ข้ามไปยังเนื้อหา
Clear Skin Dermatology

ผื่นแพ้สัมผัส

Contact Dermatitis หรือ ผื่นแพ้สัมผัส / ผื่นระคายเคืองจากการสัมผัส เป็นผื่นผิวหนังอักเสบที่เกิดหลังผิวสัมผัสกับสารบางชนิด

ผื่นแพ้สัมผัส

โรคนี้แบ่งเป็น 2 กลุ่มหลัก คือ

  • Irritant Contact Dermatitis — เกิดจากสารที่ทำลาย Skin Barrier โดยตรง
  • Allergic Contact Dermatitis — เกิดจากระบบภูมิคุ้มกันตอบสนองต่อสารก่อภูมิแพ้บางชนิดความแตกต่างนี้สำคัญ เพราะการรักษาที่ดีไม่ได้มีเพียงการทาครีมให้ผื่นยุบ แต่ต้องพยายามหาว่า อะไรเป็นตัวกระตุ้น แล้วลดหรือหลีกเลี่ยงการสัมผัส พร้อมรักษา Skin Barrier และควบคุมการอักเสบ

ผื่นแพ้สัมผัส ไม่ใช่โรคติดต่อ และผู้ป่วยจำนวนมากสามารถควบคุมอาการได้ดีเมื่อพบสาเหตุที่แท้จริง

หากผื่นเป็นซ้ำบ่อย ไม่ทราบสาเหตุ หรือสงสัยว่าแพ้สารบางชนิด แพทย์อาจพิจารณา Patch Test เพื่อช่วยค้นหาสารก่อภูมิแพ้

สำหรับผู้ที่อาศัยอยู่ในกรุงเทพ รวมถึงชาวไทย ชาวต่างชาติ นักท่องเที่ยว และผู้ป่วยต่างประเทศ ปัจจัยที่เกี่ยวข้องอาจรวมถึงการล้างมือบ่อย เจลแอลกอฮอล์ เครื่องสำอาง สกินแคร์ผลิตภัณฑ์ผม น้ำยาย้อมผม ถุงมือ น้ำยาทำความสะอาด และสารที่สัมผัสจากการทำงาน

ผื่นแพ้สัมผัสมีอาการอย่างไร?

อาการสามารถมีได้ตั้งแต่เล็กน้อยไปจนถึงรุนแรง

ลักษณะที่พบบ่อย ได้แก่

  • คัน
  • ผื่นแดง
  • ผิวคล้ำหรือสีเปลี่ยน
  • ผิวแห้ง
  • ลอก
  • แตก
  • แสบ
  • ร้อนผิว
  • บวม
  • ตุ่มเล็ก
  • ตุ่มน้ำ
  • มีน้ำเหลืองในรายที่อักเสบมาก
  • มีสะเก็ด
  • ผิวหนาขึ้นหากเกาเรื้อรัง

บริเวณที่พบบ่อยคือมือและใบหน้า แต่จริง ๆ แล้วสามารถเกิดได้ทุกส่วนของร่างกายที่สัมผัสสารกระตุ้น

ในคนเอเชียหรือผิวเข้ม รอยแดงอาจไม่เด่น แต่อาจเห็นเป็นสีน้ำตาล ม่วง เทา หรือคล้ำกว่าผิวปกติ

Irritant Contact Dermatitis คืออะไร?

Irritant Contact Dermatitis เกิดจากสารที่ทำลายผิวโดยตรง โดยไม่จำเป็นต้องมีภูมิแพ้ อาจเกิดจากการสัมผัสสารแรงเพียงครั้งเดียว หรือการสัมผัสสารอ่อนซ้ำ ๆ เป็นเวลานาน

ตัวอย่างที่พบบ่อย ได้แก่

  • สบู่
  • ผงซักฟอก
  • เจลแอลกอฮอล์
  • น้ำยาฆ่าเชื้อ
  • น้ำยาทำความสะอาด
  • Solvent
  • กรดหรือด่าง
  • ปูนซีเมนต์
  • ฝุ่น
  • น้ำมันอุตสาหกรรม
  • การโดนน้ำบ่อย
  • การล้างมือซ้ำ ๆ

ผู้ที่เป็น Atopic Dermatitis อยู่เดิมจะมีความเสี่ยงสูงขึ้น เพราะ Skin Barrier เปราะบางกว่า

Allergic Contact Dermatitis คืออะไร?

Allergic Contact Dermatitis เกิดจากระบบภูมิคุ้มกันเกิดความไวต่อสารบางชนิด ช่วงแรกที่สัมผัสอาจยังไม่มีอาการ แต่เมื่อเกิด Sensitization แล้ว การสัมผัสครั้งต่อ ๆ ไปสามารถกระตุ้นผื่นได้

สารก่อภูมิแพ้ที่พบบ่อย เช่น

  • Nickel
  • Cobalt
  • Chromium
  • น้ำหอม
  • Preservative
  • สารในยาย้อมผม
  • Rubber Accelerator
  • กาว
  • เครื่องสำอาง
  • ยาทาบางชนิด
  • พืชบางชนิด

Allergic Contact Dermatitis เป็น Delayed Hypersensitivity Reaction หรือภูมิแพ้แบบช้า จึงอาจไม่ได้เกิดผื่นทันทีหลังสัมผัส แต่เริ่มเป็นหลังจากหลายชั่วโมงหรือหลายวัน

Irritant กับ Allergic Contact Dermatitis ต่างกันอย่างไร?

ทั้งสองชนิดดูคล้ายกันได้มาก

Irritant Contact Dermatitis มักมี

  • แสบ
  • ยิบ
  • เจ็บ
  • ผิวแห้ง
  • แตก
  • ผื่นค่อนข้างอยู่ตรงบริเวณที่สัมผัส

อาจเกิดเร็วหลังสัมผัสสารแรง หรือค่อย ๆ เกิดหลังโดนสบู่ น้ำ หรือสารเคมีซ้ำ ๆ

Allergic Contact Dermatitis มักมี

  • คันเด่น
  • ผื่นแดงหรือคล้ำ
  • บวม
  • ตุ่มน้ำ
  • น้ำเหลือง
  • ผิวลอก

ผื่นอาจเกิดหลังสัมผัสไปแล้ว 1–3 วัน และบางครั้งลามออกเลยบริเวณสัมผัสเล็กน้อย

อย่างไรก็ตาม แค่ดูผื่นอย่างเดียวอาจแยกไม่ได้เสมอไป และผู้ป่วยบางคนสามารถมีทั้ง Irritant และ Allergic Contact Dermatitis พร้อมกัน

ผื่นแพ้สัมผัสมักเกิดตรงไหน?

