ลมพิษ
Urticaria หรือ ลมพิษ เป็นภาวะที่ผิวหนังเกิดผื่นนูน บวม และมักคัน โดยผื่นสามารถเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วและหายไปได้ภายในไม่กี่ชั่วโมง

ลักษณะสำคัญคือผื่นแต่ละจุดมักอยู่ไม่เกิน 24 ชั่วโมง แล้วหายไปโดยไม่ทิ้งรอยถาวร แต่ในขณะเดียวกันอาจมีผื่นใหม่ขึ้นบริเวณอื่นต่อเนื่องได้
ผู้ป่วยบางรายมี Angioedema ร่วมด้วย ซึ่งเป็นอาการบวมที่เกิดลึกลงไปในผิว มักพบที่ริมฝีปาก เปลือกตา ใบหน้า มือ หรือเท้า
ลมพิษ แบ่งได้เป็น
- ลมพิษเฉียบพลัน (Acute Urticaria)— เป็นลมพิษน้อยกว่า 6 สัปดาห์
- ลมพิษเรื้อรัง (Chronic Urticaria)— เป็นซ้ำหรือเป็นต่อเนื่องตั้งแต่ 6 สัปดาห์ขึ้นไปในผู้ป่วยลมพิษเรื้อรังจำนวนมาก สาเหตุไม่ได้เกิดจากการแพ้อาหารแบบที่คนทั่วไปมักเข้าใจ ดังนั้นการตรวจภูมิแพ้จำนวนมากหรือการงดอาหารหลายชนิดโดยไม่มีประวัติชัดเจนอาจไม่ช่วยหาสาเหตุ
การรักษาส่วนใหญ่เริ่มด้วยยา Second-Generation Antihistamine และในผู้ป่วยลมพิษเรื้อรังที่ยังควบคุมไม่ได้ อาจมีการปรับขนาดยา หรือพิจารณาการรักษาขั้นสูง เช่น Omalizumab ตามความเหมาะสม
สำหรับผู้ที่อยู่ในกรุงเทพ รวมถึงชาวไทย ชาวต่างชาติ นักท่องเที่ยว และผู้ป่วยต่างประเทศ สิ่งสำคัญคือแยกให้ได้ว่าเป็น ลมพิษจริงหรือไม่ มี Angioedema หรือ Anaphylaxis หรือไม่ และเป็นชนิด เฉียบพลัน ชนิดเรื้อรังชนิดเกิดขึ้นเอง หรือชนิดที่เกิดจากสิ่งกระตุ้น
ลมพิษเกิดขึ้นได้อย่างไร?
ลมพิษเกิดจาก Mast Cell ในผิวปล่อย Histamine และสารอักเสบอื่นออกมา
สารเหล่านี้ทำให้เส้นเลือดขนาดเล็กในผิวมีของเหลวรั่วออกมา จึงเกิดเป็นผื่นนูนที่เรียกว่า Wheal
ผื่นลมพิษโดยทั่วไปจะ
- นูนเหนือผิว
- คัน
- อาจเป็นวง กลม หรือรูปร่างไม่แน่นอน
- เปลี่ยนรูปร่างได้
- รวมกันเป็นปื้นใหญ่ได้
- จางลงเมื่อกดในบางกรณี
- หายภายใน 24 ชั่วโมง
ผื่นใหม่สามารถขึ้นต่อในตำแหน่งอื่น แม้ผื่นเดิมหายไปแล้ว
ลักษณะ “ขึ้นเร็ว ยุบเร็ว และย้ายตำแหน่ง” เป็นหนึ่งในจุดสำคัญที่ช่วยแยก ลมพิษ จากผื่นภูมิแพ้ผิวหนังหรือผื่นแพ้สัมผัส
ลมพิษมีลักษณะอย่างไร?
ในผิวขาว มักเห็นผื่นสีชมพูหรือแดงชัด
ในคนเอเชียและผิวเข้ม ผื่นอาจดู
- สีเดียวกับผิว
- ม่วง
- เทา
- น้ำตาล
- เข้มหรืออ่อนกว่าผิวรอบข้างเล็กน้อย
ดังนั้นในผิวเอเชีย การสังเกตว่าผื่น “นูน” และ “ขึ้นแล้วหายเร็ว” อาจสำคัญกว่าสีของผื่น
Angioedema คืออะไร?
Angioedema เป็นอาการบวมที่เกิดลึกกว่าลมพิษทั่วไป
พบบ่อยที่
- ริมฝีปาก
- เปลือกตา
- ใบหน้า
- มือ
- เท้า
- อวัยวะเพศ
อาจรู้สึก
- ตึง
- เจ็บ
- แสบร้อน
- หนัก
มากกว่าคัน
Angioedema มักอยู่นานกว่าผื่นลมพิษ และอาจใช้เวลา 1–3 วันจึงยุบ
เมื่อไรลมพิษเป็นภาวะฉุกเฉิน?
ลมพิษส่วนใหญ่ไม่อันตรายถึงชีวิต
แต่หากเกิดร่วมกับ Anaphylaxis ต้องได้รับการรักษาฉุกเฉิน
ควรไปโรงพยาบาลทันทีหากมี
- หายใจลำบาก
- Wheezing
- คอตีบหรือแน่นคอ
- ลิ้นบวม
- บวมในปากหรือคอ
- กลืนลำบาก
- เวียนศีรษะมาก
- เป็นลม
- ใจสั่นมาก
- อ่อนแรงผิดปกติ
- อาเจียนซ้ำร่วมกับปฏิกิริยาภูมิแพ้
หน้าบวมเพียงอย่างเดียวไม่ได้แปลว่าเป็น Anaphylaxis เสมอไป
แต่ถ้ามีลิ้นหรือคอบวม หรือเริ่มมีปัญหาการหายใจหรือกลืน ต้องถือเป็นภาวะฉุกเฉิน
ลมพิษเฉียบพลันกับลมพิษเรื้อรังต่างกันอย่างไร?
ระยะเวลาที่เป็นมีความสำคัญมาก
ลมพิษเฉียบพลัน
เป็นลมพิษที่มีระยะเวลารวม น้อยกว่า 6 สัปดาห์
สาเหตุที่อาจพบ เช่น
- การติดเชื้อไวรัส
- การติดเชื้ออื่น ๆ
- ยาบางชนิด
- อาหาร
- แมลงกัดต่อย
- น้ำยางธรรมชาติ
- สารก่อภูมิแพ้บางชนิด
แต่บางครั้งก็ไม่สามารถหาสาเหตุได้
ลมพิษเรื้อรัง
หมายถึงลมพิษและ/หรือ Angioedema ที่เกิดซ้ำต่อเนื่องตั้งแต่ 6 สัปดาห์ขึ้นไป
แบ่งได้เป็น
- Chronic Spontaneous Urticaria
- Chronic Inducible Urticaria
ลมพิษเรื้อรังชนิดเกิดขึ้นเอง (Chronic Spontaneous Urticaria) คืออะไร?
Chronic Spontaneous Urticaria หรือ CSU หมายถึงการมีลมพิษ Angioedema หรือทั้งสองอย่างต่อเนื่องอย่างน้อย 6 สัปดาห์ โดยไม่มีปัจจัยกระตุ้นภายนอกชนิดเดียวที่อธิบายอาการได้ทั้งหมด
คำว่า “Spontaneous” ไม่ได้หมายความว่าอาการเกิดจากความคิดหรือจิตใจ
หมายความว่าผื่นสามารถเกิดขึ้นเองโดยไม่มีปัจจัยกระตุ้นที่คาดการณ์ได้ เช่น ความเย็น ความร้อน หรือแรงกด
ในผู้ป่วยจำนวนหนึ่ง CSU เกี่ยวข้องกับการทำงานผิดปกติของ Mast Cell และอาจมี Autoimmune Mechanism ร่วมด้วย
ลมพิษเรื้อรังเกิดจากการแพ้อาหารไหม?
