วนประกอบที่ก่อให้เกิดการระคายเคือง
ทำไมทายาสเตียรอยด์แล้วดีขึ้นแต่กลับมาอีก?
สิ่งกระตุ้นอาจยังคงอยู่ โรคอาจเป็นโรคเรื้อรัง หรือการวินิจฉัยอาจไม่ใช่ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง
เชื้อราดูเหมือนผื่นภูมิแพ้ผิวหนังได้ไหม?
ได้โดยเฉพาะหลังใช้ยาสเตียรอยด์ ซึ่งอาจทำให้ลักษณะของเชื้อราเปลี่ยนแปลงไป
รู้ได้อย่างไรว่าเป็นหิด?
อาการคันในเวลากลางคืน รอยโรคบริเวณซอกนิ้ว และการที่คนในบ้านมีอาการคันร่วมกัน เป็นเบาะแสสำคัญ
ทำไมคันที่หลังแค่จุดเดียว?
อาการคันจากความผิดปกติของเส้นประสาท เช่น อาการคันบริเวณหลังจากความผิดปกติของเส้นประสาท เป็นหนึ่งในสาเหตุที่ควรพิจารณาทำไมปลายแขนคันตลอด?
อาการคันบริเวณปลายแขนอาจเกิดจากความผิดปกติของเส้นประสาท แต่ยังต้องแยกจากผื่นภูมิแพ้ผิวหนังและโรคอื่น ๆ
ยาแก้แพ้ช่วยอาการคันทุกชนิดไหม?
ไม่มีประโยชน์เด่นในโรคที่มีฮิสตามีนเป็นกลไกสำคัญ เช่น ลมพิษ
ยาแก้แพ้กินทุกวันได้ไหม?
ขึ้นอยู่กับการวินิจฉัย ชนิดของยา และโรคประจำตัว
มอยส์เจอไรเซอร์ช่วยอาการคันไหม?
ช่วยได้มากในผู้ที่มีผิวแห้งหรือเกราะป้องกันผิวผิดปกติ
ความเครียดทำให้คันไหม?
อาจทำให้อาการแย่ลงได้ แต่ไม่ควรสรุปว่าเป็นสาเหตุเดียวโดยไม่ประเมินสาเหตุอื่นร่วมด้วย
โรคไตทำให้คันได้ไหม?
ได้ โดยเฉพาะในผู้ที่มีโรคไตเรื้อรังระยะมาก
โรคตับทำให้คันได้ไหม?
ได้ โดยเฉพาะโรคตับที่มีภาวะน้ำดีคั่ง
โรคไทรอยด์ทำให้คันไหม?
อาจมีส่วนทำให้เกิดอาการคันในบางราย
ภาวะขาดธาตุเหล็กทำให้คันไหม?
อาจสัมพันธ์กับอาการคันทั่วตัวในบางราย
ยาทำให้คันเรื้อรังได้ไหม?
ได้ยาที่ต้องสั่งโดยแพทย์และยาที่หาซื้อได้ทั่วไปบางชนิด อาจสัมพันธ์กับอาการคันได้
เกาเรื้อรังทำให้ผิวเสียถาวรไหม?
สามารถทำให้ผิวหนา รอยดำ แผล และติดเชื้อได้
เมื่อไรควรพบแพทย์ผิวหนัง?
ถ้าคันเกิน 6 สัปดาห์ ผื่นกลับเป็นซ้ำ รบกวนการนอน รักษาแล้วไม่ดีขึ้น หรือคันทั่วตัวโดยไม่ทราบสาเหตุ ควรประเมินโดยแพทย์
การรักษาผื่นคันเรื้อรังที่ดี เริ่มจากการหาสาเหตุ
ผื่นคันเรื้อรังไม่ควรถูกมองว่าเป็นโรคเดียวอาการเดียวกันสามารถเกิดจากกลไกที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง
คนหนึ่งอาจเป็นผื่นภูมิแพ้ผิวหนังอีกคนอาจเป็นหิดอีกคนอาจมีผื่นแพ้สัมผัสอีกคนอาจมีอาการคันจากความผิดปกติของเส้นประสาทและผู้ที่มีอาการคันทั่วตัวแต่ผิวแทบไม่มีความผิดปกติ อาจต้องได้รับการประเมินทางอายุรกรรมเพิ่มเติม