มือ

มือเป็นตำแหน่งที่พบบ่อยมาก เพราะสัมผัสสิ่งต่าง ๆ ตลอดวัน

เช่น

  • น้ำ
  • สบู่
  • เจลแอลกอฮอล์
  • น้ำยาทำความสะอาด
  • ถุงมือ
  • อาหาร
  • สารเคมี
  • วัสดุจากการทำงาน

ผื่นอาจเกิดที่ปลายนิ้ว ฝ่ามือ หลังมือ ซอกนิ้ว หรือข้อมือ

Hand Dermatitis ที่เป็นเรื้อรังไม่ควรถูกมองว่าเป็นแค่ “มือแห้ง”

ผื่นที่ใบหน้า

Facial Contact Dermatitis อาจเกิดจาก

  • Skincare
  • Sunscreen
  • Makeup
  • Fragrance
  • Hair Product
  • Hair Dye
  • Nail Product ที่ติดมากับนิ้ว
  • ยาทาบางชนิด

เพราะผิวหน้าบอบบาง จึงอาจมีผื่นได้แม้สัมผัสสารก่อภูมิแพ้ในปริมาณไม่มาก

ผื่นแพ้ที่เปลือกตา

Eyelid Dermatitis เป็นตำแหน่งที่สำคัญ เพราะสารกระตุ้นไม่ได้จำเป็นต้องถูกทาที่เปลือกตาโดยตรง

อาจมาจาก

  • ยาทาเล็บ
  • Gel Nails
  • Hair Dye
  • Fragrance
  • Shampoo
  • Eye Makeup
  • Eye Drop
  • Skincare
  • สารที่ลอยในอากาศ

ผิวเปลือกตาบางและไวมาก

หากมีผื่นเปลือกตาเป็นซ้ำบ่อย ควรคิดถึง Allergic Contact Dermatitis

ผื่นที่คอ

สาเหตุที่พบบ่อย ได้แก่

  • น้ำหอม
  • ผลิตภัณฑ์ผม
  • เครื่องประดับ
  • เสื้อผ้า
  • สีผ้า
  • Sunscreen

ผื่นที่ริมฝีปาก

Contact Cheilitis อาจเกิดจาก

  • Lip Balm
  • Lipstick
  • Toothpaste
  • Mouthwash
  • Dental Product
  • Flavoring
  • Fragrance
  • Preservative

ผื่นที่เท้า

Shoe Dermatitis อาจเกิดจาก

  • Rubber
  • Adhesive
  • สารในหนัง
  • สี
  • โลหะ

ตำแหน่งของผื่นสามารถช่วยเดาว่าส่วนไหนของรองเท้าเป็นต้นเหตุ

สาเหตุของ Irritant Contact Dermatitis

อะไรก็ตามที่ทำลาย Skin Barrier ซ้ำ ๆ สามารถกระตุ้นได้

ตัวอย่าง ได้แก่

  • ล้างมือบ่อย
  • Soap
  • Alcohol Sanitizer
  • Detergent
  • Cleaning Chemical
  • Solvent
  • Shampoo
  • Wet Work
  • Chlorinated Water
  • Friction
  • Heat
  • Dust
  • Cement
  • Industrial Oil

ความแรงของสาร ความถี่ และระยะเวลาที่สัมผัสมีผลทั้งหมด

บางคนอาจใช้ผลิตภัณฑ์เดิมเป็นครั้งคราวโดยไม่เป็นอะไร แต่เมื่อใช้วันละหลายครั้งจึงเริ่มเกิดผื่น

Nickel Allergy

Nickel เป็นสารก่อภูมิแพ้ที่พบบ่อย

อาจพบใน

  • ต่างหู
  • สร้อยคอ
  • นาฬิกา
  • หัวเข็มขัด
  • กระดุมโลหะ
  • กรอบแว่น
  • อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์
  • เครื่องมือ

คนสามารถใส่เครื่องประดับชิ้นเดิมมาหลายปีแล้วเพิ่งเริ่มแพ้ได้

Fragrance Allergy

น้ำหอมไม่ได้อยู่เฉพาะใน Perfume

อาจพบใน

  • Moisturizer
  • Shampoo
  • Conditioner
  • Body Wash
  • Makeup
  • Essential Oil
  • Air Freshener

คำว่า “Natural Fragrance” ไม่ได้หมายความว่าจะไม่แพ้

Preservative Allergy

Preservative ใช้เพื่อป้องกันผลิตภัณฑ์เสียหรือมีเชื้อ แต่บางชนิดสามารถทำให้เกิด Allergic Contact Dermatitis ได้

พบได้ใน

  • Skincare
  • Shampoo
  • Wet Wipes
  • Makeup
  • Sunscreen
  • Household Product

Patch Test สามารถช่วยค้นหาสาร Preservative ที่แพ้ได้ในบางกรณี

Hair Dye Allergy

Hair Dye เป็นสาเหตุสำคัญของ Allergic Contact Dermatitis

อาจทำให้เกิด

  • ผื่นหนังศีรษะ
  • ผื่นที่หู
  • หนังตาบวม
  • หน้าบวม
  • ผื่นคอ

สารที่รู้จักกันดีคือ Paraphenylenediamine หรือ PPD หากมีหน้าบวมมากหลังย้อมผมควรพบแพทย์

Rubber และถุงมือ

ถุงมือสามารถทำให้เกิดปัญหาได้หลายแบบ

อาจเกิดจาก

  • เหงื่อและการอับ
  • Latex Allergy แบบฉับพลัน
  • Delayed Allergy ต่อ Rubber Accelerator

ดังนั้นการเปลี่ยนยี่ห้อถุงมืออย่างเดียวอาจไม่ช่วย หากยังมีสารก่อภูมิแพ้ชนิดเดิมอยู่

Skincare และ Cosmetics ทำให้แพ้ได้ไหม?

ได้

แม้ผลิตภัณฑ์จะระบุว่า

  • Hypoallergenic
  • Sensitive
  • Organic
  • Natural
  • Dermatologist-tested

ก็ไม่ได้รับประกันว่าจะไม่ทำให้ผู้ใช้บางคนแพ้ การแพ้ขึ้นอยู่กับระบบภูมิคุ้มกันของแต่ละคนต่อ Ingredient เฉพาะ

ใช้ผลิตภัณฑ์มาหลายปีแล้วเพิ่งแพ้ได้ไหม?

ได้

Allergic Contact Dermatitis ต้องมี Sensitization ก่อน

ดังนั้นคนสามารถใช้ผลิตภัณฑ์เดิมได้หลายปีโดยไม่มีปัญหา แล้ววันหนึ่งจึงเริ่มแพ้ Ingredient บางตัว

ดังนั้นคำว่า “ใช้มาสิบปีแล้ว ไม่น่าแพ้” ไม่ได้ตัดความเป็นไปได้ของ Contact Allergy

ผื่นแพ้สัมผัสติดต่อไหม?

ไม่ติดต่อ

ไม่สามารถแพร่จากคนหนึ่งสู่อีกคนหนึ่งได้ แต่โรคอื่นที่ดูคล้าย Dermatitis เช่น Scabies, Tinea หรือ Impetigo อาจติดต่อได้ หากคนในบ้านหลายคนเริ่มมีผื่นหรือคันพร้อมกัน ควรพิจารณาสาเหตุอื่น

ผื่นแพ้สัมผัสคือภูมิแพ้ทุกกรณีไหม?

ไม่

Allergic Contact Dermatitis เป็นภูมิแพ้

แต่

Irritant Contact Dermatitis ไม่ใช่ภูมิแพ้

ผู้ป่วยสามารถมีมืออักเสบรุนแรงจากการใช้ Soap, Sanitizer หรือ Detergent บ่อยโดยที่ไม่ได้แพ้สารใดเลย

อากาศกรุงเทพมีผลต่อ ผื่นแพ้สัมผัสไหม?