โดยทั่วไป ไม่ใช่สาเหตุหลัก
อาจเกิดจากการแพ้อาหารเมื่อ
- กินอาหารชนิดเดิมแล้วเป็นทุกครั้ง
- ผื่นเกิดไม่นานหลังรับประทาน
- เกิดซ้ำอย่างสม่ำเสมอเมื่อกินอาหารชนิดนั้นอีก
- มีอาการอื่น เช่น ปากบวม อาเจียน Wheezing หรือ Anaphylaxis
แต่ถ้าผู้ป่วยมีลมพิษแบบขึ้นเองเกือบทุกวันต่อเนื่องหลายเดือน โดยไม่สัมพันธ์ชัดเจนกับอาหารใดอาหารหนึ่ง จะเข้ากับ ลมพิษเรื้อรังชนิดเกิดขึ้นเองมากกว่าแพ้อาหาร
ต้องงดอาหารทะเล ไข่ นม หรืออาหารอื่นไหม?
ไม่จำเป็นต้องงดอัตโนมัติ
ผู้ป่วยลมพิษเรื้อรังจำนวนมากเริ่มงดอาหารทีละอย่าง เช่น
- อาหารทะเล
- ไข่
- นม
- ถั่ว
- ข้าวสาลี
- Gluten
- ถั่วเหลือง
- ไก่
- เนื้อ
- อาหารเผ็ด
แต่ถ้าไม่มีความสัมพันธ์ชัดเจนกับอาการ การงดอาหารเหล่านี้อาจทำให้ชีวิตลำบากโดยไม่ได้ช่วยควบคุมโรค
คำถามที่มีประโยชน์มากกว่าคือ
“อาหารชนิดเดิมทำให้เกิดผื่นทุกครั้งภายในช่วงเวลาที่ใกล้เคียงกันหรือไม่?”
ถ้าไม่ การงดอาหารระยะยาวอาจไม่จำเป็น
ลมพิษที่เกิดจากสิ่งกระตุ้นคืออะไร?
เป็นลมพิษเรื้อรังที่เกิดจากปัจจัยกระตุ้นทางกายภาพอย่างชัดเจน
ตัวอย่าง เช่น
- การเกา
- การถู
- แรงกด
- ความร้อน
- ความเย็น
- การออกกำลังกาย
- เหงื่อ
- แสงแดด
- น้ำ
- การสั่น
แต่ละชนิดมีรูปแบบปัจจัยกระตุ้นต่างกัน
Dermographism
Dermographism แปลตรงตัวได้ว่า “เขียนบนผิว”
เมื่อเกาหรือถูผิว จะเกิดเป็นเส้นนูนขึ้นมาตามรอยสัมผัส
ผู้ป่วยอาจมีผื่นหลัง
- เกา
- เสื้อผ้ารัด
- เช็ดตัวแรง
- สะพายกระเป๋า
- สายกระเป๋าเสียดสี
บางครั้งแพทย์สามารถกระตุ้นให้เห็นได้ขณะตรวจ
ลมพิษจากความร้อนและการเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิร่างกาย (Cholinergic Urticaria)
มักเป็นตุ่มนูนเล็ก ๆ จำนวนมาก เกิดหลังอุณหภูมิร่างกายเพิ่มขึ้น
ปัจจัยกระตุ้น เช่น
- ออกกำลังกาย
- เหงื่อออก
- อาบน้ำร้อน
- อากาศร้อน
- ความเครียด
จึงพบได้ค่อนข้างเกี่ยวข้องกับชีวิตในกรุงเทพที่อากาศร้อนและมีเหงื่อมาก
อย่างไรก็ตาม ต้องแยกจาก ภาวะแพ้รุนแรงจากการออกกำลังกาย (Exercise-Induced Anaphylaxis) ซึ่งอาจรุนแรงกว่า
ลมพิษจากความเย็น (Cold Urticaria)
เกิดหลังสัมผัสความเย็น เช่น
- อากาศเย็น
- ของเย็น
- น้ำเย็น
- ว่ายน้ำในน้ำเย็น
บางคนอาจมีปฏิกิริยารุนแรงเมื่อผิวบริเวณกว้างสัมผัสความเย็นพร้อมกัน เช่น ลงสระน้ำเย็น
จึงไม่ควรทดสอบด้วยตัวเองโดยการกระโดดลงน้ำเย็นจัด
ลมพิษจากแรงกดทับเป็นเวลานาน (Delayed Pressure Urticaria)
ตัวอย่างปัจจัยกระตุ้นได้แก่
- กระเป๋าสะพายหนัก
- เข็มขัดแน่น
- นั่งนาน
- รองเท้ารัด
- แบกอุปกรณ์หนัก
ผื่นชนิดนี้อาจเจ็บมากกว่าคัน และอยู่นานกว่าลมพิษธรรมดา
ลมพิษจากความร้อน (Heat Urticaria)
เกิดจากการสัมผัสความร้อนโดยตรง
แตกต่างจาก Cholinergic Urticaria ที่เกิดจากอุณหภูมิร่างกายสูงขึ้นและมีเหงื่อ
ลมพิษจากแสงแดด (Solar Urticaria)
ทำให้เกิดลมพิษหลังสัมผัสแสงแดด
ต้องแยกจาก
- ผิวไหม้จากแสงแดด
- ผื่นแพ้แสงหลายรูปแบบ
- ภาวะไวต่อแสงจากยา
- ภาวะไวต่อแสงที่เกี่ยวข้องกับโรคลูปัส
เพราะแต่ละโรคมีแนวทางรักษาต่างกัน
ลมพิษจากน้ำ (Aquagenic Urticaria)
เป็นภาวะพบไม่บ่อยที่น้ำกระตุ้นให้เกิดลมพิษ
แตกต่างจากอาการผิวแห้งหรือคันหลังอาบน้ำทั่วไป
ลมพิษเฉียบพลัน (Acute Urticaria) เกิดจากอะไร?
สาเหตุที่อาจพบ ได้แก่
การติดเชื้อ
Viral Infection สามารถสัมพันธ์กับลมพิษ โดยเฉพาะในเด็ก
อาจเกิดระหว่างติดเชื้อหรือหลังจากนั้นไม่นาน
ยา
ยาที่อาจสัมพันธ์ เช่น
- Antibiotic
- NSAIDs เช่น Ibuprofen หรือ Aspirin ในบางคน
- ยาอื่น ๆ
แต่การเกิดผื่นระหว่างรับ Antibiotic ไม่ได้แปลว่าแพ้ Antibiotic จริงทุกครั้ง
ต้องดูเวลาและรูปแบบผื่นประกอบ
การแพ้อาหาร
การแพ้อาหารสามารถทำให้เกิดลมพิษเฉียบพลันได้ หากสัมพันธ์ชัดเจนและเกิดเร็วหลังรับประทาน
อาจมีร่วมกับ
- ปากบวม
- อาเจียน
- ปวดท้อง
- Wheezing
- Anaphylaxis
แมลงต่อย
การถูกผึ้งหรือตัวต่อต่อย สามารถทำให้เกิดลมพิษทั่วร่างกายจากอาการแพ้ได้
หาสาเหตุไม่เจอ
บางคนหา ปัจจัยกระตุ้น ไม่ได้แม้ซักประวัติละเอียด
ไม่ได้หมายความว่าต้องมีโรคร้ายแรงซ่อนอยู่เสมอ
ลมพิษเรื้อรังชนิดเกิดขึ้นเองเกิดจากอะไร?