การประเมินที่ดีจึงควรถามว่า
- มีผื่นที่เกิดจากโรคผิวหนังโดยตรงหรือไม่?
- ผื่นเกิดก่อนเกาหรือเกิดจากการเกา?
- คันเฉพาะที่หรือทั่วตัว?
- ผื่นแต่ละจุดอยู่เป็นชั่วโมงหรือหลายวัน?
- คนในบ้านมีอาการหรือไม่?
- ยา ผลิตภัณฑ์ดูแลผิว หรือการสัมผัสจากการทำงานเกี่ยวข้องหรือไม่?
- สาเหตุเป็นการอักเสบ การติดเชื้อ การแพ้ ความผิดปกติของเส้นประสาท หรือโรคทางระบบหรือไม่?
- จำเป็นต้องตรวจเลือดจริงหรือไม่?
- การขูดตรวจผิวหนัง การทดสอบภูมิแพ้สัมผัส หรือการตัดชิ้นเนื้อผิวหนัง จะช่วยตอบคำถามหรือไม่?
การรักษาจะได้ผลดีที่สุดเมื่อรักษาตาม การวินิจฉัยที่แท้จริง มากกว่าการเพิ่มยาหรือเปลี่ยนครีมไปเรื่อย ๆ โดยไม่ทราบว่ากำลังรักษาโรคอะไร PRIMARY KEYWORD
Chronic Itch & Rashes
โรคอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง
-
ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง Atopic Dermatitis / Eczema ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง หรือ Atopic Dermatitis (Eczema) เป็นโรคผิวหนังอักเสบเรื้อรังที่ทำให้ผิวแห้ง คัน ระคายเคืองง่าย และเกิดผื่นซ้ำเป็นช่วง ๆ หลายคนใช้คำว่าผิวหนังอักเสบหรือผื่นเอ็กซีมาเรียกภาวะนี้ แต่จริงๆ แล้ว ผิวหนังอักเสบเป็นคำกว้างที่รวมโรคผิวหนังอักเสบหลายชนิด ส่วนผื่นภูมิแพ้ผิวหนังเป็นผิวหนังอักเสบชนิดหนึ่งที่พบบ่อยการรักษาไม่ได้มีเป้าหมายเพียงแค่ทำให้ผื่นหายชั่วคราว แต่ควรดูแลทั้งเกราะป้องกันผิว ลดการอักเสบ ลดอาการคัน ป้องกันการเกา ลดความเสี่ยงของการติดเชื้อ และวางแผนป้องกันการกลับเป็นซ้ำ

-
ผื่นแพ้สัมผัส Contact Dermatitis Contact Dermatitis หรือ ผื่นแพ้สัมผัส / ผื่นระคายเคืองจากการสัมผัส เป็นผื่นผิวหนังอักเสบที่เกิดหลังผิวสัมผัสกับสารบางชนิด

-
รังแคและผื่นลอก Seborrheic Dermatitis ผื่นเซ็บเดิร์ม เป็นโรคผิวหนังอักเสบที่พบบ่อย ทำให้เกิดอาการแดง ลอก เป็นขุย มีรังแค และบางรายอาจมีอาการคันร่วมด้วย

-
สะเก็ดเงิน Psoriasis โรคสะเก็ดเงิน (Psoriasis) เป็นโรคผิวหนังอักเสบเรื้อรังที่เกี่ยวข้องกับความผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกัน โดยมักแสดงอาการทางผิวหนัง แต่สามารถเกิดขึ้นบริเวณ เล็บและข้อ ได้เช่นกัน
