อากาศในกรุงเทพไม่ได้ทำให้เกิด ผื่นแพ้สัมผัส โดยตรง แต่ความร้อนและเหงื่อสามารถเพิ่มการระคายเคือง โดยเฉพาะใต้

  • ถุงมือ
  • หน้ากาก
  • เสื้อผ้ารัด
  • นาฬิกา
  • เครื่องประดับ
  • Protective Equipment

เหงื่อยังอาจเพิ่มการซึมผ่านของสารบางชนิดและเพิ่มการเสียดสี ในขณะเดียวกัน การล้างผิวบ่อยเนื่องจากอากาศร้อนก็อาจทำให้ผื่นแพ้สัมผัสที่มือแย่ลง

Occupational Contact Dermatitis

อาชีพมีความสำคัญมากในการหาสาเหตุ

กลุ่มที่มี Wet Work หรือสัมผัสสารเคมีบ่อย เช่น

  • บุคลากรทางการแพทย์
  • ช่างทำผม
  • Beautician
  • พนักงานทำความสะอาด
  • เชฟ
  • คนเตรียมอาหาร
  • ช่างเครื่อง
  • คนงานก่อสร้าง
  • พนักงานโรงงาน
  • เจ้าหน้าที่ห้องแล็บ
  • คนงานเกษตร
  • พนักงานโรงแรมและร้านอาหาร

Occupational Dermatitis ควบคุมได้ยากหากยังสัมผัสสารเดิมทุกวัน

แต่เป้าหมายไม่จำเป็นต้องเป็นการหยุดงาน

อาจปรับด้วย

  • ถุงมือที่เหมาะสม
  • Barrier Protection
  • ปรับวิธีทำงาน
  • Moisturizer
  • เปลี่ยนผลิตภัณฑ์
  • ตรวจหา Contact Allergy

ถุงมือทำให้ผื่นแพ้สัมผัสที่มือแย่ลงได้ไหม?

ได้

แม้ถุงมือจะช่วยป้องกันสารระคายเคือง แต่การใส่นานอาจทำให้เกิด

  • เหงื่อ
  • ความอับ
  • Friction
  • Irritant Dermatitis

และบางคนแพ้สารในถุงมือยาง

แนวทางอาจรวมถึง

  • เปลี่ยนชนิดถุงมือ
  • ใช้ Cotton Liner
  • เปลี่ยนถุงมือเมื่อด้านในเปียก
  • ลดการใส่ต่อเนื่องนานเกินไป
  • Patch Test หากสงสัย Rubber Allergy

ผื่นแพ้สัมผัสต่างจากผื่นภูมิแพ้ผิวหนังอย่างไร?

ผื่นภูมิแพ้ผิวหนังเกิดจากพื้นฐานของ Skin Barrier และระบบภูมิคุ้มกันที่ไวต่อการอักเสบ

ผื่นแพ้สัมผัสเกิดจากสิ่งที่มาสัมผัสผิว ทั้งสองสามารถเกิดร่วมกันได้

ผู้ที่เป็นผื่นภูมิแพ้ผิวหนังมีโอกาสเป็น Irritant Contact Dermatitis ได้ง่ายกว่า เพราะ Skin Barrier เสียหายอยู่แล้ว หาก ผื่นภูมิแพ้ผิวหนังเดิมเปลี่ยนรูปแบบหรือรักษายากขึ้น ควรคิดถึง Contact Allergy ร่วมด้วย

ผื่นแพ้สัมผัสต่างจากเชื้อราอย่างไร?

Tinea อาจดูคล้าย Dermatitis

เชื้อรามักมี

  • ขอบผื่นที่กำลังขยาย
  • ขุยบริเวณขอบ
  • ตรงกลางดูจางกว่า
  • บางครั้งเกิดข้างเดียวหรือไม่สมมาตร

หากใช้สเตียรอยด์แล้วผื่นดูจางชั่วคราวแต่ค่อย ๆ ขยาย อาจเป็น Tinea Incognito ควรประเมินโรคเชื้อราใหม่แทนที่จะเพิ่มสเตียรอยด์

ผื่นแพ้สัมผัสต่างจากโรคสะเก็ดเงินอย่างไร?

โรคสะเก็ดเงินมักมี

  • ขอบผื่นชัด
  • Plaque หนา
  • ขุยเรื้อรัง
  • ผื่นลักษณะเดียวกันบริเวณอื่น
  • Nail Change ในบางคน

อย่างไรก็ตามโรคสะเก็ดเงินที่มือสามารถดูเหมือนผื่นภูมิแพ้ผิวหนังเรื้อรังได้มาก

ผื่นแพ้สัมผัสต่างจากโรคหิดอย่างไร?

Scabies หรือหิดมักคันมากตอนกลางคืน

ตำแหน่งที่พบบ่อย ได้แก่

  • ซอกนิ้ว
  • ข้อมือ
  • รอบเอว
  • รักแร้
  • อวัยวะเพศ

คนในบ้านอาจคันหลายคนพร้อมกัน แตกต่างจาก ผื่นแพ้สัมผัส ตรงที่โรคหิดติดต่อได้

ผื่นแพ้สัมผัสต่างจากลมพิษอย่างไร?

Urticaria หรือลมพิษมักเป็นปื้นนูนคันที่ขึ้นและยุบเร็วภายในไม่กี่ชั่วโมง

ผื่นแพ้สัมผัส มักอยู่นานกว่า และมี

  • ผิวแห้ง
  • ลอก
  • ตุ่มน้ำ
  • ผิวแตก

นอกจากนี้ยังมีภาวะลมพิษจากการสัมผัสซึ่งเกิดเร็วหลังสัมผัสและเป็นคนละกลไกกับ ผื่นแพ้สัมผัสแบบช้า

แพทย์วินิจฉัยผื่นแพ้สัมผัสอย่างไร?

การวินิจฉัยเริ่มจากการซักประวัติและตรวจผิวอย่างละเอียด

แพทย์อาจถามเรื่อง

  • ผื่นเริ่มเมื่อไร
  • เริ่มตรงไหน
  • ใช้ผลิตภัณฑ์อะไร
  • สบู่
  • ผลิตภัณฑ์ฆ่าเชื้อ
  • Skincare
  • สารกันแดด
  • เครื่องสำอาง
  • แชมพู
  • ยาย้อมผม
  • น้ำหอม
  • เครื่องประดับ
  • ถุงมือที่ใช้
  • ยาทาเล็บ
  • ยาทาผิว
  • อาชีพ
  • งานอดิเรก
  • ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาด
  • สารเคมีอื่นๆ ที่เคยสัมผัส

ตำแหน่งของผื่นช่วยบอกสาเหตุได้มาก

เช่น

ผื่นผิวหนังบริเวณเปลือกตา อาจเกี่ยวข้องกับเครื่องสำอางหรือผลิตภัณฑ์สำหรับเล็บ

ผื่นผิวหนังบริเวณข้อมือ อาจเกี่ยวข้องกับการสวมใส่นาฬิกา

ผื่นผิวหนังบริเวณติ่งหู อาจเกี่ยวข้องกับการแพ้โลหะนิกเกิล

ผื่นผิวหนังบริเวณมือ อาจเกี่ยวข้องกับการสัมผัสน้ำหรือการทำงานที่ต้องมือเปียกบ่อย ๆ รวมถึงการสวมถุงมือ

ผื่นผิวหนังบริเวณคอ อาจเกี่ยวข้องกับน้ำหอมหรือผลิตภัณฑ์ที่มีส่วนผสมของน้ำหอม

ผื่นผิวหนังบริเวณหนังศีรษะและใบหน้า หลังการย้อมผม อาจเกี่ยวข้องกับสารเคมีในผลิตภัณฑ์ย้อมผม

Patch Test คืออะไร?

Patch Test คืออะไร?