กลไกการเกิด ลมพิษเรื้อรังชนิดเกิดขึ้นเอง (Chronic Spontaneous Urticaria) มีความซับซ้อน และไม่ได้เกิดจากการแพ้สิ่งกระตุ้นภายนอกทั่วไปเพียงอย่างเดียว
- เซลล์แมสต์ (Mast Cell) ถูกกระตุ้นมากเกินไป ทำให้มีการหลั่ง ฮิสตามีน (Histamine) และสารก่อการอักเสบอื่น ๆ ส่งผลให้เกิดผื่นนูน คัน และบวม
- ผู้ป่วยบางรายอาจมี กลไกภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง (Autoimmune Mechanism) ร่วมด้วย ทำให้ระบบภูมิคุ้มกันกระตุ้นเซลล์แมสต์อย่างต่อเนื่อง
- ผู้ป่วยลมพิษเรื้อรังบางรายอาจพบร่วมกับ โรคไทรอยด์จากภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง (Autoimmune Thyroid Disease)
อย่างไรก็ตาม การมีลมพิษเรื้อรังไม่ได้หมายความว่าผู้ป่วยทุกรายจะมีโรคไทรอยด์ร่วมด้วย การตรวจเพิ่มเติมจะพิจารณาตามอาการและประวัติของแต่ละบุคคล
แนวทางปัจจุบันจึงเน้นการตรวจตามข้อบ่งชี้ มากกว่าตรวจทุกอย่างแบบกว้างโดยไม่มีเหตุผล
ความเครียดทำให้เกิดลมพิษได้ไหม?
ความเครียด (Stress) สามารถทำให้อาการลมพิษรุนแรงขึ้นได้ในผู้ป่วยบางราย โดยอาจส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของระบบประสาทและภูมิคุ้มกัน และเพิ่มการกระตุ้นของเซลล์แมสต์ (Mast Cell Activation)
ความเครียดอาจส่งผลให้เพิ่มขึ้น ได้แก่
- อาการคัน
- การเกาผิวหนัง ซึ่งอาจกระตุ้นให้ผื่นกำเริบมากขึ้น
- การกระตุ้นเซลล์แมสต์ (Mast Cell Activation)
- การรับรู้ความรุนแรงของอาการ ทำให้รู้สึกว่าคันหรือไม่สบายมากขึ้น
- ปัญหาการนอนหลับ ซึ่งอาจส่งผลต่อคุณภาพชีวิตและทำให้อาการโดยรวมแย่ลง
อย่างไรก็ตาม ไม่ควรสรุปว่าลมพิษเรื้อรังเป็น “โรคที่เกิดจากความเครียด” เพราะลมพิษเรื้อรังเป็นโรคอักเสบที่มี เซลล์แมสต์ (Mast Cell) และการหลั่งสารอย่าง ฮิสตามีน (Histamine) เป็นกลไกสำคัญในการเกิดอาการ
ความเครียดจึงอาจเป็นปัจจัยที่ทำให้อาการกำเริบหรือรุนแรงขึ้น แต่ไม่ใช่สาเหตุเดียวของโรค
อากาศร้อนในกรุงเทพทำให้ลมพิษแย่ลงไหม?
ได้ในบางคน
โดยเฉพาะ
- ลมพิษจากความร้อนและเหงื่อ
- ลมพิษจากการขีดเขียนบนผิวหนัง
- ลมพิษเรื้อรังชนิดเกิดขึ้นเองโดยไม่ทราบสาเหตุในบางราย
การอาบน้ำร้อนอาจเพิ่มอาการคันและผิวแดงได้
แนวทางที่อาจช่วยได้ เช่น
- หลีกเลี่ยงความร้อนมากเกินไป
- อาบน้ำอุ่นในอุณหภูมิที่พอเหมาะ แทนการอาบน้ำร้อนจัด
- สวมเสื้อผ้าที่บางและระบายอากาศได้ดี
- ทำให้ร่างกายเย็นลงหลังออกกำลังกาย
- หลีกเลี่ยงการเช็ดตัวแรง ๆ
- ใช้เครื่องปรับอากาศหรือพัดลม หากความร้อนเป็นปัจจัยกระตุ้นที่ชัดเจน
แต่ไม่ใช่ผู้ป่วยทุกคนต้องหลีกเลี่ยงความร้อนทั้งหมด
แอลกอฮอล์ทำให้ลมพิษแย่ลงไหม?
แอลกอฮอล์ (Alcohol) อาจทำให้ผิวแดงหรือร้อนวูบวาบ (Flushing) และทำให้อาการลมพิษรุนแรงขึ้นในผู้ป่วยบางราย
อย่างไรก็ตาม ไม่ได้หมายความว่าแอลกอฮอล์เป็นสาเหตุของลมพิษเรื้อรัง (Chronic Urticaria) ในผู้ป่วยทุกคน ควรสังเกตว่าการดื่มแอลกอฮอล์มีความสัมพันธ์กับการกำเริบของอาการอย่างสม่ำเสมอหรือไม่
ยาแก้ปวดทำให้ลมพิษแย่ลงได้ไหม?
ยาแก้ปวดกลุ่มต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs) เช่น แอสไพริน (Aspirin) หรือไอบูโพรเฟน (Ibuprofen) อาจทำให้อาการลมพิษแย่ลงในผู้ป่วยลมพิษเรื้อรังชนิดเกิดขึ้นเอง (Chronic Spontaneous Urticaria) บางราย
หากสงสัยว่ายาชนิดใดเป็นตัวกระตุ้นอาการ ควรปรึกษาแพทย์ก่อนเปลี่ยนหรือหยุดยา โดยเฉพาะยาที่แพทย์สั่งให้ใช้เป็นประจำ
ลมพิษต่างจากผื่นแพ้สัมผัสอย่างไร?
ผื่นแพ้สัมผัสมัก
- อยู่หลายวัน
- ผิวแห้ง
- ลอก
- มีตุ่มน้ำ
- เกิดตามตำแหน่งที่สัมผัสสาร
- ไม่ย้ายตำแหน่งภายในไม่กี่ชั่วโมง
ลมพิษ มัก
- นูน
- เปลี่ยนรูป
- ขึ้นแล้วหาย
- ย้ายตำแหน่ง
- แต่ละจุดหายภายใน 24 ชั่วโมง
ลมพิษต่างจากผื่นภูมิแพ้ผิวหนังอย่างไร?
ผื่นภูมิแพ้ผิวหนังมักมี
- ผิวแห้ง
- ลอก
- แตก
- ผื่นคันเรื้อรัง
- ผื่นอยู่นาน
ผื่นภูมิแพ้ผิวหนังไม่ได้หายหมดภายในไม่กี่ชั่วโมงแล้วไปขึ้นที่อื่นเหมือนลมพิษ
ลมพิษต่างจากแมลงกัดอย่างไร?
แมลงกัดมักทำให้ตุ่มคันอยู่หลายวัน
อาจมี
- จุดกัดตรงกลาง
- ตุ่มขึ้นเป็นกลุ่ม
- สัมพันธ์กับตำแหน่งที่ถูกกัด
แต่ลมพิษทั่วไปจะยุบภายใน 24 ชั่วโมง
ลมพิษต่างจากหิดอย่างไร?
หิดมักมี
- คันมากตอนกลางคืน
- ตุ่มคงอยู่นาน
- ซอกนิ้ว
- ข้อมือ
- รอบเอว
- อวัยวะเพศ
- คนในบ้านคันร่วมกัน
หิดติดต่อได้ แต่ลมพิษไม่ติดต่อ
ลมพิษต่างจากลมพิษหลอดเลือดอักเสบอย่างไร?
ลมพิษ (Urticaria) และลมพิษหลอดเลือดอักเสบ (Urticarial Vasculitis) อาจมีลักษณะผื่นคล้ายกัน แต่มีความแตกต่างที่ควรสังเกต เนื่องจากลมพิษหลอดเลือดอักเสบเกี่ยวข้องกับการอักเสบของหลอดเลือดขนาดเล็กในผิวหนัง
ลักษณะที่ควรระวัง ได้แก่
- ผื่นแต่ละจุดอยู่นานเกิน 24 ชั่วโมง
- มีอาการเจ็บหรือแสบร้อนมากกว่าอาการคัน
- ผื่นยุบแล้วทิ้งรอยช้ำ
- ทิ้งรอยคล้ำหรือเม็ดสีผิวผิดปกติ (Pigmentation)
- มีไข้
- มีอาการปวดข้อ
- มีอาการผิดปกติของระบบอื่น ๆ ในร่างกาย (Systemic Symptoms)
โดยทั่วไป ผื่นลมพิษมักยุบหายภายใน 24 ชั่วโมงโดยไม่ทิ้งรอย หากพบลักษณะดังกล่าวข้างต้น ควรพบแพทย์เพื่อประเมินเพิ่มเติม เพราะบางกรณีอาจจำเป็นต้องตรวจชิ้นเนื้อผิวหนัง (Skin Biopsy) เพื่อช่วยยืนยันการวินิจฉัย
แพทย์วินิจฉัยลมพิษอย่างไร?
ส่วนใหญ่วินิจฉัยจากประวัติและลักษณะผื่น
แพทย์อาจถาม
- ผื่นมีลักษณะอย่างไร
- ผื่นแต่ละจุดอยู่นานเท่าไร
- มีอาการเกิดขึ้นบ่อยแค่ไหน
- มีอาการมานานเท่าไร
- มีอาการบวมลึก (Angioedema) ร่วมด้วยหรือไม่
- กำลังใช้ยาอะไรอยู่บ้าง
- อาการสัมพันธ์กับการรับประทานอาหารหรือไม่
- มีการติดเชื้อหรือไม่
- อาการสัมพันธ์กับการออกกำลังกายหรือไม่
- ความร้อน
- ความเย็น
- แรงกดหรือแรงกดทับ
- แสงแดด
- ความเครียด
- การเดินทาง
- การสัมผัสสารหรือสิ่งกระตุ้นจากการทำงาน
- มีประวัติคนในครอบครัวเป็นโรคที่เกี่ยวข้องหรือไม่
หนึ่งในคำถามสำคัญที่สุดคือ
“ผื่นแต่ละจุดอยู่ตรงเดิมนานกี่ชั่วโมง?”
ถ้าน้อยกว่า 24 ชั่วโมงจะเข้ากับลมพิษมากขึ้น
รูปถ่ายมีประโยชน์มาก
ผู้ป่วยลมพิษจำนวนมากมาถึงคลินิกตอนผื่นยุบแล้ว
จึงควรถ่ายรูปผื่นช่วงกำเริบไว้
ถ่ายให้เห็น
- รูปร่าง
- ตำแหน่ง
- ขนาด
- Angioedema หากมี
รูปสามารถช่วยการวินิจฉัยได้มาก
เป็นลมพิษต้องตรวจเลือดไหม?
ไม่จำเป็นทุกคน
ลมพิษเฉียบพลัน (Acute Urticaria) ที่เป็นในช่วงสั้น ๆ และไม่มีอาการผิดปกติอื่นร่วมด้วย โดยทั่วไปมักไม่จำเป็นต้องตรวจเลือดเป็นประจำ
สำหรับลมพิษเรื้อรังชนิดเกิดขึ้นเอง (Chronic Spontaneous Urticaria) แนวทางปัจจุบันมักเน้นการตรวจที่จำเป็นและเหมาะสมกับแต่ละราย (Limited Investigation) โดยพิจารณาจากอาการ ประวัติ และการตรวจร่างกาย ไม่จำเป็นต้องตรวจหาสาเหตุทุกอย่างเป็นประจำ
อาจตรวจเพิ่มหากมีข้อบ่งชี้เรื่อง
- โรคไทรอยด์ (Thyroid Disease)
- โรคภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง (Autoimmune Disease)
- การติดเชื้อ (Infection)
- ภาวะอักเสบทั่วร่างกาย (Systemic Inflammation)
- ลมพิษหลอดเลือดอักเสบ (Urticarial Vasculitis)
- โรคของระบบอื่น ๆ
การตรวจจำนวนมากโดยไม่มีข้อบ่งชี้ทางคลินิก มักให้ประโยชน์จำกัด
ต้องตรวจภูมิแพ้หรือไม่?
ไม่จำเป็นต้องตรวจในผู้ป่วยทุกคน การตรวจภูมิแพ้ (Allergy Test) มีประโยชน์มากขึ้นเมื่อสงสัยสิ่งกระตุ้นเฉพาะ เช่น
- อาหารชนิดใดชนิดหนึ่ง
- น้ำยาง (Latex)
- พิษจากแมลง (Insect Venom)
- ยา
- ภูมิแพ้ชนิดเกิดขึ้นทันที (Immediate Allergy) อื่น ๆ
สำหรับลมพิษเรื้อรังชนิดเกิดขึ้นเอง (Chronic Spontaneous Urticaria) โดยทั่วไปไม่จำเป็นต้องตรวจภูมิแพ้อาหารหรือสารก่อภูมิแพ้จากสิ่งแวดล้อมเป็นชุดขนาดใหญ่เป็นประจำ
ต้องตรวจ Patch Test เพื่อหาสาเหตุของลมพิษหรือไม่?
โดยทั่วไปไม่จำเป็น
- Patch Test ใช้สำหรับตรวจหาผื่นแพ้สัมผัส (Allergic Contact Dermatitis) ซึ่งเป็นการแพ้แบบเกิดช้า (Delayed Allergy)
- ลมพิษ (Urticaria) มีกลไกการเกิดโรคแตกต่างกัน
- หากผื่นเป็นตุ่มนูนที่เกิดขึ้นและยุบหายภายในไม่กี่ชั่วโมง Patch Test ไม่ใช่การตรวจหลัก
ต้องตรวจไทรอยด์หรือไม่?
โรคไทรอยด์จากภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง (Autoimmune Thyroid Disease) สามารถพบร่วมกับลมพิษเรื้อรังชนิดเกิดขึ้นเอง (Chronic Spontaneous Urticaria) ได้ในผู้ป่วยบางราย
แพทย์อาจพิจารณาตรวจตามประวัติและอาการของแต่ละบุคคล แต่ไม่ได้หมายความว่าผู้ป่วยทุกคนจำเป็นต้องตรวจ หรือความผิดปกติของไทรอยด์เป็นสาเหตุของลมพิษในทุกกรณี
ลมพิษที่เกิดจากสิ่งกระตุ้น ตรวจอย่างไร?