Patch Test (การทดสอบภูมิแพ้สัมผัสทางผิวหนัง) เป็นการตรวจมาตรฐานที่ใช้เพื่อค้นหาสารที่เป็นสาเหตุของ ผื่นแพ้สัมผัส (Allergic Contact Dermatitis)

แพทย์จะนำสารที่อาจก่อให้เกิดการแพ้ในปริมาณเล็กน้อยหลายชนิด มาติดบนผิวหนัง โดยส่วนใหญ่มักติดบริเวณ แผ่นหลัง

โดยทั่วไป แผ่นทดสอบจะติดอยู่ประมาณ 48 ชั่วโมง จากนั้นแพทย์จะนำแผ่นออกและตรวจดูปฏิกิริยาของผิวหนัง และอาจมีการ อ่านผลซ้ำอีกครั้งหลังจากนั้น เนื่องจากการแพ้สัมผัสเป็นปฏิกิริยาภูมิคุ้มกันชนิด Delayed-Type Hypersensitivity หรือเป็นการตอบสนองแบบล่าช้า ทำให้ปฏิกิริยาแพ้อาจปรากฏช้ากว่าการสัมผัสสารในช่วงแรก

Patch Test ตรวจอะไรได้บ้าง?

สารที่นำมาทดสอบอาจแตกต่างกันไปตามประวัติและลักษณะอาการของแต่ละบุคคล ตัวอย่างเช่น

  • นิกเกิล (Nickel)
  • โคบอลต์ (Cobalt)
  • โครเมียม (Chromium)
  • สารแต่งกลิ่นหอม (Fragrance)
  • สารกันเสีย (Preservative)
  • สารเร่งปฏิกิริยาในยาง (Rubber Accelerator)
  • ส่วนประกอบของผลิตภัณฑ์ย้อมผม (Hair Dye Ingredients)
  • เรซิน (Resin)
  • สารที่ใช้ในกาว (Adhesive)
  • ส่วนประกอบของยาทาที่อาจก่อให้เกิดการแพ้

แพทย์อาจเพิ่มสารเฉพาะตาม

  • อาชีพและลักษณะการทำงาน
  • เครื่องสำอางที่ใช้ (Cosmetics)
  • ผลิตภัณฑ์ดูแลเส้นผม (Hair Products)
  • ผลิตภัณฑ์ที่ใช้ในชีวิตประจำวันและผลิตภัณฑ์ดูแลร่างกาย (Personal Products)
  • งานอดิเรกและกิจกรรมที่ทำเป็นประจำ
  • ประวัติการสัมผัสสารหรือผลิตภัณฑ์ที่อาจก่อให้เกิดการแพ้

การเลือก Panel สำหรับการตรวจ Patch Test

ผู้ป่วยบางรายอาจจำเป็นต้องตรวจด้วย Panel ที่มีสารทดสอบมากกว่าชุดมาตรฐาน เพื่อช่วยค้นหาสารที่เป็นสาเหตุของผื่นได้ครอบคลุมมากขึ้น ทั้งนี้ แพทย์จะพิจารณาจากประวัติการสัมผัสสาร อาชีพ ผลิตภัณฑ์ที่ใช้ และลักษณะของผื่นในแต่ละบุคคล

Patch Test กับ Skin Prick Test ต่างกันอย่างไร?

การตรวจทั้งสองชนิดมีวัตถุประสงค์และหลักการตรวจที่แตกต่างกัน

Patch Test (การทดสอบภูมิแพ้สัมผัสทางผิวหนัง)

ใช้สำหรับตรวจหาการแพ้สัมผัสชนิดที่เกิดขึ้นแบบล่าช้า (Delayed Contact Allergy) เช่น การแพ้สารในเครื่องสำอาง โลหะ น้ำหอม สารกันเสีย หรือผลิตภัณฑ์ที่สัมผัสกับผิวหนัง

Skin Prick Test (การทดสอบภูมิแพ้ทางผิวหนัง)

ใช้สำหรับตรวจหาการแพ้ชนิดที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว (Immediate Allergy) เช่น การแพ้สารก่อภูมิแพ้ในสิ่งแวดล้อม หรืออาหารบางชนิด

Patch Test ไม่ได้ใช้เป็นการตรวจหลักสำหรับ

  • โรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ (Allergic Rhinitis)
  • โรคหอบหืด (Asthma)
  • การแพ้อาหารทั่วไป (Food Allergy)
  • ภาวะแพ้รุนแรงเฉียบพลัน (Anaphylaxis)

ดังนั้น การเลือกชนิดของการตรวจภูมิแพ้ให้เหมาะสมกับอาการและประวัติของผู้ป่วยจึงมีความสำคัญ เพื่อช่วยให้แพทย์สามารถค้นหาสาเหตุและวางแนวทางดูแลได้อย่างเหมาะสม Patch Test ตรวจ Irritant Contact Dermatitis ได้ไหม?

ไม่ได้โดยตรง ปัจจุบันยังไม่มีการตรวจเฉพาะทางที่สามารถยืนยัน Irritant Contact Dermatitis (ผื่นผิวหนังอักเสบจากการระคายเคือง) ได้โดยตรง

การวินิจฉัยมักอาศัยการประเมินร่วมกันจาก

  • ประวัติการสัมผัสสารหรือสิ่งที่ก่อให้เกิดการระคายเคือง
  • ตำแหน่งที่เกิดผื่น
  • ระยะเวลาที่เกิดอาการ
  • ลักษณะและรูปแบบของผื่น

อย่างไรก็ตาม Patch Test อาจมีประโยชน์ในบางราย เพื่อดูว่ามี Allergic Contact Dermatitis (ผื่นแพ้สัมผัส) ร่วมด้วยหรือไม่

Patch Test เป็นบวก แปลว่าสารนั้นเป็นสาเหตุของผื่นแน่นอนหรือไม่?

ไม่เสมอไป

ผล Patch Test เป็นบวก แสดงว่าผู้ป่วยมีภาวะ Sensitization หรือมีการตอบสนองต่อสารนั้น ซึ่งอาจหมายถึงมีการแพ้สัมผัสต่อสารดังกล่าว แต่ไม่ได้หมายความว่าสารนั้นเป็นสาเหตุของผื่นที่กำลังเป็นอยู่เสมอไป

แพทย์จึงต้องประเมินเพิ่มเติมว่า ผลตรวจนั้นมีความ Relevant (เกี่ยวข้องกับผื่นในปัจจุบัน) หรือไม่ โดยพิจารณาร่วมกับประวัติและการสัมผัสสารจริง

ตัวอย่าง: ผู้ป่วยอาจมีผลแพ้ Nickel แต่ผื่นที่ใบหน้าในปัจจุบันอาจเกิดจาก สารกันเสีย (Preservative) ในผลิตภัณฑ์ที่ใช้อยู่ ดังนั้น การแปลผล Patch Test จึงต้องพิจารณาร่วมกับประวัติและปัจจัยแวดล้อมของผู้ป่วย

ต้องตรวจเลือดหรือไม่?

โดยทั่วไปไม่จำเป็น

การตรวจเลือด (Blood Test) ไม่ใช่การตรวจมาตรฐานสำหรับการวินิจฉัย Allergic Contact Dermatitis เนื่องจากการวินิจฉัยมักอาศัยประวัติ อาการ ลักษณะผื่น และผล Patch Test เป็นหลัก

ในบางกรณี แพทย์อาจพิจารณาตรวจเพิ่มเติมเพื่อแยกโรคอื่นหรือค้นหาสาเหตุของผื่น เช่น

  • Skin Scraping – การขูดผิวหนังเพื่อตรวจหาเชื้อรา
  • Bacterial Culture – การเพาะเชื้อแบคทีเรีย หากสงสัยว่ามีการติดเชื้อ
  • Skin Biopsy – การตัดชิ้นเนื้อผิวหนังเพื่อตรวจทางพยาธิวิทยา ในกรณีที่การวินิจฉัยทำได้ยากหรือจำเป็นต้องแยกโรคอื่น

หมายเหตุ: ผล Patch Test ควรได้รับการแปลผลโดยแพทย์ร่วมกับประวัติการสัมผัสและลักษณะผื่น ไม่ควรพิจารณาจากผลบวกเพียงอย่างเดียววิธีรักษา ผื่นแพ้สัมผัส

หลักสำคัญที่สุดคือ

หาสารที่กระตุ้นและลดการสัมผัส

ครีมสามารถช่วยลดการอักเสบได้ แต่ถ้าผิวยังสัมผัสสารเดิมซ้ำ ผื่นมักกลับมา

การรักษาอาจประกอบด้วย

  • หลีกเลี่ยงสารก่อการแพ้หรือสารที่ทำให้เกิดการระคายเคือง (Irritant / Allergen)
  • ทามอยส์เจอไรเซอร์ (Moisturizer) เพื่อเพิ่มความชุ่มชื้นและช่วยฟื้นฟูผิว
  • ปกป้องเกราะป้องกันผิว (Barrier Protection) เพื่อลดการสัมผัสสารที่กระตุ้นผื่น
  • ยาทาคอร์ติโคสเตียรอยด์ (Topical Corticosteroid) เพื่อลดการอักเสบ
  • ยาทาแก้อักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (Non-Steroid Anti-Inflammatory)
  • รักษาการติดเชื้อ หากมีการติดเชื้อร่วมด้วย
  • ปรับลักษณะหรือวิธีการทำงาน เพื่อลดการสัมผัสสารหรือปัจจัยที่กระตุ้นให้เกิดผื่น
  • Patch Test เพื่อค้นหาสารที่อาจเป็นสาเหตุของผื่นแพ้สัมผัส
  • การฉายแสง (Phototherapy) หรือการรักษาด้วยยารับประทาน/ยาที่ออกฤทธิ์ทั่วร่างกาย (Systemic Treatment) ในผู้ป่วยบางรายที่มีอาการเรื้อรังหรือรุนแรง และแพทย์เห็นว่าเหมาะสม

การหลีกเลี่ยงสารกระตุ้น

ฟังดูง่าย แต่ในชีวิตจริงอาจซับซ้อน สารเดียวกันอาจอยู่ในผลิตภัณฑ์หลายอย่างและมีหลายชื่อ

เมื่อพบ Allergen แล้ว ผู้ป่วยควรรู้

  • พบในอะไรบ้าง
  • มีชื่ออื่นอะไร
  • Product ไหนมีสารนี้
  • มี Cross-Reaction หรือไม่
  • ควรใช้ทางเลือกอะไร

นี่เป็นหนึ่งในประโยชน์สำคัญของ Patch Test

Moisturizer และการซ่อม Skin Barrier

ผื่นแพ้สัมผัส ทำลาย Skin Barrier

Moisturizer ช่วยลด

  • ความแห้ง
  • รอยแตก
  • อาการแสบ
  • การซึมผ่านของ Irritant

โดยเฉพาะ Hand Dermatitis ควรทา Moisturizer หลัง

  • ล้างมือ
  • อาบน้ำ
  • ทำงานที่โดนน้ำ
  • ถอดถุงมือ

Fragrance-Free Cream หรือ Ointment มักเหมาะกับผิวที่ระคายเคืองง่าย

Topical Corticosteroid

Topical Steroid ใช้ลดการอักเสบช่วงที่ผื่นกำเริบ

ช่วยลด

  • คัน
  • แดง
  • บวม
  • ตุ่มน้ำ
  • ลอก

ความแรงของยาขึ้นอยู่กับ

  • ตำแหน่ง
  • ความรุนแรง
  • ความหนาของผิว
  • อายุ

ยาที่เหมาะสำหรับฝ่ามืออาจแรงเกินไปสำหรับเปลือกตาหรือใบหน้า

ผลข้างเคียงจากการใช้ผิดวิธีหรือใช้ระยะยาว ได้แก่

  • ผิวบาง
  • เส้นเลือดฝอย
  • รอยแตกลาย
  • Acne-Like Eruption
  • Perioral Dermatitis

Tacrolimus และ Pimecrolimus

Topical Calcineurin Inhibitor เช่น

  • Tacrolimus
  • Pimecrolimus

อาจใช้ในผู้ป่วยบางราย โดยเฉพาะบริเวณ

  • เปลือกตา
  • ใบหน้า
  • ข้อพับ

ข้อดีคือช่วยลดการอักเสบโดยไม่ทำให้ผิวบางแบบ Steroid

ช่วงแรกอาจมีอาการแสบหรือร้อนชั่วคราว

ผื่นแพ้สัมผัสรุนแรงรักษาอย่างไร?

ในรายที่อักเสบรุนแรง แพทย์อาจพิจารณา

  • ยาสเตียรอยด์ชนิดรับประทานในระยะสั้น (Short-Course Oral Steroid) ในบางกรณี
  • การรักษาการติดเชื้อ หากมีการติดเชื้อร่วมด้วย
  • การประคบเปียก (Wet Dressing) เพื่อช่วยลดการอักเสบและบรรเทาอาการคัน
  • การฉายแสง (Phototherapy)
  • การรักษาด้วยยาลดการอักเสบที่ออกฤทธิ์ทั่วร่างกาย (Systemic Anti-Inflammatory Treatment) สำหรับผู้ป่วยบางรายที่มีผื่นผิวหนังอักเสบเรื้อรังและมีอาการรุนแรง

ผื่นแพ้สัมผัสติดเชื้อได้ไหม?

ผิวที่อักเสบและมีรอยแตกสามารถติดเชื้อแทรกซ้อนได้

อาการที่ควรระวัง ได้แก่

  • เจ็บมากขึ้น
  • หนอง
  • สะเก็ดเหลือง
  • ผื่นแย่ลงรวดเร็ว
  • รอยแดงลาม
  • ไข้
  • รู้สึกไม่สบาย

ไม่จำเป็นต้องใช้ Antibiotic ใน Dermatitis ทุกคน ควรใช้เมื่อมีหลักฐานของการติดเชื้อ

ผื่นแพ้สัมผัส ใช้เวลาหายนานแค่ไหน?

ขึ้นอยู่กับ

  • ความรุนแรง
  • หยุดสัมผัสสารแล้วหรือยัง
  • ตำแหน่ง
  • เป็นมานานแค่ไหน
  • ยังสัมผัส Irritant ซ้ำหรือไม่
  • มีการติดเชื้อหรือไม่

เมื่อหยุดสารกระตุ้นได้ ผื่นเฉียบพลันจำนวนมากจะค่อย ๆ ดีขึ้นในช่วงหลายสัปดาห์

แต่ความแห้ง ผิวหนา หรือรอยดำอาจใช้เวลานานกว่าตัวผื่น ถ้ายังสัมผัสสารเดิม การทายาอาจช่วยเพียงชั่วคราว

ทำไมผื่นแพ้สัมผัสกลับมาเป็นซ้ำ?