ลมพิษบางชนิดสามารถตรวจด้วยการทดสอบกระตุ้น (Provocation Test) เช่น
- การลากหรือกดผิวเพื่อดูการเกิดผื่นนูนจากการขีดเขียน (Dermographism)
- การทดสอบความเย็น (Cold Test)
- การทดสอบแรงกด (Pressure Test)
- การทดสอบด้วยการออกกำลังกายหรือความร้อน (Exercise / Heat-related Test)
การทดสอบควรทำอย่างเหมาะสมและอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์ เนื่องจากลมพิษบางชนิดอาจทำให้เกิดปฏิกิริยารุนแรงได้
วิธีรักษาลมพิษ
เป้าหมายของการรักษาคือ
- ลดอาการคัน
- ป้องกันการเกิดผื่นใหม่
- ควบคุมอาการบวมลึก (Angioedema)
- หลีกเลี่ยงปัจจัยกระตุ้นที่เกี่ยวข้องจริง
- ช่วยให้สามารถใช้ชีวิตประจำวันได้ตามปกติ
- ลดผลข้างเคียงจากยา
การรักษาลมพิษเรื้อรังในปัจจุบันใช้แนวทางการรักษาแบบเป็นขั้นตอน (Stepwise Treatment) โดยปรับการรักษาตามความรุนแรงและการตอบสนองของผู้ป่วย
Second-Generation Antihistamine
เป็นยาหลักในการรักษาลมพิษ
ตัวอย่าง เช่น
- Cetirizine
- Levocetirizine
- Loratadine
- Desloratadine
- Fexofenadine
- Bilastine
- Rupatadine
การมียาแต่ละชนิดจำหน่ายแตกต่างกันไปในแต่ละประเทศ
ยากลุ่มนี้ออกฤทธิ์ยับยั้งการทำงานของฮิสตามีน (Histamine) ที่หลั่งจากเซลล์แมสต์ (Mast Cell)
โดยทั่วไป ยาต้านฮิสตามีนรุ่นที่ 2 (Second-Generation Antihistamine) เหมาะสำหรับการใช้ระยะยาวมากกว่ายาต้านฮิสตามีนรุ่นเก่าที่ทำให้ง่วง (Older Sedating Antihistamine) เนื่องจากทำให้เกิดอาการง่วงน้อยกว่า และมีฤทธิ์ต้านโคลิเนอร์จิก (Anticholinergic Effect) น้อยกว่า
Antihistamine ควรกินเฉพาะตอนมีผื่นหรือทุกวัน?
ถ้าเป็นลมพิษเฉียบพลันเป็นครั้งคราว อาจใช้ตามความจำเป็นตามคำแนะนำ
แต่ถ้าเป็นลมพิษเรื้อรังการกินยาอย่างสม่ำเสมอมักควบคุมโรคได้ดีกว่ารอจนผื่นขึ้นมากแล้วค่อยกิน
เป้าหมายคือ ป้องกันผื่นใหม่ ไม่ใช่เพียงไล่ตามรักษาทีละรอบ
ถ้ากิน Antihistamine 1 เม็ดแล้วยังไม่หายทำอย่างไร?
ใน Chronic Urticaria ที่ยังมีอาการ แนวทางสากลรองรับการเพิ่มขนาด Second-Generation H1 Antihistamine ได้ สูงสุด 4 เท่าของ Standard Dose ภายใต้การดูแลของแพทย์
การเพิ่มขนาดบางระดับอาจเป็น Off-Label ขึ้นอยู่กับชนิดยาและประเทศ
จึงไม่ควรเพิ่มยาเองโดยไม่มีคำแนะนำ
ไม่แนะนำให้เพิ่มเกิน 4 เท่า
ทำไมไม่แนะนำยารุ่นเก่าที่ทำให้ง่วงเป็นหลัก?
ยาต้านฮิสตามีนรุ่นเก่าที่ทำให้ง่วง (Older Antihistamine) อาจทำให้เกิดอาการดังนี้
- ง่วงนอน
- ปฏิกิริยาตอบสนองช้าลง (Reaction Time)
- สมาธิลดลง
- ปากแห้ง
- ผลข้างเคียงจากฤทธิ์ต้านโคลิเนอร์จิก (Anticholinergic Effect) อื่น ๆ
มีผลต่อ
- การขับรถ
- การทำงาน
- การเรียน
- การใช้เครื่องจักร
- ผู้สูงอายุ
จึงมักเลือก Second-Generation เป็นหลักสำหรับลมพิษเรื้อรัง
ครีมสเตียรอยด์ช่วยรักษาลมพิษหรือไม่?
โดยทั่วไปช่วยได้น้อย เพราะลมพิษ (Urticaria) เกิดจากการกระตุ้นของเซลล์แมสต์และการหลั่งฮิสตามีน (Histamine) ซึ่งแตกต่างจากผื่นผิวหนังอักเสบ เช่น ผื่นภูมิแพ้ผิวหนังหรือผื่นแพ้สัมผัส
ผื่นลมพิษแต่ละจุดมักยุบหายได้เองภายในเวลาไม่นาน ดังนั้นครีมสเตียรอยด์จึงไม่ได้มีบทบาทหลักในการรักษาลมพิษเหมือนในผื่นภูมิแพ้ผิวหนังหรือผื่นแพ้สัมผัส
ยาสเตียรอยด์ชนิดรับประทานช่วยรักษาลมพิษหรือไม่?
ยาสเตียรอยด์ชนิดรับประทานอาจพิจารณาใช้ในระยะสั้นสำหรับลมพิษเฉียบพลันที่มีอาการรุนแรงในบางกรณี
แต่ไม่เหมาะสำหรับการใช้รักษาลมพิษเรื้อรังในระยะยาว เนื่องจากการใช้ซ้ำหรือใช้ต่อเนื่องอาจทำให้เกิดผลข้างเคียงหลายประการ และไม่ได้แก้ไขกลไกพื้นฐานของโรค
Omalizumab สำหรับลมพิษเรื้อรัง
Omalizumab เป็น Monoclonal Antibody ที่ออกฤทธิ์ต่อ IgE
เป็นหนึ่งในการรักษาสำคัญของลมพิษเรื้อรังชนิดเกิดขึ้นเองที่ยังควบคุมไม่ได้แม้ใช้ Second-Generation Antihistamine ในขนาดสูงอย่างเหมาะสม
อาจช่วยลด
- จำนวนผื่น
- อาการคัน
- Angioedema
- ผลกระทบต่อชีวิตประจำวัน
แต่ไม่ได้ผลเท่ากันในทุกคน
บางรายต้องใช้เวลาในการตอบสนอง
และไม่ถือว่าเป็นการรักษาหายขาดถาวร
หากหยุดยา โรคอาจกลับมาได้ถ้า CSU ยัง Active อยู่
การอนุมัติ การมีจำหน่าย และ Insurance Coverage แตกต่างกันตามประเทศ จึงควรประเมินทางเลือกที่มีจริงในประเทศไทย
ถ้า Omalizumab ไม่ได้ผลทำอย่างไร?
แพทย์ควรประเมินใหม่ว่า
- การวินิจฉัยถูกต้องหรือไม่
- ใช้ยาต้านฮิสตามีนเหมาะสมหรือไม่
- ขนาดยาเพียงพอหรือไม่
- มีลมพิษที่เกิดจากสิ่งกระตุ้นร่วมด้วยหรือไม่
- มีปัจจัยกระตุ้นอื่น ๆ หรือไม่
- อาจเป็นลมพิษหลอดเลือดอักเสบหรือโรคอื่นหรือไม่
แนวทางการรักษาในปัจจุบันมีทางเลือกเพิ่มเติมสำหรับผู้ป่วยบางราย แต่การรักษาบางวิธีอาจเป็นการใช้ยานอกข้อบ่งใช้ และต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์ที่มีประสบการณ์
Ciclosporin สำหรับลมพิษเรื้อรัง
Ciclosporin สามารถช่วยลดการทำงานของเซลล์แมสต์ (Mast Cell Activity) และการกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกัน (Immune Activation) จึงอาจพิจารณาใช้ในผู้ป่วยลมพิษเรื้อรังที่มีอาการรุนแรงและไม่ตอบสนองต่อการรักษาอื่น
อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่การรักษาขั้นแรก (First-Line Treatment) และควรใช้ภายใต้การดูแลของแพทย์
สิ่งที่ต้องระวัง ได้แก่
- การทำงานของไต
- ความดันโลหิตสูง
- ความเสี่ยงต่อการติดเชื้อ
- ปฏิกิริยาระหว่างยา
จึงต้องติดตามอย่างใกล้ชิด
ยารักษาลมพิษรุ่นใหม่
การรักษาลมพิษเรื้อรังชนิดเกิดขึ้นเอง กำลังพัฒนาอย่างต่อเนื่อง
- Dupilumab
- Remibrutinib
แต่ Approval, Age Indication, Availability และ Prescribing Requirement แตกต่างกันในแต่ละประเทศ
ผู้ป่วยในกรุงเทพควรพิจารณาตัวเลือกที่ได้รับอนุญาตและมีใช้จริงในประเทศไทย
ลมพิษเรื้อรัง รักษาหายขาดไหม?
ยังไม่มีวิธีที่รับประกันว่าหายถาวร
เป้าหมายคือทำให้โรค ควบคุมได้เต็มที่หรือใกล้เคียงเต็มที่ขณะที่โรคยัง Active
ลมพิษเรื้อรัง สามารถเข้าสู่การหายหรืออาการสงบลงได้เองได้เอง
แต่ระยะเวลาคาดเดาไม่ได้
บางคนดีขึ้นภายในหลายเดือน ขณะที่บางคนอาจเป็นต่อเนื่องหลายปี
หยุดยาแล้วลมพิษกลับมา แปลว่าติดยาไหม?
ไม่จำเป็น
หากโรคยังอยู่ในระยะกำเริบเมื่อหยุดยา อาการสามารถกลับมาได้
ไม่ได้หมายความว่ายาต้านฮิสตามีนทำให้เกิดการพึ่งพายาแต่หมายความว่ายายังคงช่วยควบคุมโรคที่ยังไม่เข้าสู่ระยะสงบ
เมื่อสามารถควบคุมอาการได้ดีเป็นระยะเวลาหนึ่ง แพทย์อาจพิจารณาลดขนาดยาลง เพื่อประเมินว่าโรคยังอยู่ในระยะกำเริบหรือเข้าสู่ระยะสงบแล้ว
Antihistamine กินระยะยาวได้ไหม?
Second-Generation Antihistamine ใช้ระยะยาวได้ในลมพิษเรื้อรัง เมื่อมีข้อบ่งชี้และเลือกยาเหมาะสม
ต้องพิจารณาขนาดยา โรคประจำตัว และยาที่ใช้ร่วมด้วย
Sedating Antihistamine รุ่นเก่ามักไม่เหมาะเป็นตัวหลักระยะยาว เพราะมีผลต่อสมาธิและการตื่นตัวมากกว่า
ช่วงลมพิษกำเริบดูแลตัวเองอย่างไร?
ในกรณีที่ไม่มีอาการฉุกเฉิน สามารถช่วยลดอาการด้วย
- ประคบเย็น
- ไม่เกา
- ไม่ถูผิวแรง
- ใส่เสื้อผ้าหลวม
- หลีกเลี่ยงภาวะร่างกายร้อนเกินไปหากเป็น ปัจจัยกระตุ้น
- กินยาตามที่แพทย์แนะนำ
- หลีกเลี่ยง ปัจจัยกระตุ้น ที่ยืนยันชัดเจนแล้ว
อาบน้ำร้อนช่วยลมพิษไหม?
โดยทั่วไปน้ำร้อนมากอาจทำให้อาการคันและ Flushing มากขึ้น
น้ำอุ่นพอเหมาะหรือค่อนข้างเย็นมักทนได้ดีกว่า
โดยเฉพาะในกรุงเทพที่ร่างกายอาจร้อนอยู่แล้ว
เป็น Urticaria ออกกำลังกายได้ไหม?
ส่วนใหญ่ได้
แต่ขึ้นอยู่กับชนิด
หากการออกกำลังกายทำให้เกิดลมพิษจากการเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิร่างกายในระดับเล็กน้อย อาจยังสามารถออกกำลังกายได้ โดยวางแผนเพื่อหลีกเลี่ยงภาวะร่างกายร้อนเกินไป
แต่หากออกกำลังแล้วมี
- ลมพิษทั่วร่างกาย
- หายใจลำบาก
- เวียนศีรษะ
- หายใจมีเสียงหวีด
- ปวดท้อง
- หมดสติหรือมีอาการทรุดลงอย่างรวดเร็ว
หากมีอาการดังกล่าว ควรประเมินภาวะแพ้รุนแรงจากการออกกำลังกาย
เป็นลมพิษจากความเย็น ว่ายน้ำได้ไหม?
ต้องระวัง เนื่องจากการสัมผัสน้ำเย็นทั่วร่างกายอาจทำให้เกิดปฏิกิริยารุนแรงกว่าการสัมผัสความเย็นเฉพาะจุด
ผู้ที่สงสัยหรือได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นลมพิษจากความเย็นควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินความปลอดภัยก่อนว่ายน้ำในน้ำเย็น
ลมพิษทิ้งแผลเป็นหรือรอยดำไหม?
ลมพิษทั่วไปไม่ควรทิ้งแผลเป็น
ผื่นแต่ละจุดควรหายไปโดยไม่เหลือรอยถาวร
หากผื่นทิ้ง
- รอยช้ำ
- รอยดำ
- รอยแดงที่อยู่นาน
หรืออยู่ตำแหน่งเดิมเกิน 24 ชั่วโมง ควรประเมินโรคอื่น เช่น ลมพิษหลอดเลือดอักเสบ (Urticarial Vasculitis)
เมื่อไรควรพบแพทย์เรื่องลมพิษ?
ควรพิจารณาพบแพทย์เมื่อ
- เป็นลมพิษนานเกิน 6 สัปดาห์
- ผื่นขึ้นเกือบทุกวัน
- ยาต้านฮิสตามีนควบคุมอาการไม่ได้
- มีอาการบวมลึกซ้ำ ๆ
- รบกวนการนอนหลับ
- รบกวนการทำงานหรือการเรียน
- งดอาหารหลายชนิดแล้วอาการยังไม่ดีขึ้น
- ไม่แน่ใจว่าจำเป็นต้องตรวจภูมิแพ้หรือไม่
- สงสัยว่ามีความร้อน ความเย็น แรงกด หรือการออกกำลังกายเป็นสิ่งกระตุ้น
- ผื่นแต่ละจุดอยู่นานเกิน 24 ชั่วโมง
- ผื่นยุบแล้วทิ้งรอยช้ำ
- ต้องใช้ยาสเตียรอยด์ชนิดรับประทานซ้ำ ๆ
- ไม่แน่ใจเกี่ยวกับการวินิจฉัย
- ต้องประเมินการรักษาขั้นสูง
เมื่อไรต้องไปฉุกเฉิน?
ควรไปโรงพยาบาลทันทีหากมี
- หายใจลำบาก
- คอบวม
- ลิ้นบวม
- กลืนลำบาก
- หายใจมีเสียงหวีด
- เป็นลม
- เวียนศีรษะอย่างรุนแรง
- มีอาการแพ้ทั่วร่างกายอย่างรุนแรงและอาการแย่ลงอย่างรวดเร็ว
ควรพบแพทย์โดยเร็วหากมี
- ลมพิษร่วมกับไข้และอาการป่วยมาก
- ผื่นเจ็บและอยู่นานเกิน 24 ชั่วโมง
- มีรอยช้ำทุกครั้งหลังผื่นยุบ
- มีอาการบวมลึกโดยไม่ทราบสาเหตุ
- มีอาการบวมซ้ำ ๆ โดยไม่มีลมพิษ
- ปวดท้องรุนแรงร่วมกับอาการบวมลึก
อาการบวมลึก (Angioedema) ที่ไม่มีลมพิษสำคัญอย่างไร?