สาเหตุที่พบบ่อย ได้แก่

  • ยังมีสารก่อภูมิแพ้ (Allergen) อยู่ในชีวิตประจำวัน
  • มีการสัมผัสสารก่อภูมิแพ้จากแหล่งที่คาดไม่ถึง
  • มีการแพ้สารมากกว่าหนึ่งชนิด
  • ยังมีการสัมผัสสารที่ก่อให้เกิดการระคายเคือง (Irritant Exposure)
  • ยังมีการสัมผัสสารที่เกี่ยวข้องกับการทำงาน
  • เกราะป้องกันผิว (Skin Barrier) ยังฟื้นตัวไม่สมบูรณ์
  • การวินิจฉัยสาเหตุของผื่นอาจยังไม่ชัดเจน
  • มีผื่นผิวหนังอักเสบชนิดอื่นร่วมด้วย เช่น Eczema
  • มีการติดเชื้อรา หรือมีการติดเชื้อแทรกซ้อน

การที่ผื่นกลับมาเป็นซ้ำ ไม่ควรแก้ไขด้วยการเพิ่มความแรงของยาสเตียรอยด์เพียงอย่างเดียว แต่ควรประเมินหาสาเหตุหรือปัจจัยกระตุ้นใหม่ รวมถึงทบทวนการสัมผัสสารในชีวิตประจำวันและการทำงานร่วมด้วย

Hand Contact Dermatitis ดูแลอย่างไร?

การหลีกเลี่ยงการสัมผัสน้ำทั้งหมดอาจทำได้ยากในชีวิตประจำวัน ดังนั้น แนวทางการดูแลที่สามารถนำไปปรับใช้ได้จริง ได้แก่

  • ใช้น้ำอุ่นในอุณหภูมิที่พอเหมาะ หลีกเลี่ยงน้ำร้อนจัด
  • เลือกใช้ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดผิวที่อ่อนโยนและปราศจากน้ำหอม (Gentle Fragrance-Free Cleanser)
  • หลีกเลี่ยงการล้างมือโดยไม่จำเป็น
  • ทามอยส์เจอไรเซอร์ (Moisturizer) หลังล้างมือทุกครั้ง เพื่อช่วยฟื้นฟูเกราะป้องกันผิว
  • เลือกใช้ถุงมือให้เหมาะสมกับลักษณะงาน
  • เปลี่ยนถุงมือทันทีเมื่อด้านในมีความเปียกชื้น
  • ใช้ถุงมือผ้าฝ้าย (Cotton Liner) หากจำเป็นต้องสวมถุงมือเป็นเวลานาน
  • หลีกเลี่ยงการสัมผัสน้ำยาทำความสะอาดโดยตรง
  • ใช้อุปกรณ์ช่วยทำงานแทนการสัมผัสสารด้วยมือโดยตรง
  • ลดการสัมผัสสารที่ก่อให้เกิดการระคายเคือง (Irritant) ตามลักษณะงานจริง

การดูแลและแผนการรักษาควรปรับให้เหมาะกับอาชีพ ลักษณะงาน และสิ่งที่ผู้ป่วยสัมผัสในชีวิตประจำวันของแต่ละบุคคล เพื่อช่วยลดการสัมผัสปัจจัยกระตุ้นและลดโอกาสการกลับมาเป็นซ้ำ

Facial Contact Dermatitis ต้องหยุด Skincare ทั้งหมดไหม?

ไม่จำเป็นต้องหยุดทุกอย่างถาวร

แต่ในช่วงผื่นกำเริบ การลด Routine ให้เรียบง่ายอาจช่วยได้

อาจเหลือเพียง

  • ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดผิวที่อ่อนโยน (Gentle Cleanser)
  • ใช้ยาตามที่แพทย์แนะนำ
  • มอยส์เจอไรเซอร์สูตรเรียบง่าย (Simple Moisturizer) ที่ไม่ก่อให้เกิดการระคายเคือง
  • ครีมกันแดด (Sunscreen) ที่ผิวสามารถใช้ได้โดยไม่เกิดการระคายเคือง

และหยุดชั่วคราว

  • เซรั่มหลายชนิด หรือการใช้ผลิตภัณฑ์หลายตัวพร้อมกัน
  • ผลิตภัณฑ์ที่มีน้ำหอม (Fragrance)
  • น้ำมันหอมระเหย (Essential Oil)
  • ผลิตภัณฑ์ที่มีส่วนผสมของกรด (Acid) เช่น AHA หรือ BHA
  • ผลิตภัณฑ์กลุ่มเรตินอยด์ (Retinoid)
  • ผลิตภัณฑ์ขัดผิว (Scrub)
  • เครื่องสำอางหรือผลิตภัณฑ์ใหม่ ๆ ที่ยังไม่ทราบว่าผิวจะตอบสนองอย่างไร

เมื่อผื่นสงบค่อยกลับมาใช้ทีละตัว จะช่วยหาว่าอะไรเป็นปัญหาได้ง่ายกว่า

ทำไม Eyelid Dermatitis จึงหาสาเหตุได้ยาก?

เนื่องจากสารที่ก่อให้เกิดการแพ้อาจ ไม่ได้สัมผัสบริเวณเปลือกตาโดยตรง แต่อาจสัมผัสจากบริเวณอื่นแล้วถูกนำมาสัมผัสบริเวณรอบดวงตา หรือกระจายมาถึงเปลือกตาได้ เช่น

  • เล็บมือ (Fingernail)
  • ผลิตภัณฑ์ดูแลเส้นผม (Hair Products)
  • แชมพู (Shampoo)
  • น้ำหอม (Fragrance) ที่อยู่ในผลิตภัณฑ์หรือปนเปื้อนในอากาศ
  • ยาหยอดตา (Eye Drops)
  • เครื่องสำอาง (Makeup)
  • ผลิตภัณฑ์สำหรับเล็บ (Nail Products)

ดังนั้น หากมี Eyelid Dermatitis เรื้อรังหรือกลับมาเป็นซ้ำ การเปลี่ยนครีมรอบดวงตาเพียงอย่างเดียวอาจไม่สามารถแก้ปัญหาได้ หากสงสัยว่าเกิดจากการแพ้สัมผัส Patch Test อาจช่วยค้นหาสารที่เป็นสาเหตุและช่วยให้แพทย์วางแผนการดูแลได้เหมาะสมมากขึ้น

Sunscreen ทำให้เกิดผื่นแพ้สัมผัสได้ไหม?

สามารถเกิดขึ้นได้ในบางคน โดยผื่นอาจเกิดจากส่วนประกอบบางชนิดในผลิตภัณฑ์กันแดด หรือเกิดจากการระคายเคือง เช่น

  • การระคายเคืองผิว (Irritation)
  • การแพ้น้ำหอม (Fragrance Allergy)
  • การแพ้สารกันเสีย (Preservative Allergy)
  • การแพ้ส่วนประกอบของสารกันแดด (Sunscreen Ingredient Allergy)
  • การแพ้สัมผัสที่เกิดร่วมกับแสงแดด (Photocontact Allergy) ในบางกรณี

อย่างไรก็ตาม ไม่ได้หมายความว่าผู้ที่มีผื่นจากครีมกันแดดจำเป็นต้องหยุดใช้ครีมกันแดดอย่างถาวร

Hair Dye ทำให้ ผื่นแพ้สัมผัส ได้ไหม?

ได้

Hair Dye Allergy สามารถทำให้เกิด

  • ผื่นหนังศีรษะ
  • ผื่นตามไรผม
  • ผื่นหู
  • หนังตาบวม
  • หน้าบวม
  • ผื่นคอ

หากเคยมี Reaction รุนแรง ไม่ควรลองใช้ผลิตภัณฑ์เดิมซ้ำเองเพื่อ “ทดสอบ”

Gel Nail ทำให้เกิดผื่นบริเวณใบหน้าและเปลือกตาได้ไหม?

สามารถเกิดขึ้นได้ โดยเฉพาะในผู้ที่แพ้สารกลุ่ม Acrylate ซึ่งอาจพบได้ในผลิตภัณฑ์สำหรับทำเล็บ เช่น

  • เจลสำหรับทำเล็บ (Gel Nail)
  • อะคริลิกสำหรับต่อเล็บ (Acrylic Nail)
  • กาวติดเล็บ (Nail Adhesive)

สารกลุ่ม Acrylate สามารถทำให้เกิด ผื่นแพ้สัมผัส (Allergic Contact Dermatitis) ได้

ผื่นไม่ได้จำเป็นต้องเกิดเฉพาะบริเวณรอบเล็บ เพราะสารอาจติดอยู่ที่นิ้วมือและถูกนำไปสัมผัสบริเวณอื่นของร่างกายโดยไม่รู้ตัว เช่น

  • เปลือกตา
  • ใบหน้า
  • ลำคอ

ดังนั้น หากมี ผื่นบริเวณเปลือกตาหรือใบหน้า โดยเฉพาะในผู้ที่ทำเล็บเจลหรือต่อเล็บเป็นประจำ การสอบถามเกี่ยวกับ ผลิตภัณฑ์สำหรับเล็บ (Nail Products) จึงเป็นส่วนสำคัญในการค้นหาสาเหตุ และในบางกรณี Patch Test อาจช่วยตรวจหาการแพ้สารกลุ่ม Acrylate ได้

ผื่นแพ้สัมผัสทิ้งรอยดำไหม?

ได้

หลังผื่นหายอาจเหลือ

  • รอยดำ
  • รอยน้ำตาล
  • บางครั้งรอยสีอ่อน

Post-Inflammatory Hyperpigmentation พบเห็นได้ชัดในคนเอเชียและผิวเข้ม

สิ่งสำคัญคือควบคุมผื่นและหยุด Trigger ก่อน เพราะการอักเสบซ้ำจะสร้างรอยใหม่

เมื่อไรควรพบแพทย์ผิวหนัง?

ควรพิจารณาพบแพทย์เมื่อ

  • ผื่นกลับมาเป็นซ้ำบ่อย
  • รักษาด้วยตนเองแล้วอาการไม่ดีขึ้น
  • ไม่ทราบสาเหตุของผื่น
  • ผื่นบริเวณใบหน้า (Facial Dermatitis) เป็นซ้ำ
  • ผื่นบริเวณเปลือกตา (Eyelid Dermatitis) เป็นเรื้อรัง
  • ผื่นบริเวณมือ (Hand Dermatitis) รบกวนการทำงานหรือชีวิตประจำวัน
  • สงสัยการแพ้ผลิตภัณฑ์ดูแลผิว (Skincare Allergy)
  • สงสัยการแพ้เครื่องสำอาง (Cosmetic Allergy)
  • มีผื่นหลังใช้ผลิตภัณฑ์ย้อมผม (Hair Dye)
  • สงสัยการแพ้ถุงมือ หรือการแพ้จากการทำงาน (Glove / Occupational Allergy)
  • จำเป็นต้องใช้ยาสเตียรอยด์บ่อยครั้ง
  • ผื่นมีการกระจายเป็นบริเวณกว้าง
  • ไม่แน่ใจว่าเป็น Eczema, เชื้อรา, Psoriasis หรือ Scabies
  • ต้องการประเมินว่าควรตรวจ Patch Test หรือไม่

เมื่อไรควรพบแพทย์อย่างเร่งด่วน?

ควรรีบพบแพทย์หากมี

  • ผื่นแย่ลงรวดเร็ว
  • ปวดมาก
  • ตุ่มพองกว้าง
  • หน้าบวมมาก
  • หนอง
  • รอยแดงลามเร็ว
  • ไข้หรือหนาวสั่น
  • ผื่นใกล้ดวงตาหรือมีอาการทางตา
  • ผื่นบริเวณอวัยวะเพศรุนแรง
  • สัมผัสสารเคมีรุนแรง

หากมีหายใจลำบาก คอบวม หรือลักษณะ Severe Immediate Allergic Reaction ควรไปฉุกเฉิน เพราะอาการแบบนี้ไม่ใช่ ผื่นแพ้สัมผัส แบบ Delayed ทั่วไป

มาพบแพทย์เรื่อง ผื่นแพ้สัมผัส ในกรุงเทพ ต้องเตรียมอะไรบ้าง?

การตรวจ ผื่นแพ้สัมผัส คล้ายการสืบหาต้นเหตุ

แพทย์อาจตรวจ

  • ตำแหน่งผื่น
  • ขอบของผื่น
  • ตุ่มน้ำ
  • ขุย
  • รอยแตก
  • มือและเล็บ
  • ใบหน้าและเปลือกตา
  • คอ
  • จุดที่สัมผัส Jewelry หรืออุปกรณ์
  • การติดเชื้อ
  • ลักษณะที่อาจเป็นเชื้อราสะเก็ดเงินหรือโรคหิด

อาจถามถึง

  • อาชีพและลักษณะการทำงาน
  • งานอดิเรกและกิจกรรมที่ทำเป็นประจำ
  • ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาด
  • พฤติกรรมการล้างมือ
  • การใช้ถุงมือ
  • เครื่องสำอาง
  • ครีมกันแดด
  • ผลิตภัณฑ์ดูแลผิว
  • แชมพู
  • ครีมนวดผม
  • ผลิตภัณฑ์ย้อมผม
  • น้ำหอมและสารแต่งกลิ่น
  • ผลิตภัณฑ์สำหรับเล็บ
  • เครื่องประดับ
  • ยาหยอดตา
  • ยาทาที่ใช้กับผิวหนัง
  • สารเคมีที่สัมผัสจากการทำงาน

สำหรับชาวต่างชาติ นักท่องเที่ยว หรือผู้ป่วยต่างประเทศที่มารักษาในกรุงเทพ ควรนำ

  • รูปถ่ายผื่นในช่วงที่มีอาการกำเริบ
  • รูปถ่ายรายการส่วนประกอบของผลิตภัณฑ์
  • ผลิตภัณฑ์ดูแลผิวที่สงสัย หากสามารถนำมาด้วยได้
  • รูปถ่ายครีมหรือผลิตภัณฑ์ที่เคยใช้
  • ชื่อผลิตภัณฑ์ย้อมผมหรือเครื่องสำอางที่ใช้
  • เอกสารข้อมูลสารเคมีจากสถานที่ทำงาน หากสงสัยว่าเกี่ยวข้องกับการทำงาน
  • ผลการตรวจแพตช์เทสต์เดิม หากเคยตรวจมาก่อน

บางครั้งสาเหตุจริงอาจอยู่ในผลิตภัณฑ์ที่ดูไม่เกี่ยวกับตำแหน่งของผื่นเลย

การรักษา ผื่นแพ้สัมผัส ที่ดี เริ่มจากการหาสาเหตุ

ผื่นแพ้สัมผัส ไม่ใช่เพียง “ผิวแพ้ง่าย”

คำถามที่สำคัญที่สุดคือ

  • อะไรสัมผัสผิวซ้ำ ๆ แล้วกระตุ้นให้เกิดการอักเสบ?