อาการบวมลึกที่เกิดซ้ำโดยไม่มีผื่นลมพิษอาจมีกลไกแตกต่างจากลมพิษที่เกิดจากฮิสตามีนจึงควรพิจารณาสาเหตุอื่นร่วมด้วย เช่น
- อาการบวมจากยา (Medication-related Angioedema)
- อาการบวมจากยากลุ่ม ACE Inhibitor (ACE Inhibitor-associated Angioedema)
- ภาวะบวมทางพันธุกรรม (Hereditary Angioedema)
- ภาวะขาดสารยับยั้ง C1 ที่เกิดขึ้นภายหลัง (Acquired C1 Inhibitor Deficiency)
- อาการบวมที่ไม่ได้เกิดจากฮิสตามีน (Non-Histaminergic Angioedema) อื่น ๆ
ภาวะเหล่านี้อาจตอบสนองต่อยาต้านฮิสตามีนได้ไม่ดีเหมือนลมพิษทั่วไป
หากมีอาการหน้าบวม ลิ้นบวม หรือปวดท้องจากอาการบวมลึกที่เกิดซ้ำ โดยไม่มีลมพิษ ควรได้รับการประเมินเพิ่มเติมโดยแพทย์
มาพบแพทย์เรื่อง Urticaria ในกรุงเทพ ต้องเตรียมอะไรบ้าง?
การประเมินลมพิษ
การประเมินลมพิษที่ดีควรเริ่มจากการดูลักษณะและรูปแบบของโรคก่อนการตรวจทางห้องปฏิบัติการจำนวนมาก โดยแพทย์อาจสอบถามเกี่ยวกับ
- เริ่มมีอาการตั้งแต่เมื่อไร
- มีอาการบ่อยแค่ไหน
- ผื่นแต่ละจุดอยู่นานเท่าไร
- ผื่นหายหมดหรือไม่
- ผื่นยุบแล้วทิ้งรอยช้ำหรือไม่
- มีอาการบวมลึกหรือไม่
- มีอาการหายใจลำบากหรือไม่
- เมื่อเกาหรือขีดผิวแล้วมีผื่นนูนขึ้นหรือไม่
- การออกกำลังกายกระตุ้นอาการหรือไม่
- ความร้อนและเหงื่อกระตุ้นอาการหรือไม่
- ความเย็นกระตุ้นอาการหรือไม่
- แรงกดทำให้เกิดอาการบวมหรือไม่
- กำลังใช้ยาอะไรอยู่บ้าง
- ยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs) ทำให้อาการแย่ลงหรือไม่
- มีอาหารที่กระตุ้นอาการอย่างชัดเจนหรือไม่
- มีการติดเชื้อก่อนเริ่มมีอาการหรือไม่
- มีไข้ ปวดข้อ หรืออาการผิดปกติของระบบอื่น ๆ หรือไม่
เพราะผื่นลมพิษมักยุบก่อนมาพบแพทย์ จึงควรนำข้อมูลต่อไปนี้มาด้วย
- รูปถ่ายผื่น
- รูปถ่ายอาการบวมลึก
- รายชื่อยาที่ใช้อยู่
- ลำดับและช่วงเวลาที่เกิดอาการ
- ผลการตรวจภูมิแพ้เดิม
- ผลเลือดเดิม
- ชื่อและขนาดยาต้านฮิสตามีนที่เคยใช้
สำหรับชาวต่างชาติ นักท่องเที่ยว และผู้ป่วยต่างประเทศในกรุงเทพ รูปถ่ายมีประโยชน์มาก โดยเฉพาะหากอาการเริ่มตั้งแต่ก่อนเดินทางมาประเทศไทย
การรักษาลมพิษที่ดี เริ่มจากการจำแนกโรคให้ถูกต้อง
เมื่อผู้ป่วยเป็นลมพิษซ้ำ คำถามแรกไม่ควรเป็นเพียง
“ฉันแพ้อะไร?”
แต่ควรถามว่า
ประเด็นสำคัญในการประเมินลมพิษ
- เป็นลมพิษจริงหรือไม่
- ผื่นแต่ละจุดอยู่นานเท่าไร
- มีอาการบวมลึกหรือไม่
- เป็นลมพิษเฉียบพลันหรือเรื้อรัง
- หากเป็นเรื้อรัง เป็นชนิดเกิดขึ้นเองหรือเกิดจากสิ่งกระตุ้น
- มีปัจจัยกระตุ้น เช่น ความเย็น ความร้อน การออกกำลังกาย แรงกด หรือการเกา หรือไม่
- มีหลักฐานของการแพ้อาหารหรือยา จริงหรือไม่
- ผื่นอยู่นานเกิน 24 ชั่วโมงหรือทิ้งรอยช้ำหรือไม่
- ใช้ยาต้านฮิสตามีน ในขนาดที่เหมาะสมและสม่ำเสมอแล้วหรือยัง
- จำเป็นต้องเพิ่มการรักษา เช่น โอมาลิซูแมบ (Omalizumab) หรือการรักษาขั้นสูง หรือไม่
แนวทางการประเมินในปัจจุบันจึงเน้นการจำแนกโรคให้ถูกต้อง การตรวจเฉพาะที่มีเหตุผล และการรักษาแบบเป็นขั้นตอน มากกว่าการตรวจชุดภูมิแพ้ จำนวนมากโดยไม่มีข้อบ่งชี้ทางคลินิก
สำหรับลมพิษเรื้อรัง เป้าหมายที่เหมาะสมคือควบคุมอาการให้ได้เต็มที่หรือใกล้เคียงเต็มที่ และประเมินเป็นระยะว่าโรคเข้าสู่ Remission แล้วหรือยัง
คำถามที่พบบ่อย
ลมพิษ (Urticaria) คืออะไร?
เป็นภาวะที่มีผื่นนูน บวม และมักมีอาการคัน เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว โดยผื่นแต่ละจุดมักยุบหายภายใน 24 ชั่วโมง
Urticaria กับ Hives เหมือนกันไหม?
เหมือนกัน Hives เป็นคำภาษาอังกฤษที่ใช้เรียกลมพิษในภาษาทั่วไป
ลมพิษติดต่อไหม?
ไม่ติดต่อ
ผื่นลมพิษหนึ่งจุดอยู่นานแค่ไหน?
โดยทั่วไปตั้งแต่ไม่กี่นาทีจนถึงไม่เกิน 24 ชั่วโมง
แต่ผื่นใหม่สามารถขึ้นบริเวณอื่นต่อได้
ถ้าผื่นอยู่เกิน 24 ชั่วโมงหมายความว่าอะไร?
หากอยู่ตำแหน่งเดิมเกิน 24 ชั่วโมง โดยเฉพาะถ้าเจ็บหรือทิ้งรอยช้ำ ควรประเมินลมพิษหลอดเลือดอักเสบหรือโรคอื่น
ลมพิษเฉียบพลันกับลมพิษเรื้อรังต่างกันอย่างไร?
- ลมพิษเฉียบพลัน คือ ลมพิษที่เป็นน้อยกว่า 6 สัปดาห์
- ลมพิษเรื้อรัง คือ ลมพิษที่เป็นต่อเนื่องหรือเป็น ๆ หาย ๆ ตั้งแต่ 6 สัปดาห์ขึ้นไป
ลมพิษเรื้อรังชนิดเกิดขึ้นเองคืออะไร?
เป็นลมพิษหรืออาการบวมลึกที่เกิดซ้ำต่อเนื่องตั้งแต่ 6 สัปดาห์ขึ้นไป โดยไม่พบสิ่งกระตุ้นทางกายภาพจากภายนอกที่ชัดเจน
ลมพิษเรื้อรังมักเกิดจากการแพ้อาหารหรือไม่?