ในบางคน สาเหตุชัดเจน เช่น สบู่ น้ำยาทำความสะอาด หรือการล้างมือบ่อย

แต่บางคนสาเหตุอาจซ่อนอยู่ใน

  • สารกันเสียในผลิตภัณฑ์ดูแลผิว
  • น้ำหอมในแชมพู
  • สารเร่งปฏิกิริยาในยางในถุงมือ
  • นิกเกิลในเครื่องประดับ
  • ผลิตภัณฑ์ย้อมผม
  • ผลิตภัณฑ์สำหรับเล็บ
  • ยาทาที่ใช้กับผิวหนัง

แผนการรักษาที่ดีควรตอบคำถามว่า

  • เป็น Irritant หรือ Allergic Contact Dermatitis?
  • หรือมีทั้งสองอย่าง?
  • ตำแหน่งผื่นสัมพันธ์กับการสัมผัสอะไร?
  • จำเป็นต้องทำ Patch Test หรือไม่?
  • อาจเป็น Atopic Dermatitis, Psoriasis, เชื้อรา หรือ Scabies แทนหรือไม่?
  • ผู้ป่วยสามารถปรับอะไรได้จริงที่บ้านหรือที่ทำงาน?
  • ควรใช้ยาชนิดใดเพื่อควบคุมผื่นในช่วงที่กำลังหาสาเหตุ?

เมื่อสามารถลดการสัมผัสต้นเหตุและฟื้นฟู Skin Barrier ได้ ผู้ป่วยจำนวนมากสามารถควบคุมผื่นได้ดีขึ้นอย่างมาก

สำหรับผู้ที่มีอาการเรื้อรังหรือกลับเป็นซ้ำ การหาสาเหตุมักมีคุณค่ามากกว่าการรักษาผื่นซ้ำทุกครั้งที่กลับมา

คำถามที่พบบ่อย

ผื่นแพ้สัมผัส ติดต่อไหม?

ไม่ติดต่อ

ไม่สามารถแพร่จากคนหนึ่งไปอีกคนหนึ่งได้

Irritant กับ Allergic Contact Dermatitis ต่างกันอย่างไร?

Irritant Contact Dermatitis เกิดจากการทำลาย Skin Barrier โดยตรง

Allergic Contact Dermatitis เกิดจากระบบภูมิคุ้มกันตอบสนองต่อสารก่อภูมิแพ้เฉพาะ

ใช้ผลิตภัณฑ์มาหลายปีแล้วเพิ่งแพ้ได้ไหม?

ได้

Contact Allergy สามารถเกิดขึ้นภายหลังจากการสัมผัสซ้ำ ๆ เป็นเวลานาน

จะรู้ได้อย่างไรว่าแพ้อะไร?

ตำแหน่งผื่น ประวัติการสัมผัส และช่วงเวลาที่เกิดผื่นสามารถช่วยได้ หากยังไม่ชัดเจน อาจต้องพิจารณา Patch Test

Patch Test คืออะไร?

เป็นการติดสารก่อภูมิแพ้ในปริมาณเล็กน้อยไว้บนผิว เพื่อดูปฏิกิริยา Delayed Allergy เป็นการตรวจหลักสำหรับ Allergic Contact Dermatitis

Patch Test เจ็บไหม?

โดยทั่วไปไม่ใช่การตรวจที่ใช้เข็มแทงหลายครั้งเหมือน Skin Prick Test แต่บริเวณที่เกิด Positive Reaction อาจคันหรืออักเสบชั่วคราว

Patch Test กับ Skin Prick Test เหมือนกันไหม?

ไม่เหมือน

Patch Test ตรวจ Delayed Contact Allergy

Skin Prick Test ใช้ตรวจ Immediate Allergy บางชนิด

ตรวจเลือดหา Contact Allergy ได้ไหม?

โดยทั่วไปไม่

Blood Test ไม่ได้ใช้วินิจฉัย Allergic Contact Dermatitis ตามปกติ

Patch Test ตรวจ Irritant Dermatitis ได้ไหม?

ไม่ได้โดยตรง

แต่ช่วยดูได้ว่ามี Contact Allergy ร่วมด้วยหรือไม่

Skincare ทำให้ ผื่นแพ้สัมผัส ได้ไหม?

ได้

ตัวอย่างสารที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ Fragrance และ Preservative

Sunscreen ทำให้ ผื่นแพ้สัมผัส ได้ไหม?

ได้ในบางคน แต่ไม่ใช่ทุก Reaction จะเป็น Allergy จริง

Hair Dye ทำให้ ผื่นแพ้สัมผัส ได้ไหม?

ได้

เป็นสาเหตุสำคัญของ Allergic Contact Dermatitis โดยเฉพาะ PPD

Gel Nail ทำให้เปลือกตาแพ้ได้ไหม?

ได้

Acrylate สามารถติดจากนิ้วไปที่เปลือกตาและใบหน้าได้

ถุงมือทำให้ Hand Dermatitis ได้ไหม?

ได้

ทั้งจากเหงื่อ ความอับ และ Rubber Chemical Allergy

Nickel ทำให้ Contact Dermatitis ได้ไหม?

ได้

Nickel เป็น Contact Allergen ที่พบบ่อย

Fragrance ทำให้แพ้ผิวได้ไหม?

ได้

และ Fragrance อาจอยู่ในผลิตภัณฑ์หลายชนิดมากกว่าน้ำหอมเพียงอย่างเดียว

วิธีรักษา ผื่นแพ้สัมผัส ที่สำคัญที่สุดคืออะไร?

การหาสารกระตุ้นและหลีกเลี่ยงหรือลดการสัมผัส ยาทาช่วยให้ผื่นสงบ แต่ไม่สามารถแก้ปัญหาได้ถ้ายังสัมผัสต้นเหตุอยู่

Steroid Cream รักษาได้ไหม?

ได้

Topical Steroid ช่วยลดการอักเสบ แต่ไม่ได้ทำให้หายจาก Contact Allergy

ใช้ Steroid บนเปลือกตาได้ไหม?

ต้องระมัดระวังมาก เพราะผิวบาง แพทย์อาจใช้ Mild Steroid ระยะสั้น หรือเลือก Non-Steroid เช่น Tacrolimus หรือ Pimecrolimus ตามความเหมาะสม

ผื่นแพ้สัมผัส ใช้เวลาหายนานไหม?

หลายกรณีเริ่มดีขึ้นภายในหลายสัปดาห์หลังหยุด Trigger แต่ Chronic Hand Dermatitis หรือผื่นที่ยังสัมผัสสารซ้ำอาจใช้เวลานานกว่า

ทำไม ผื่นแพ้สัมผัส กลับเป็นซ้ำ?

มักเกิดเพราะยังสัมผัส Trigger อยู่ อาจมีแหล่งสัมผัสที่ไม่รู้ตัว มีหลายสารก่อภูมิแพ้ หรือมี Irritant Exposure ซ้ำ

ผื่นแพ้สัมผัส ทิ้งรอยดำไหม?

ได้ โดยเฉพาะในผิวเอเชียและผิวเข้ม

ผื่นแพ้สัมผัส แปลว่าผิวแพ้ง่ายไหม?

ไม่จำเป็น

ทุกคนสามารถเกิด Irritant Contact Dermatitis ได้หากสัมผัสสารระคายเคืองมากพอ และคนที่ไม่ได้มี Sensitive Skin เดิมก็สามารถเกิด Contact Allergy ต่อสารเฉพาะได้

โรคอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง

การดูแลผิวที่ดี เริ่มต้นจากการพูดคุย

กรอกข้อมูลสำหรับติดต่อกลับ ทีมงานจะติดต่อเพื่อให้ข้อมูลเบื้องต้น ตอบข้อสงสัย และช่วยนัดหมายเวลาที่สะดวกสำหรับคุณ

Clear Skin Dermatology

Booking (TH)