โดยทั่วไปไม่ใช่ การแพ้อาหารควรมีความสัมพันธ์ที่ชัดเจนกับอาหารชนิดใดชนิดหนึ่ง และอาการมักเกิดขึ้นหลังรับประทานอาหารนั้นอย่างสม่ำเสมอ
เป็นลมพิษต้องตรวจภูมิแพ้หรือไม่?
ไม่จำเป็นต้องตรวจในผู้ป่วยทุกคน ควรพิจารณาตรวจเมื่อมีประวัติหรืออาการที่สงสัยสารก่อภูมิแพ้ชนิดใดชนิดหนึ่งอย่างชัดเจน
เป็นลมพิษต้องงดอาหารทะเลไหม?
ไม่จำเป็น ถ้าไม่มีประวัติว่าอาหารทะเลกระตุ้นอาการซ้ำอย่างชัดเจน
ความเครียดทำให้ลมพิษได้ไหม?
ความเครียด (Stress) สามารถทำให้อาการลมพิษแย่ลงได้ในบางคน แต่ไม่ใช่คำอธิบายทั้งหมดของลมพิษเรื้อรังชนิดเกิดขึ้นเอง
ความร้อนทำให้ลมพิษได้ไหม?
ได้ในบางชนิด โดยเฉพาะลมพิษจากการเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิร่างกาย
ทำไมออกกำลังกายแล้วเป็นลมพิษ?
อาจเกิดจากลมพิษจากการเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิร่างกาย
แต่หากมีอาการหายใจลำบาก เวียนศีรษะ หรือมีอาการผิดปกติทั่วร่างกาย ควรประเมินภาวะแพ้รุนแรงจากการออกกำลังกาย
ทำไมเกาแล้วขึ้นเป็นเส้น?
อาจเป็นภาวะผิวหนังตอบสนองต่อการเกาหรือการขีดเขียน
ลมพิษจากความเย็นคืออะไร?
เป็นลมพิษที่เกิดจากการสัมผัสความเย็น
ลมพิษจากความเย็นอันตรายไหม?
อาจมีอาการรุนแรงได้ โดยเฉพาะเมื่อสัมผัสความเย็นบริเวณกว้าง เช่น การลงน้ำเย็นทั้งตัว
อาการบวมลึกคืออะไร?
เป็นอาการบวมลึกใต้ผิวหนัง (Angioedema) มักพบที่ริมฝีปาก เปลือกตา มือ หรือเท้า
อาการบวมลึกอันตรายเมื่อไร?
หากมีลิ้นบวม คอบวม หายใจลำบาก หรือกลืนลำบาก ควรไปห้องฉุกเฉินทันที
ยาหลักที่ใช้รักษาลมพิษคืออะไร?
ยาต้านฮิสตามีนชนิดที่ 2 ที่ออกฤทธิ์ต่อตัวรับ H1 (Second-Generation H1 Antihistamine) เป็นการรักษาขั้นแรก (First-Line Treatment)
ยาต้านฮิสตามีนสามารถรับประทานทุกวันได้ไหม?
สามารถใช้เป็นประจำในผู้ป่วยลมพิษเรื้อรังได้เมื่อมีข้อบ่งชี้ โดยแพทย์จะเลือกชนิดยาและขนาดยา ที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย
ถ้า Antihistamine ขนาดปกติไม่พอทำอย่างไร?
แนวทางสากลอนุญาตให้แพทย์เพิ่ม Dose ของ Second-Generation Antihistamine ได้สูงสุด 4 เท่าของ Standard Dose ในผู้ป่วยที่เหมาะสม
ไม่ควรเพิ่มเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์
ครีมสเตียรอยด์ช่วยรักษาลมพิษไหม?
โดยทั่วไปช่วยได้น้อยและไม่ได้เป็นการรักษาหลักของลมพิษ
ยาสเตียรอยด์ชนิดรับประทานเหมาะกับลมพิษเรื้อรังไหม?
ไม่เหมาะสำหรับการรักษาระยะยาวหรือการใช้ซ้ำบ่อย เนื่องจากอาจเกิดผลข้างเคียงจากยาได้
Omalizumab คืออะไร?
เป็นยาชีววัตถุที่ออกฤทธิ์ยับยั้งอิมมูโนโกลบูลินอี (Anti-IgE Monoclonal Antibody) ใช้รักษาลมพิษเรื้อรังชนิดเกิดขึ้นเอง (Chronic Spontaneous Urticaria) ในผู้ป่วยที่ยังควบคุมอาการไม่ได้ แม้ได้รับยาต้านฮิสตามีนในขนาดที่เหมาะสมแล้ว
Omalizumab รักษาลมพิษหายขาดไหม?
ไม่ถือว่าเป็นการรักษาหายขาด
แต่สามารถช่วยควบคุมโรคได้ดีในผู้ป่วยที่เหมาะสม
ลมพิษเรื้อรัง เป็นนานแค่ไหน?
แตกต่างกันมาก
บางคนเข้าสู่ Remission ภายในหลายเดือน ขณะที่บางคนเป็นต่อเนื่องหลายปี
ลมพิษทิ้งรอยดำไหม?
ปกติไม่ควรทิ้งรอยดำถาวร
หากผื่นทิ้งรอยช้ำหรือรอยคล้ำ (Pigmentation) ทุกครั้งหลังยุบ ควรประเมินการวินิจฉัยใหม่
อากาศร้อนทำให้ลมพิษแย่ลงไหม?
ความร้อนและเหงื่อสามารถกระตุ้นหรือทำให้อาการลมพิษแย่ลงในบางคน โดยเฉพาะลมพิษจากการเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิร่างกาย แต่ไม่ได้หมายความว่าอากาศร้อนเป็นสาเหตุของลมพิษเรื้อรังในผู้ป่วยทุกคน
โรคอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง
-
ผื่นแพ้สัมผัส Contact Dermatitis Contact Dermatitis หรือ ผื่นแพ้สัมผัส / ผื่นระคายเคืองจากการสัมผัส เป็นผื่นผิวหนังอักเสบที่เกิดหลังผิวสัมผัสกับสารบางชนิด

-
ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง Atopic Dermatitis / Eczema ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง หรือ Atopic Dermatitis (Eczema) เป็นโรคผิวหนังอักเสบเรื้อรังที่ทำให้ผิวแห้ง คัน ระคายเคืองง่าย และเกิดผื่นซ้ำเป็นช่วง ๆ หลายคนใช้คำว่าผิวหนังอักเสบหรือผื่นเอ็กซีมาเรียกภาวะนี้ แต่จริงๆ แล้ว ผิวหนังอักเสบเป็นคำกว้างที่รวมโรคผิวหนังอักเสบหลายชนิด ส่วนผื่นภูมิแพ้ผิวหนังเป็นผิวหนังอักเสบชนิดหนึ่งที่พบบ่อยการรักษาไม่ได้มีเป้าหมายเพียงแค่ทำให้ผื่นหายชั่วคราว แต่ควรดูแลทั้งเกราะป้องกันผิว ลดการอักเสบ ลดอาการคัน ป้องกันการเกา ลดความเสี่ยงของการติดเชื้อ และวางแผนป้องกันการกลับเป็นซ้ำ

-
Chronic Itch & Rashes Chronic Itch & Rashes อาการคันที่เป็นต่อเนื่องหรือผื่นที่กลับมาเป็นซ้ำอาจสร้างความรำคาญอย่างมาก เพราะ “อาการคัน” เป็นเพียงอาการ ไม่ใช่ชื่อโรค































